ماه رمضان
تصویر برگزیده

اختصاصی آرتنا/

«طعم خدا»؛ رمانی با رنگ خلاقه/قسمت اول

آرتنا: ایلام-آثار «محمدعلی قاسمی» از نوع ادبیات متعهد است. او تعهد و رسالت خود را در پردازش به مفاهیم ارزنده دفاع مقدس و دفاع از سرزمین اجدادی اش خوب نشان داده است.

zoom
«طعم خدا»؛ رمانی با رنگ خلاقه/قسمت اول

نوشته: مرتضی حاتمی / قسمت اول/ خبرگزاری هنر«آرتنا»

«رمانی که جزئی ناشناخته راکشف نکند، غیراخلاقی است.شناخت،یگانه اخلاق رمان است.»

                                                                                                   هرمان بروخ
نیم مقدمه
 ادبیات داستانی استان ایلام نسبت به ادبیات شعری،نوپاتر و از نظر کمیت، جای گاهی  اندک دارد. ادبیات داستانی این استان،بسیار جوان و نوپاست.شاید تاکنون بیش تر از سه دهه از عمر این ادبیات در استان نگذشته باشد.انتشار مجموعه داستان ((عاطفه درغبار)) توسط خداداد ابراهیمی (1341/نویسنده،مولف و روزنامه نگار)در سال (1378) و سپس بازنویسی و انتشار مجموعه داستان (قصه های مردم ایلام) که بازنویسی هفت حکایت از ادبیات شفاهی استان ایلام و مناطق غرب کشور است، توسط همین نویسنده در سال 1383که نقد وتحلیل آن توسط نویسنده ی همین مبحث،در سال 1389در سه شماره در بخش ادبی(ناگهان) هفته نامه ی ایلام فردا با عنوان (نخستین تلاش ارجمند)منتشر شد.
ابراهیمی،را می توان اولین جزو اولین نویسنده های جدی و راهگشای ادبیات داستانی استان ایلام به شمار آورد که تلاش هایش در این راستا قابل رصد است.
این سال ها در ادبیات داستانی استان ایلام رمان ها وشبه رمان هایی از سایر افراد نامدار و کم نام منتشر شده، که متاسفانه از عناصر مسلم و اسلوب مشخص فن رمان نویسی امروز،بهره هایی چندان نداشته و در ضعف هایی بزرگ غوطه بوده اند و نمی توان بر آنها نقدی نوشت و منتشر نمود.البته تعدادی ازنویسندگان جوان حرکت های خوبی در راستای ادبیات داستان نوین با موضوع دفاع مقدس و پایداری آغاز کرده اند و نوید روزهایی روشن از ادبیات نوین داستانی این استان را می دهند،که می بایست منتظر بود که در ادامه چه اتفاق هایی خواهد افتاد و مطمئن شد که نویسنده گان؛ از سر ناچاری وسرگرمی وتفریح و...اثری ننوشته باشند.
غالب محتوای آثار و اندیشه های (محمدعلی قاسمی) ادبیات مقاومت و پایداری وآیینی است.بی شک استان ایلام بنا به حضور مستقیم و مستمر در جریان جنگ تحمیلی و دفاع مقدس؛ در طول این سال ها شاعران و نویسندگانی خوبی در عرصه ی ادبیات مقاومت و پایداری تربیت نموده است. اهالی قلم استان ایلام؛چون خود با تمام وجود در بطن و میانه ی این جریان بزرگ اجتماعی قرار داشته و درهمان هوا تنفس نموده اند؛ خوشبختانه توانسته اند از این اتفاق مطلوب در خلق و آفرینش ادبیات پایداری؛ بهره های مناسب ببرند و جریان این نوع ادبیات را در ایلام پایه ریزی ، تقویت و تثبیت نمایند.قاسمی از این فرصت اجتماعی،بهره هایی ارزنده برده و با انتشار آنها حرکت هایش را در این ژانر سامان داده است.

«ادبیات دفاع مقدس را ، از یک نگاه، می توان برای هرنوع بینش و دیدگاه حاکم بر آنها به سه دسته ی کلی متعهد، نامتعهد و خنثی تقسیم کرد.))1

آثار قاسمی از نوع ادبیات متعهد است.او در رمان وداستان های کوتاه وزندگی نامه و...تعهد و رسالت خود را در پردازش به مفاهیم ارزنده ی دفاع مقدس و دفاع از سرزمین اجدادی اش تلاش وهمت خوب را به کار بسته است.او به ((حب الوطن من الایمان))به خوبی پای بند بوده و ارزش های دفاع مقدس وجنگ تحمیلی که استانش قبل از اعلام رسمی جنگ با این مقوله درگیر بوده، پرداخته است.

چرا رمان طعم خدا؟
((...شرط اول نقدهمین رعایت انصاف است وهرنقدی که می شود[باید]مستدل ودقیق باشد. ))2
یا به قول منتقد و مترجم توان مند معاصر آقای عبدالعلی دستغیب در گفت و گو با روزنامه ی جام جم (چهارشنبه17آبان91) (( [در]نقد ادبی،باید بی طرف وبدون غرض باشیم با پیش فرض شروع نکنیم و سراغ نوعیت متن برویم وآن را بررسی کنیم.))
یادداشت اول نقد این رمان را در ابتدای سال 89 نوشتم.تکمیل آن درگذر زمان گم شد وتا چندی پیش که فایل تایپ شده اش را پیدا کردم وتصمیم گرفتم ضمن بازخوانی دوباره ی رمان، نقد ناقص را تکمیل نمایم.در این سال ها اثری درشت استخوان وفاخر از نویسندگان ندیده ام.موارد زیادی از نویسندگان ایلامی به دستم رسید و مطالعه کردم، اما راستش هیچ رغبتی برایش نوشتن نقد و تحلیل و بررسی آنها در من به وجود نیامد.در بخش ادبیات کودک ونوجوان نیز همین اتفاق افتاد،که البته وضعیتی بسیار ضعیف چه از نظر محتوا و چه از نظر تکنیک دارند و درمقدمه ی مقاله ی((بررسی علل تحقق نیافتگی شعـر کودک در ایلام،چالش ها وراهِ حل ها)) به این رکود ادبی در استان پرداخته ام.

این یادداشت ، نیم نگاهی به اثر طعم خدا نوشته ی قاسمی است:
اشاره اي کوتاه به زندگي و فعالیت های ادبی نويسنده
نویسنده متولد 1348وفارغ از تحصیل در رشته ی علوم سیاسی.برخی از آثار محمدعلی قاسمی؛را پیش تر در نشریات حرفه ای و تخصصی ادبی خوانده بودم.که البته گاه با شاعر هم استانی آقای حبیب الله بخشوده هم همراه می شد.البته نه به خاطر حضور و تاثیر برهمدیگر. انتشار شعرسپید(قرارقبلی ما اما...)در ویژه نامه ی شعر و داستان(شماره ی3اردی بهشت 77) مجله ی مرحوم شده ی ((آدینه))در سال 1377که دبیر شعر آن و مسوول صفحات شعر همین  شاعرمعاصر،علی باباچاهی(1321/کنگان) بود، که البته بعد از تغییرات تحریریه که در این مجله رخ داد، سردبیر، منصور کوشان شد و صفحه ی شعر هم پرونده اش بسته شد و با فوت غلامحسین ذاکری،مدیر مسوول این مجله، در 19آبان1392در دانمارک به دلیل سرطان؛نام این مجله هم برای همیشه به تاریخ پیوست.نیز انتشار شعر((از راپرت های عاشقانه)) در مجله ی ادبی ((نافه)) در شماره ی5 (مسلسل 37-38)(خرداد-تیر1382).با ذکراین نکته که (نافه)مدت ها به دلیل انتشار نامنظم همیشه مدیر مسوولش خانم (ناهید توسلی)از خوانندگانش درهر شماره عذرخواهی می کرد و تصور می کنم که این مجله ی ادبی هم به محاق انتشار نامنظم فرو رفته است.
این نکته مهم است که انتشار اثر در کنار نام هایی که به عنوان قله هایی رفیع در ادبیات از آنها نام برده می شود، برای شاعران ونویسندگان دور از محافل ادبی پایتخت و دورافتاده خصوصا منطقه ی غرب کشور و اختصاصی تر استان ایلام،خود ارزشی معنوی به دنبال داشته است.
قاسمی در جریان کتاب سال دفاع مقدس با رمان ((عزیز بومی)) برنده ی این جریان شد.او اهل قلمی پرکار است.انصافا می توان بعد از جلیل صفربیگی شاعر رباعی سرا و مطرح معاصر (1353/ چالسرای بخش مرکزی ایلام) که در انتشار کمی و کیفی مجموعه شعرهایش،کم کم به پدیده تبدیل می شود در نوشتن وانتشار هم انصافا پرکار است با ذکر این نکته که تمرکز صفربیگی برشعر است و تمرکز قاسمی برسایر ژانرهای ادبی ازجمله:(داستان کوتاه، رمان، زندگی نامه نویسی،خاطره نگاری، سرودن شعر در قالب های مختلف، نقد و بررسی و تحلیل، و...)بدون شک تمرکز قاسمی بر سایر مولفه های ادبی هم توان مندی اش را نشان می دهد وهم پرکار بودنش را.اما نکته ای که می بایست به آن توجه نمود؛ تلاش اهل قلم در نوشتن وسرودن آثار به یاد ماندنی است. گاه پر کاری موجب غفلت از محتوا و تکنیک و خلاقیت می شود و تکلیف منتقدان آثار نیز معلوم نمی شود که در مواجهه با تنوع و تکثر آثار در قالب های مختلف، چه طور بایست برخورد نمایند.
((آثاروی درنشریات اطلاعات هفتگی،جوانان امروز،آدینه،گردون،آوینه[مجله ی کوردی فارسی] پیک ایلام،صبح ایلام، طلیعه، مهران،روزنامه های اطلاعات، جامعه، شرق در قالب های داستان و نقد داستان یادداشت مقاله منتشر شده است.))3
این روزها محمدعلی قاسمی به عنوان مدیر حوزه ی هنری سازمان تبلیغات اسلامی فعالیت های خوبی در راستای انتشار آثار اهالی قلم در قالب های شعر، داستان، پژوهش ادبیات عامه، آثار کودکان، ادبیات کوردی انتشار الواح شعرخوانی با صدای شاعران کوردی سرا و...همت یازیده که در جای خود قابل تقدیر و نقد است.

تعدادی از آثار نویسنده:
- ازگلوی گل وگلوله(شعر پیشرو مقاومت)
- برانگیخته با عشق(مجموعه اشعارعاشورایی)
- سمفونی جای رفتن(داستان)
-  زمزمه ی عشق(داستان کوتاه)
-  راپرت های عاشقانه(مجموعه شعر)
-  نام تمام کشتگان دنیا یحیاست.-دفترچهارم- (بازنویسی زندگی شهیدان)
- حیات سرو(داستان/ زندگی نامه ی نوجوان شهید، حیات سروری)
- هات(آمد)(رمان)در 5 جلد
-  دیوان شاکه و خان منصور گردآوری شعرکردی
- عزیز بومی(رمان)
-  گزاره های تا ابد(خاطره)
-  درستایش جهل(مجموعه دوبیتی)
- زمزمه هایی برای زخم
-  تحقيق و پژوهش تاريخ شفاهي انقلاب اسلامي (دردست چاپ)
- تاريخ شفاهي دفاع مقدس استان ايلام(در دست چاپ)
«جوایزچه دولتی باشد و چه غیردولتی،هرکدام درجای خود،ارزشمند است.»4 آثار قاسمی در جریان های فرهنگی وادبی رتبه های خوبی به دست آورده اند .از آن جمله:
-  کسب مقام نخست و جایزه ی بین المللی عزت وافتخار حسینی برای مجموعه شعر مذهبی ((برانگیخته با عشق))
-  برگزیده ی کتاب سال دفاع مقدس برای رمان((عزیز بومی))
که برایش اتفاق های ارزنده  به حساب می آید.

اقدامات فرهنگی و ادبی:

-  ((اولین خبرنگار آزاداستان ایلام درسال 1370از سوی وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی
- راه اندازی نقد مطبوعاتی به همت او و سایر دوستانش و واکنش او به چاپ شعری درباره ی مردم ایلام و موضع گیری نقادانه اش
-   نخستین مطالب و موضوعات مطبوعاتی در حوزه ی ادبیات پایداری و خاطرات دفاع مقدس مقوله ی ادبیات داستانی و نگاهی نو به قلم زنی در عرصه ی مطبوعات معاصر
-  مسوول صفحه ی شعر((موج نو))دراولین هفته نامه ی محلی استان ایلام ((مبشر)))) 5
-  انتشار چندین عنوان از آثار هنرمندان نویسندگان و شاعران و پژوهشگران و...استان ایلام توسط حوزه ی هنری استان ایلام
-  دبیری یازدهمین جشن واره ی شعر وقصه ی جوان انقلاب (آفرینش های ادبی حوزه ی هنری کشور) در سال 92 در استان کردستان
-  میزبانی جشن واره ی کشوری جشنواره ی شعروقصه ی جوان انقلاب(حوزه ی هنری) با عنوان(ایلام،مهد پایداری) در پاییز 90
-   و...

تعهد (Commitment) نویسنده

«مابرای خواندن این قصه ی عشق به خاک / خون دل هاخورده ایم،خون دل هاخورده ایم...»

                                                                                    نادر ابراهیمی(نویسنده)

احمدرضا احمدی(متولد30/2/1319-کرمان)شاعر و نویسنده ی معاصر درمصاحبه ای6می گوید:
((موضوعی که همیشه باعث تاسفم می شود این است که چرا بازتاب یک حماسه بزرگ یعنی جنگ تحمیلی عراق علیه ایران که از دوره ی فتحعلی شاه بی سابقه بوده و بیست و دو کشوردر جهان در آن منافع داشتند و ملتی با دست خالی مقاومت کرد آن طور که باید و شاید و به صورت زیبا درادبیات مان خیلی کم است...))
این که محمدعلی قاسمی، خودنویسش را از تعهد وعشق به شهیدان آب و خاک اجدادی و استان دلیرمرد وشیرزنش پرکند و رمانی با عنوان(طعم خدا) بنویسد، نشان از ارادت و تعهد وعشق عمیق او به مولفه های یاد شده است. نه تنها در این اثر، بلکه در سایر آثارش در دو زمینه ی ادبیات آیینی و پایداری ارادت واعتقاد و باورهای قلبی خود را نشان داده است. قاسمی، خود را نسبت به سرزمین واقلیمی که در آن به سر برده بی تفاوت نشان نداده. زیرا هیچ نویسنده و شاعر و اهل قلم تیزهوش و متعهدی نمی تواند از کنار این مباحث بزرگ؛ بی تفاوت عبورکند. او با بهره گیری از پتانسیل های ادبی خود، تلاش نموده تا صفحه ای بر کتاب ادبیات پایداری  و دفاع مقدس بیفزاید.

زندگی نامه نویسی
قبل از پردازش به این اثر؛ لازم به یادآوری است که پرداختن به زندگی نامه ی افراد از ابعاد مختلف مدت هاست که به طور جدی و هدف مند دنبال می شود.به عنوان مثال در جریان ادبیات کودک و نوجوان در انتشارات مدرسه(که وابسته به وزارت آموزش و پرورش است)مجموعه ای زندگی نامه ی مشاهیر و شخصیت های بزرگ و نام آور معاصر در صدسال اخیر زیر عنوان چهره های درخشان از اوایل سال 70 شروع شده و این جریان ادامه پیدا کرده است و تصور می کنم تا به حال بیش از 30عنوان در همین راستا منتشر و توزیع شده است.در موضوع ادبیات دفاع مقدس و پایداری نوشتن و پرداختن به زندگی نامه ی شهیدان در بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس و بنیاد شهید و امور ایثارگران بخش هایی از حوزه ی هنری، کنگره ی سرداران شهید و...به دبیری (اگر اشتباه نکنم)خانم راضیه تجار(نویسنده)، به صورتی جدی و هدف مند دنبال می شود. به گونه ای که تا به حال آثاری به مخاطبان و علاقه مندان به ادبیات پایداری و دفاع مقدی ارائه شده است. بدون شک در همین راستا حمایت هایی ارزش مند و جدی وجود دارد که برای نویسندگان و اهالی قلم فرصت هایی طلایی و ارزش مند به حساب می آید تا هر یک به توان خودش دین خود را به ادبیات پایداری ودفاع مقدس ادا نماید.
طعم خدا داستان زندگی ((شهید احمدکشوری)) یکی از خلبانان نیروی هوایی است. شخصیتی که سیمای ملی هم بر اساس زندگی نامه اش،سریالی پرمخاطب در چند سال گذشته به نام زیبای (سیمرغ) ساخت و روی آنتن فرستاد ومخاطبان بی شماری را هم پای گیرنده ها نشاند.

درباره ي اين اثر
طعم خداعنوان رمانی از محمدعلی بهزادقاسمی(اسمی که در فیپای کتاب آمده)است. که برای اولین بار در سال 84نشر نسیم حیات با همکاری نشر صریر که نشری وابسته به بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس است در 128 صفحه وبه قیمت 9000ريال ودر تیراژ 2500جلد چاپ و به صورتی مطلوب منتشر شده است.(رمان فرانو)صفت و موصوفی است که بر روی جلد و تمام صفحات داخل متن آمده است.
این اثر((نخستین اثر مکتوب قاسمی در قالب رمان[تا تاریخ انتشار آن درسال 84]است و اولین رمان داستان نویسان استان ایلام با موضوع دفاع مقدس به طبع رسیده است.))7

چرا زندگی نامه ی سهید کشوری؟
از افراد مختلفی می شنیدم که مردم ایلام در زمان جنگ، احترام خاصی برای ((شهید کشوری)) قائل بوده اند.هنوز جان فشانی ها ودلیرمردی های شهید کشوری  را مردم درگیر جنگ و مقاومت ایلام،در دوران دفاع مقدس به خوبی به یاد دارند ودرنهایت شهادت ایشان در منطقه ی میمک که مردم مراسمی بسیار باشکوه وبه یادماندنی برای ایشان برگزارکردند، تا نشان دهند که ایلامی های مرزنشین،همواره مهمان نوازبوده اند وخوش بدرقه ونیکو خصال. در جریان شهادت شهیدکشوری، گویی عزیزی از اعضای خانواده را از دست داده بودند و محمدعلی قاسمی فرزند جنگ و این آب و خاک، نمی توانسته به حضور این شهید گرامی در استانش بی تفاوت باشد و برایش رمانی ننویسد و جایگاهش را اعتلا نبخشد و چه فضیلت ارج مندی است که نویسنده، مخاطبش را به دیدار شهیدی مهمان را در نقش اول رمانش ببرد.

اسم داستان(name)
 به قول کنستانتین پائوتوفسکی(نویسنده ی روسی):
((یافتن عنوان خوب برای داستان،امری است حقیقتا دشوار.))
این که عنوان برای مخاطبان سؤال برانگیز باشد و ذهن آنها را درگیر پیداکردن جواب سؤال ها نماید، خیلی خوب است و از ویژگی های عنوان های مناسب همین است، نویسنده باآگاهی،عنوانی را انتخاب نموده که به راحتی موضوع داستان را((لو)) نمی دهد و با متن اصلی کتاب ارتباط دارد. اسم اثر، بهترین محرک و علت برای جذب مخاطب و تحریک گیرنده های حس اوست. کلید اول ورق زدن اثر، در نام کتاب پنهان است و کلید دوم در تصویر روی جلد. هر چند مولفه های دیگری همچون: نام نویسنده، ناشر، نوبت چاپ و تیراژ و نیز تبلیغات و اطلاع رسانی صحیح و گسترده، نقد و بررسی و...در معرفی اثر به مخاطب نقش های مهمی را ایفامی کند که در این جا مجال بررسی و پرداخت به آنها نیست.عنوان رمان نمی تواند بر کل موضوع ومحتوای اثر تسلط داشته باشد.امکان تناسب محتوایی با محور اصلی رمان که همان شهید احمد کشوری است کم رنگ است.در طعم خدا مخاطب نمی تواند ارتباط محتوایی و مستتر زندگی شهید کشوری با آن پیدا کند.
این عنوان، تازه نیست  وبا موضوع و محور رمان هم ارتباط چندانی ندارد.

خلاصه ي اثر(argument)
رمان سرگذشت وداستان زندگی شهید احمدکشوری یکی از خلبانان دلیر از زمان تولد، کودکی، نوجوانی، جوانی ، استخدام در نظام، مبارزات انقلابی در نظام، دوستان، ازدواج و... تا لحظه ی شهادت توسط دو نفر راوی (مادر شهید) و(همسر شهید)که البته از زبان نویسنده ی رمان پرداخته می شود.

رمان فرانو
روی جلد و از صفحه ی 1 تا 121 عنوان ((رمان فرانو)) جلوه گری می کند.این که رمان، دارای لایه هایی از نوآوری و خلاقیت است شکی نیست، اما آن که بدون هیچ گونه توضیح این صفت و موصوف در تمام صفحات تکرار شود، پذیرفتنی نیست.خواننده ی کنجکاو تا پایان رمان ذهنش هنوز درگیر این است که:

فرانو یعنی چه؟

ویژگی های این نوع رمان چیست؟
فرانو چه تفاوتی با نو دارد؟
تاریخچه ی پیدایش آن به کجا بر می گردد وسایر آثاری که در این ژانر نوشته شده چه عنوان هایی دارند؟
وسوالات مبهم و بی جواب دیگر...
نویسنده در اثرش اگر ابهام وگرهی به وجود می آورد،می بایست آن را در ((همان))اثرش گره گشایی کند. مخاطب ممکن است در ادامه ولا به لای سطرهای اثر ابهامات و گره های طراحی شده ی نویسنده را بیابد و واگشایی کند؛اما پیداکردن فرانو را در هیچ جای اثرقابل یافتن نیست. می شد در ابتدای(مقدمه) یا پایان(موخره)رمان، در قالب مقدمه ای مناسب درخصوص فرانو و رمان فرانو و...توصیحات مناسبی ارائه می داد وگره های ذهنی مخاطبان را باز می کرد. کاری که محمد شکری(آرش کرمانشاهی)دراثر((زیرصفر))8درهفت صفحه،شرح وتفسیری بر ((رئالیسم جادویی)) با عنوان ((رئالیسم هنرمندانه))انتخاب کرده وآن را از زوایایی تازه مورد بررسی وواکاوی و تحلیل قرار داده است.
بهتر بود نویسنده ابهام شکل گرفته در ذهن مخاطبش را بر طرف می نمود.
اما بد نیست که اشارتی کوتاه به جریان شعر ((فرانو)) داشته باشم:
اردی بهشت سال 1380 آقای اکبر اکسیر(4/12/1332/آستارا) شاعر، روزنامه نگار و منتقد با انتشار مجموعه اشعار: ((بفرمایید بنشینید صندلی عزیز) و((زنبورهای عسل دیابت گرفته اند)) و ((پسته ی لال سکوت دندان شکن است)) و((ملخ های حاصلخیز))حلقه فرانو را در آستارا با دوستان شاعرش همچون:(زنده یاد)منصور بنی مجیدی، داوود ملك زاده ، آرش نصرت الهي و افشين خدامرد بطور جدي دنبال و راه اندازی نمود که به جریان شعر فرانو رسمیت و اعتبار نام گرفت.حمایت شاعران و نفوذ سریع واثربخشی بسیار و استقبال فراوان مخاطبان و شاعران از این نوع نگاه و شیوه ی سرایش و نیز پردازش مطلوب مطبوعات کاغذی و نشریات و پایگاه های مجازی به این مقوله ، موجب شد تا شعر فرانو از اقبالی عمومی برخوردار گردد.

اکسیر در گفت وگو با سایت ((شعر نو)) http://www.shereno.com/post-17643.html درباره ی این جریان چنین می گوید:
((...نامش را گذاشتم فرانوبه معنی فراتر از جریان های نو.متفاوت تر از فکرهای نو یعنی قابل تکثیر)) و ((فرانو یعنی شعر را از عرش به فرش کشاندن و...)) از ویژگی های بیست گانه ی این جریان در موخره ی کتاب (بفرمایید بنشینید صندلی عزیز)) می گذرم ، تنها می توان گفت که شاید نویسنده ی رمان طعم خدا گوشه ی چشمی به این نام داشته است و دیگر هیچ...
البته گفتنی است که قاسمی به تازه گی با انتشارمجموعه دوبیتی (در ستایش جهل) وجلد اول رمان((هات)) ، ((جریان شعر فراگاه))را پیش نهاد داده که در برخی نشریات استانی (پیک ایلام) و تعدادی از وب لاگ های ادبی ، بازتاب داشته که باید منتظر استقبال یا عدم استقبال جامعه ی شعر ونقد معاصر از آن بود.

تصویر و طرح روی جلد
طراح جلد، با آگاهی از میزان اثرگذاری طرح جلد به عنوان یکی از اولین مولفه های انتخاب و خرید کتاب، می توانست تلاش بیشتری در این زمینه از خود نشان دهد تا به این شیوه دست مخاطب را به راحتی بگیرد و وارد دنیای کتاب کند و...تصویر روی جلد رمان،از جذابیت و زیبایی برخوردار نیست.پرواز دو کبوترقرمز می تواند نمادی از پرواز شهید کشوری باشد البته منطق بر بودن یک کبوتر دلالت می کند.شاید هم هدف طراح که نامی از او در شناسنامه برده نشده، پرواز کبوتر و روحش را با هم نشان داده که خواسته منظورش را نشان دهد.می شد طرحی زیبا خلاقه و اثربخش برای روی جلد رمان انتخاب نمود.
البته در نوبت چاپ بعدی این اثر،طرح روی جلد متفاوت از چاپ اول است.

زبان داستان
نویسنده در نوشتن و پردازش داستان،زبانی را برای نوشتن رمان برگزیده که کمتر دچار لغزش شده. البته از نویسنده ی خوبی چون قاسمی توقعی غیر آن نمی رود. او کلمات را می شناسد وبر قدرت و اثربخشی آن بر مخاطب آگاه است.انتخاب زبان نوشتاری این رمان، خسته کننده نیست. مخاطب می تواند با متن رمان ارتباط برقرار نماید و از آن لذت ببرد.کلمات مغلق و پیچیده و دور از ذهن که موجب لغزش زبانی و چالش خوانش برای مخاطب شود، در متن رمان وجود دارد؛ اما نه آن چنان که بر زبان رمان تاثیر بگذارد.
 ((...و دو لوچ میان پیشانی اش افتاده بود.))ص9
کلمه ی ((لوچ)) برای مخاطب کُردزبان قابل فهم است، اما مخاطبی که با زبان کردی آشنایی حتا مقدور ندارد، تکلیفش چیست؟
((مثل همین حالا که آن کومه ی وحشت از اریکه به زیر افتاده...))ص18
کومه هم کلمه ای کُردی در زبان ادبیات کردی است و برخی کلمات دیگر...

 شخصت پردازي(characterzation)
((شخصيت چيست؟جزآنچه حادثه تعيين مي کند؟حادثه چيست؟جزنشان دادن شخصيت؟هِنري جيمز))
قاسمی در این رمان ،شخصیت های فرعی زیادی هم در پیشبرد فضا و جریان رمان،به کار برده است. با توجه به ماهیت اثر امکان به کارگیری شخصیت های بسیار در رمان برای نویسنده امکان پذیر بوده است.مادر، همسر، دوستان وهم قطاران شهید کشوری، افسر نگهبان، هانی، محمد، استاندار [وقت] ایلام، و...

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید