تصویر برگزیده

در گفتگو با «رضا اسماعیلی» بررسی شد:

«سودابه امینی» نام خود را به عنوان یک شاعر فعال در ادبیات ایران ثبت کرده است

آرتنا: «رضا اسماعیلی» گفت: تا دیر نشده برای ضعف تشکیلاتی در حوزه فرهنگ و ادبیات چاره ای بیاندیشید و ساماندهی این مشکل را به چهره های ادبی مانند «سودابه امینی» بدهید تا اثرگذارتر باشد.

به گزارش خبرگزاری هنر «آرتنا»، امروز سه شنبه 31 اردیبهشت ساعت 17 نهمین عصرانه ادبی فارس به سرکار خانم سودابه امینی تعلق دارد. گفتگو با رضا اسماعیلی از منتقدین خوش نام این روزگار را راجع به شعر و اندیشه ایشان بخوانید.

- آقای اسماعیلی ! بین شاعران زن بعد از انقلاب اسامی چون طاهره صفارزاده ، سپیده کاشانی ، سیمین دخت وحیدی و ... به چشم می خورد  که می توان گفت نسل اول شاعران زن انقلاب هستند . به نظر شما جایگاه خانم سودابه امینی از نظر شعری در شعر زنان بعد از انقلاب چگونه است ؟
- خانم سودابه امینی در شمار شاعرانی است که بعد از پیروزی  انقلاب اسلامی و با نهضتی که امام خمینی (ره) آغاز کرد ، در فضای ادبیات ظاهر شد و حضور خودش را اعلام کرد . وی در دهه دوم انقلاب توانست نام خود را به عنوان یکی از شاعران فعال و پر کار در کارنامه ادبیات انقلاب اسلامی به ثبت برساند . خانم امینی در سه حوزه شعر بزرگسال ، شعر کودک و نوجوان و نقد و پژوهش فعال هستند . من تا کنون نقدهای خوب و قابل تاملی در مطبوعات ادبی از ایشان خوانده ام که این نقدها حاکی از دانش و بینش ادبی خانم امینی است . پرداختن به نقد شعر و فعالیت در حوزه پژوهش ادبی کار هر کسی نیست . چون این کار نیاز به دانش و بینش ادبی و قدرت تحلیل گری دارد . از این منظر  دغدغه خانم امینی قابل ستایش است که خودش را فقط به شعر گفتن محدود نکرده و سعی کرده است که دانش خود را به دیگران و نسل امروز انتقال دهد . این رویکرد باعث بالندگی بیشتر خانم امینی شده است .
چون کسی که می خواهد نقد کند ابتدا باید سعی کند که مواردی را که بر آنها نقد دارد خودش مرتکب نشود ، یعنی شعر خودش در حد و اندازه ای باشد که مورد قبول جامعه ی ادبی باشد و او را به عنوان یک شاعر معتبر و نسبتاً شاخص بپذیرند . دوم این که باید با دقت نظر و عمق بیشتری آثار شاعران معاصر خودش را مطالعه کند تا بتواند آن نکات ظریفی که در حوزه نقد باید به آنها پرداخت را بیان کند و به نقاط قوت و ضعف دیگران اشاره کند . تاملات  ایشان در حوزه نقد باعث شده که هم مطالعات بیشتری در این حوزه داشته باشد و  هم این که به یک شاعر تحلیل گر تبدیل شود . یعنی وقتی یک شعر را مطالعه می کند ، در کنار مطالعه ، به کالبدشکافی هنری و ادبی آن شعر هم نظر دارد . یعنی شعر را از نظر فرم ، ساختار ، مولفه های زیباشناختی ، تکنیک و ... هم مورد بررسی و ارزیابی قرار می دهد . فرق یک « شاعر - منتقد »  با یک شاعر معمولی در این است .
این امر وجه تمایز خانم امینی نسبت به بانوان شاعر هم عصر خودش است . این ویژگی در دیگران کمتر وجود دارد . چرا که شاعران معمولاً خود را به سرودن شعر محدود می کنند و کمتر به حوزه نقد وارد می شوند و خیلی به ندرت هستند شاعرانی که در این حوزه فعال باشند . از آن زمانی که من خانم امینی را می شناسم ، ایشان علاوه بر سرودن شعر و چاپ مجموعه های شعر ، همزمان در مطبوعات ، جُنگ ها و گاهنامه های ادبی قلم می زدند و نقد های ایشان مرتب چاپ می شده که این یک ویژگی قابل ستایش است که باعث برتری یک شاعر نسبت به دیگران می شود .
- استقبال افراد از نقدهای ایشان با توجه به این که شما دبیر بخش شعر بزرگسال ماهنامه « اقلیم نقد » هستید ، چگونه بوده است ؟
 
- می توان گفت که نقدهای ایشان تا حدود زیادی تاثیر گذار بوده است .  شاعران و خوانندگان اقلیم نقد به نقدهایی که از خانم امینی چاپ می شود نگاهی جدی دارند . چون از سبک نوشتن این منتقد پیداست که از دانش و بینش ادبی برخوردار است . مخاطبان علاقه مند به شعر و ادبیات معمولا از مطالعه ی نقدهای ایشان بهره برده اند . این گونه نبوده است که این نقدها را بخوانند و بگویند این چه نقدی است که چاپ شده است . نقدهای ایشان در مجموع بازتاب خوب و تاثیر گذاری داشته است .
- خانم امینی در حوزه شعر کودک و نوجوان هم فعال هستند ، فعالیت ایشان را در این حوزه چگونه ارزیابی می کنید ؟
چون خانم امینی سال هاست در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان مشغول به کار هستند و این مرکز نیز هسته ای است که به صورت جدی و تخصصی به حوزه کودک و نوجوان توجه دارد ، به نظر من فکر و ذهن خانم امینی برای فعالیت در این حوزه خوب تربیت شده است . کارهای ایشان بیشتر در حوزه شعر نوجوان است و زمانی که کارهای ایشان را با کارهای مرحوم قیصر امین پور مقایسه می کنیم ، میزان تاثیر پذیری خانم امینی را از قیصر می بینیم . در حوزه کودک و نوجوان شعر گفتن کار هر کسی نیست . اما ایشان در این حوزه نسبتاً موفق بوده است ، به این علت که ایشان سال ها در این حوزه به عنوان معلم ، مدرس و کارشناس فعالیت داشته است . چنین شاعری ، طبیعتاً طبع خودش را در این فضا پرورش داده است تا بتواند برای نوجوانان هم شعری را عرضه کند که با ذائقه آنان سازگاری داشته باشد . در حوزه شعر سپید هم کارهایی که من از ایشان خوانده ام کارهای موفقی است .
- به نظر شما علت این که بانوان شاعر حضور کمرنگ تری در حوزه ادبیات دارند چیست ؟
در مورد بانوان شاعر نکته ای که باید به آن اشاره داشت این است که آنها در زمان تجرد بسیار فعال هستند و حضور پر رنگی دارند و بسیار با انرژی ظاهر می شوند . اما معمولاً بعد از تاهل کم کم تحلیل می روند و عقب نشینی می کنند و در آخر هم ادبیات را به طور کلی کنار می گذارند . اما خانم امینی جزء بانوان شاعری است که با همان انگیزه ای که در ابتدا داشته ، تا امروز راه خودش را ادامه داده است .  و علی رغم بسیاری از بانوان شاعر ،  تشکیل خانواده و ازدواج و فرزند باعث نشده  که از سنگر شعر و ادبیات  عقب نشینی کند  و نسبت به ادبیات بی انگیزه شود . این خیلی مهم است که خانم امینی – ثابت قدم و استوار - تا به امروز در عرصه ادبیات حضوری فعال و تاثیرگذار داشته است  و از این بابت باید به ایشان آفرین گفت.
با توجه به این که همسر ایشان آقای بهروز قزلباش هم شاعر هستند ، شاید این موضوع باعث شده این دو مکمل هم باشند و به عنوان یک زوج ادبی باعث تکامل ادبی یکدیگر شوند .
- ما متاسفانه تا کنون از پتانسیل کسانی چون خانم امینی استفاده علمی نکرده ایم . یعنی به نظر می آید که در حال حاضر ایشان از لحاظ علمی به مرحله ای رسیده اند که باید ادبیات ما از ایشان بهره علمی لازم را ببرد ، به نظر شما چرا آنچنان که باید و شاید از پتانسیل ادبی ایشان استفاده نمی شود ؟
- تا آنجا که اطلاع دارم ، خانم امینی همیشه در حوزه های شعر ، نقد و پژوهش و همچنین حضور در مجامع و تشکل های ادبی فعال بوده است . ولی حرف شما تا حدودی درست است . ما باید از توانمندی های ادبی این عزیزان بیشتر استفاده کنیم . بی توجهی به این مهم دلایل زیادی دارد . مثلاً یک دلیلش این است که ما در جمع بانوان شاعر یک تشکل منسجم و قدرتمند نداریم که این تشکل باعث شود آنها یکدیگر را پیدا کنند و از توانمندی های یکدیگر استفاده کنند و بتوانند یکدیگر را برای فعالیت های آموزشی و ادبی معرفی کنند . متاسفانه بسیاری از بانوان شاعر به خاطر این غفلت و بی توجهی، بعد از ازدواج و متاهل شدن ادبیات را به طور کامل کنار گذاشته اند و آنهایی هم که باقی مانده اند با تحمل مصائب و سختی های فراوان حضور خودشان را حفظ کرده اند . یعنی حضورشان تنها به خاطر عشق و علاقه و دغدغه های شخصی خودشان بوده و کسی آنها را به حضور در این عرصه تشویق نکرده است . یعنی ما هیچ سامانه هوشمند فرهنگی طراحی نکرده ایم که قدر این سرمایه ها را بداند و برای تقویت حضور آنان برنامه ریزی کند . به هر حال گذشته ها گذشته . باید برای آینده فکری بکنیم تا دچار این خسران بزرگ را بگیریم . با دادن مسئولیت های فرهنگی به چهره های ادبی و سرمایه گذاری روی آنها. مگر مهندسی فرهنگی چیزی غیر از این هاست ؟ مثلاً برای برگزاری کارگاه های آموزشی در استان ها این عزیزان معرفی شوند ، برای همایش هایی که در طول سال برگزار می شوند مثلاً در مورد سبک زندگی اسلامی که مقام معظم رهبری آن را مطرح کرده اند ، به نظر من بانوان در این حوزه خیلی می توانند اثر گذار باشند و با زبان هنر و ادبیات این سبک زندگی را به تصویر بکشند . چون طبیعتاً زن استوانه و عمود خیمه خانواده است و در تربیت فرزندان و همسر داری نقش بسیار مهمی دارد . وقتی که یک هنرمند زن این تجربیات را با هنر و ادبیات به تصویر بکشد و انتقال دهد ، مطمئن باشید که اثرگذارتر است . متاسفانه این ضعف تشکیلاتی در حوزه فرهنگ وجود دارد و باید تا دیر نشده برای آن چاره ای اندیشید . ما تشکل های ادبی ویژه بانوان بسیار کم داریم . به نظر من یکی از دلایلی که باعث شده بانوان هنرمند کمتر دیده شوند و در حاشیه قرار بگیرند ، همین مسئله است.
 

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید