تصویر برگزیده

جواد کریمیان اقبال در گفنگو با آرتنا:

مردم در طراحی نمای ساختمان به دنبال زیبایی هستند

آرتنا: معماری هزاره سوم هم محاسن معماری گذشته را دارد و هم به زبان امروز صحبت می‌کند.

به گزارش خبرگزاری هنر «آرت نا»، جواد کریمیان اقبال، مدیر کل معماری و ساختمان حوزه معاونت شهرسازی و معماری شهرداری تهران یکی از مسئولان ذی‌ربط در مسابقه طراحی نمای برج هزاره سوم است. به همین بهانه، با او گفت و گویی درباره این مسابقه و وضعیت طراحی نما در کلان شهر تهران انجام داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

جناب مهندس کریمیان اقبال هدف از برگزاری مسابقه طراحی نمای برج‌ هزاره سوم چه بوده است؟
حدود 20 سال است که بحث نما و سیمای شهری کلان شهر تهران در ارگان‌های دولتی و مجامع علمی، مطرح است. از طرفی، بر اساس ماده 169 برنامه 5 ساله، وزارت راه و شهرسازی موظف شده است که اصول و ضوابط مربوط به نما را تدوین کرده و برای اجرا به شهرداری‌ها ابلاغ نماید.
اداره کل معماری و توسعه شهرسازی تهران هم اقدام به تدوین دستورالعمل‌هایی در خصوص بحث نما کرده است. یکی از این موارد، دستورالعمل بناهای شاخص است که در سال 1387 به همة مناطق 22 گانه ابلاغ شد. در این بخشنامه ذکر شده است که برای بناها بالای 12طبقه یا بیش از 20 هزار مترمربع متراژ، برای تصویب نمای نهایی، باید به معاونت معماری و شهرسازی مراجعه شود و طرح‌ها توسط هیئت داورانی که در این اداره کل تشکیل می‌شود، تصویب شوند.
اما نمی‌شد که تصمیم‌گیری در مورد بنای شاخصی مثل برج هزارة سوم فقط در مجموعه ای مثل اداره کل شهرسازی مورد بررسی قرار گیرد. بنابراین یکی از کارهایی که به نظر اداره کل معماری و شهرسازی رسید، این بود که با کارفرما صحبت کند تا طراحی این برج را به مسابقه بگذارند. این کار به دو دلیل بود؛ اول این که اجرای این پروژه ده سال طول کشیده است و در ذهن مردم به یک خاطره تبدیل شده؛ دوم این که بنا از نظر اندازه، شاخص است و مثل برج میلاد در تهران، از زوایای بسیاری قابل رویت است. بنابراین در آینده می‌تواند به عنوان یک نمونة خوب یا بد مطرح شود. این حساسیت باعث شد که پیشنهاد برگزاری مسابقه با حضور اساتید به نام، ارائه شود.
پس کار مسابقه عملیاتی شد و عموم معماران، مشاوران و افرادی که در بخش معماری و شهرسازی صاحب نظر بودند، می‌توانستند در این مسابقه شرکت کنند. این مسابقه می‌تواند آزمایشی برای تدوین ضوابط و مقررات باشد و در ضمن می‌توان سلیقه مردم و معماران را از نظر طراحی و نوع متریال مورد ارزیابی قرار دهد.

به نظر شما یک طرح مطلوب برای برج هزارة سوم چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟
هدف از این مسابقه این است که به طرح مطلوب برسیم و این نمای مطلوب وقتی به دست می‌آید که قوانین و مقرارات توسعه‌ای و الزام‌‎آور، ویژگی‌های معماری و شهرسازی و نوع مصالح و نحوة ترکیب این‌ها در طرح لحاظ شده باشد. مثلاً مواردی مانند استفاده نکردن از نمای شیشه‌ای یا استفادة محدود از نمای کامپوزیت یا مصالح خاص؛ همچنین توجه به معماری ایرانی و اسلامی و اجرای معماری متناسب با شهر تهران.

آیا در حوزة طراحی نما، در حال حاضر ضوابطی وجود دارد؟
بله. ضوابطی وجود دارد. در کلان‌شهرهایی مثل تهران، اصفهان و مشهد، یک سری ضوابط الزام‌آور و توسعه‌ای ابلاغ شده است. همچنین 10 سالی است که ضوابط مشخصی برای نماهای منطقة 22 طراحی شده و همة نماهای مطرح در این منطقه، ابتدا باید توسط کمیته‌ای مورد تایید قرار گیرند. ولی این‌ها ضوابط شاخصی نیستند.
البته خیلی‌ها می‌گویند نمی‌شود ضوابط را به صورت یک امر ثابت به مردم ابلاغ کنید و مردم ملزم به رعایت‌شان باشند. ولی من معتقدم اگر نما را با سلیقة مردم هماهنگ کنیم، مطمئناً می‌توانیم برایش ضابطه ایجاد کنیم. تجربیات ما در اصفهان یا منطقه 22 تهران نشان می‌دهند که مردم ما به دنبال زیبایی هستند. پس باید ضوابط را متناسب با اصول معماری ایرانی اسلامی، شهر تهران و سلیقة مردم طراحی کنیم که این گام را اکنون در اداره کل معماری و ساختمان برداشته‌ایم. یعنی سعی کرده‌ایم به مردم بگوییم که به نما فکر کنند. به مالکین بگوییم، ما کمک می‌کنیم که به نمای‌تان فکر کنید. برخی از مردم می¬گویند که اگر برای نما انرژی بگذاریم، هزینه هایمان بالا می رود. ما تمامی سعی مان این است که این فکر را اصلاح کنیم.
پس ضوابط وجود دارد ولی ضوابطی که مردم بتوانند استفاده کنند و برای اجرای آن راغب باشند، هنوز تدوین نشده است. امیدواریم با سیاست‌هایی که درحوزة شهرسازی شهرداری تهران و اداره کل معماری ساختمان گرفته شده، بتوانیم مردم را با بحث سیما و نمای شهری آشنا کنیم.
و اما ویژگی معماری هزارة سوم این است که همة محاسن معماری گذشتة ما را در بر داشته باشد، ولی به زبان امروز با مخاطبانش ارتباط برقرار ‌کند. نباید از معماری هزارة سوم در دیگر کشورها تقلید کنیم. می‌توانیم مصالح، ترکیب و طراحی جدیدی استفاده کنیم و حتی با تعریف مبانی جدیدی کار کنیم. باید این ویژگی‌ها را کنار هم بگذاریم و معماری جدیدی را خلق کنیم.

آیا در حال حاضر معاونت شهرسازی و معماری شهرداری تهران راهبردها و کنترلی در منظر شهری دارد؟
بله. البته متولی خاص بحث نما و سیمای شهری، فقط شهرداری نیست. در ماده 169 قانون 5 ساله، وزارت راه و شهرسازی باید به عنوان متولی اصلی ضوابط را تدوین کند و شهرداری‌ها آن را اجرا کنند. ولی ما به خاطر دغدغه‌ای که روی سیمای شهری داشته‌ایم، کارهایی را انجام داده‌ایم ـ همچون طراحی برنامه‌های عملیاتی ـ که امیدواریم در آینده براساس این برنامه‌ها بتوانیم یک سری ضوابطی داشته باشیم که در سیما و منظر شهری تاثیرگذار باشند.
البته ما فقط به برنامه‌های کوتاه مدت توجه نکرده‌ایم. مثلاً در حال حاضر با یکی از مهندسین مشاور شهرساز قراردادی امضا کرده‌ایم که روی سیما و منظر شهری مطالعه کند و در انتها یک سند راهبردی سیما و منظر شهری داشته باشیم و مردم باید این ضوابط را اجرا کنند؛ اما در بحث طراحی، دست مردم باز است.

به نظر شما صرفاً نظارت بر نمای ساختمان می‌تواند منجر به ساماندهی نظر شهری باشد؟
نه. شاید اگر همان طور که نمی‌توانیم پلان را جدا از بحث نما ببینم، نما را هم نمی‌توان فارغ از همجواری‌هایش دید. باید به سیما و منظر شهری توجه کنیم. من دو عامل را در منظر شهری موثر می‌بینم: عوامل طبیعی و عوامل مصنوعی. اداره کل معماری و ساختمان باید در عوامل مصنوع (جداره و سیمای شهری) نظر بدهد، اما در مورد فضاهایی مثل مبلمان شهری، سازمان زیباسازی شهری باید نظر بدهد. در بحث فضاهای طبیعی باید سازمان پارک‌ها نظر بدهد و در کل، مجموعة این¬ها باید با هم کار کنند تا به یک سیما و منظر شهری متناسب برسیم.

برگزاری مسابقات معماری از این دست تا چه حد تاثیرگذار است؟
ابتدا که این پروژه آمده بود، بحث این بود که یک گروه معماری، نما را طراحی کنند و هیئت داوران هم بررسی کنند. اما اکنون، از آنجایی که این پروژه، یک کار ملی است، می‌توانیم یک سری ضوابط و مقررات را از درون این ویژگی‌ها استخراج کنیم. این ضوابط و مقررات می‌توانند به عنوان ضوابطی برای پروژه‌ها و نماهای خاص مطرح شوند. این پروژه می‌تواند یک سری مصالح جدید، ایده‌های خاص و حتی مبانی خاصی را در بحث معماری مطرح کند. به عبارتی، تاثیرگذاری این پروژه فرامنطقه‌ای است و می‌تواند در سطح کلان شهر یا حتی کلان‌شهرهای دیگر، تاثیرگذار باشد. البته به شرط این که خوب طراحی شود، مسابقه خوب برگزار شود و خوب هم قضاوت شود. یعنی قضاوت براساس ویژگی‌های معماری ایرانی و اسلامی و ویزگی‌های شهر تهران باشد. در این صورت مردم هم تشویق می‌شوند که نماهایشان را به قضاوت بگذارند.

به نظر شما برگزاری چنین مسابقه‌هایی نیاز به پیش‌زمینه یا بسترسازی دارند؟
بله. ما هم تا جایی که توانسته‌ایم، این کار را انجام داده‌ایم. به کارفرما پیشنهاد دادیم یک گروه متخصص را ببینند و مجموعة مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران هم یک تیم مجرب را تشکیل داد. اکنون با صاحب¬نظران دربارة پروژة برح هزارة سوم مصاحبه می‌شود و صحبت‌هایشان در اختیار مردم قرار می‌گیرد. تا آنجایی هم که خبر داریم استقبال خوبی شده است. اگر آن پیش زمینه‌ها نبود اینک این استقبال هم نبود.
ما به عنوان خط مقدم این ایده قرار گرفته‌ایم. باید گفت که تا به حال، برپایی مسابقه‌ای که در آن ضوابط و مقررات ملاک عمل بوده باشد، بسیار کم اتفاق افتاده است. حتی مسابقه‌ای دیده‌ام که طرح‌ها آمده‌اند و برگزیده‌ها مشخص شده‌اند، اما کارفرما در زمان اجرا، گفته است که می‌خواهم طرح نفر سوم را اجرا کنم. این کار نشان دهندة آن است که طراحی نفرات برتر، با دید اجرایی انجام نشده است. ما در این مسابقه سعی کرده ایم که طراحی براساس معیارها و ضوابط و مقررات مصوب باشد. یکی از شرط‌ها هم این است که حتماً باید طرح اول قابلیت اجرا داشته باشد. ضوابط هم در راستای مقررات وزارت راه و شهرسازی، شهرداری، اداره کل معماری و ساختمان، شورای اسلامی شهر تهران و مقررات ملی ساختمان لحاظ شود؛ به طوری که قابلیت اجرا داشته باشد.

تا چه حد می‌توان با برگزاری مسابقه های معماری، در کیفیت بخشیدن به زیبایی ابنیه و ارتقای سلیقه های مردم تاثیر گذار بود؟
مردم پیش تر، نما را در اولویت آخر‌شان قرار می‌دادند. امروز هم البته همین طور است. ساختمان ها ساخته می‌شود و نما به صورت سفت کاری باقی می‌ماند. به خصوص در شهرهای شمال ایران این مورد بسیار است و در بازه زمانی دو سال، سه سال و حتی بیشتر، با ساختمان‌هایی مواجه می‌شویم که به صورت آجری و سفت‌کاری باقی مانده‌اند. این نشان می‌دهد که نما، برای برخی از مردم زیاد حساس نبوده است.
البته این وضعیت، به معماری قدیم‌مان هم برمی‌گردد. چون در قدیم، معماری ما بیشتر درون‌گرا بوده و زیاد به نما توجه نمی‌کردند. بیشتر نماهای کاه گلی بوده و بیشتر در سردرهای ورودی کارهایی را انجام می‌داده اند و ذوق و سلیقه، بیش از هر کجا، در معماری داخلی ما رخ می‌داده است. این امر باید تغییر کند.
از آن طرف، هنوز هم وقتی مردم به شهرداری تهران مراجعه می‌کنند و پلان‌ ساختمان شان را ارائه می‌دهند، از آن‌ها نماهای آن‌چنانی نمی‌خواهند و اصلاً روی نماها فکر نمی‌شود. اما در حال حاضر نزدیک به یک سال است که نماها هم باید در شهرداری مورد تأیید قرار گیرند. مثلاً در منطقه یک، به خاطر بحث سرمایه‌گذاری هم که شده، به نما خیلی اهمیت می‌دهند. مردم به این نتیجه رسیده‌اند که هر چه نما بهتر باشد، ملک شان بهتر به فروش می‌رسد. اکنون چه شهرداری ملزم کند چه نکند، مردم می روند مشاور می‌گیرند و همزمان با طراحی پلان، نماها را هم طراحی و اجرا می‌کنند.

چه توصیه‌ای برای شرکت کنندگان دارید؟
به شرکت کنندگان توصیه می‌کنم طوری نمای برج هزارة سوم را طراحی کنند که قابلیت اجرا داشته باشد. براساس برداشتی که از بحث معماری امروز تهران و معماری ایرانی و اسلامی دارند و با توجه به معماری گذشته‌مان. آنها باید نمایی را طراحی کنند که در آینده بتوانیم به عنوان نماد و نشانه‌ای برای هویت معماری اسلامی و ایرانی‌مان از آن یاد کنیم. یک مقدار از رویا فاصله بگیرند و اثر ماندگاری را در شهر تهران به جا بگذارند.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید