تصویر برگزیده

راضیه تجار در گفتگو با «آرتنا»:

کتابخوانی باید درافراد نهادینه شود

آرتنا: در دوره دبستان باید معلمین و آموزش و پرورش و همچنین خانواده ها به مقوله کتابخوانی اهمیت دهند.

گفتگو: صدیقه مرادزاده/ خبرگزاری هنر «آرتنا»

وضعیت ادبیات کشور طی چند سال اخیر افت و خیزهای زیادی داشته است .گاهی شعر ، گاهی رمان ، گاهی هم داستان کوتاه دستخوش اوج و فرودهای شده است که در این میان دیدگاهای مختلفی این مسیر را همرایی کرده است. به همین خاطر در رابطه با وضعیت ادبیات کشور در حال حاضر ، گفتگویی  با «راضیه تجار»1 نویسنده و منتقد ادبیات کشور داشته ایم داشته که در زیر می خوانیم.


وضعیت کتاب و کتابخوانی را چگونه می بینید
در ارتباط با کتابخوانی بحث های زیادی شده است .عده ای معتقدند درصد مطالعه پایین است، اما آمارهایی هم ارائه شده که نشان می دهد کتاب خوانی رشد داشته است اما نه به اندازه ای که تحسین برانگیز باشد . ما می توانیم از روی استقبال نمایشگاه کتاب متوجه شویم که به کتاب خواندن علاقه هست. ولی آنچه مهم است این که کتابخوانی باید درافراد نهادینه شود. در دوره دبستان  باید معلمین و آموزش و پرورش و همچنین  خانواده ها به این مقوله اهمیت دهند .در مدارس به کتاب خوانی بها داده شود.
اما در رابطه با کتابخوانی اقداماتی هم انجام شده است. از جمله  فعالیت های شهرداری. مثل  کتابهای جیبی که برای شهروندان در اتوبوس ها و مکان های عمومی می گذارند تا مورد استفاده همه قرار گیرد .همه  ی این فعالیت ها در دراز مدت نتیجه ای را به بار می آورد که  فرهنگ کتابخوانی را جهت و گسترش خواهد داد.

دنیای مجازی و اینترنت چه تاثیری در فضای ادبیات و نویسندگی دارد؟ با توجه به اینکه بیشترطیف ها آثار خود را در دنیای مجازی ارائه می دهند؟
دنیای مجازی پدیده ای ست که در این دوره رخ داده است و باید با دقت بیشتری با آن برخورد کرد برای در خدمت گرفتن این دنیای مجازی. چرا که اگر داستان و یا تفکری بخواهد به بار بنشیند باید بر آن تامل داشت نه اینکه از قدم اول آن را برای مخاطب ارائه دهیم .همه این ها زمان را می طلبد و همین طور آموزشهایی در این زمینه نیاز است . زیرا هرچیزی که  نوشته می شود  قابلیت ارائه را ندارد. اما از نظر دیگر شوق نوشتن و شوق چاپ نوشته ها وجود دارد.که دنیای مجازی این ذوق را کم رنگ می کند .هر کس آثار خود را باتمام ضعف های موجود در آن به نمایش می گذارد .ولی  وقتی این تشنگی  وجود داشته باشد و کسی باشد که از نظر فنی و علمی بگوید کار شما در کدام مرحله قرار دارد،  نویسنده را مجبور به تلاش و خواندن و پیگیری می کند. بعد از این مراحل است که  اثرقابلیت چاپ در روزنامه یا مجله را پیدا می کند . این شتاب در جوانان  نوعی آسیب شده که ادبیات جوان را تهدید می کند . جوان های دهه گذشته اینگونه یادداشت های خود را در دفتر چه خاطرات نگه می داشتند . در حقیقت دورریز نویسنده و جوان های آن نسل بر روی این کاغذ ها بود و به یادگار هم می ماند. لازم نیست همه چیز را گفت، بعضی از فکر ها و حرفها لازم است که ناگفته بماند تا در لحظه ی خاص خود به تولد بنشیند .

در داستان هایتان تا چه اندازه سعی دارید از آداب و رسوم گذشته استفاده کنید ؟ و چقدر این مسئله برایتان اهمیت دارد؟
ما هر چه که می گوییم ریشه در واقعیت دارد.  خیلی از مسائل و هیجانات  را باید دید. همه آثار قابل عرضه نیستند و باید آنچه را بنویسی که  دیگران ننوشته اند و ندیده اند. آنچه را ارائه داد که همه نمی بینند نویسنده آن را ببیند و بازگو کند نه حرفها و صحبت هایی که هر روز در بین ما ردو بدل می شود بی آنکه بار معنایی خاصی را حمل کند. ذهن خلاق اینجاست که به معنا می رسد.


زنده بودن نثر و پویایی اثر را در  چه چیزهایی می دانید ؟
اولین گزینه به نظرم روان بودن قلم نویسنده هست  و ایجاز داشتن و تشبیهات و توصیفات بکر، استفاده کردن از همین هاست  همچنین نثر باید حس برانگیز باشد و از المان هایی که شعر به آدم می دهد به کار رود .همه ی اینها موثر است بر پویایی اثر . البته نوع کارکرد واژگان در اثر نیز بسیار قابل توجه است . این هنرنویسنده است که بداند چه واژگانی را برای کدام شخصیت از داستان به کار ببرد .

 چه تفاوتی بین خواننده داستان کوتاه و خواننده رمان می دانید؟
رمان از قدیم بوده است. با توجه به اینکه سینما و تلویزیون و دیگر سرگرمی ها مورد استفاده قرار می گیرد وقت آدم ها محدود شده. اما کسانی در ادبیات  هستند که در سکوت  نوشته ی خود را بر کاغذ می آورند و مخاطبان خود را نیز دارند . این جریان هنوز هم پویاست. هر کدام از نویسندگان مخاطب خود را دارند  چرا که  ادبیات  راه خود را در پیش دارد و سیر می کند.
اگر به جامعه نگاه کنیم متاسفانه تعداد کمی از مردم پیگیر مسائل کتابخوانی هستند . اما اگر به جامعه ی کسانی که مطالعه دارند نگاهی بیاندازیم متوجه می شویم که سلیقه متفاوت است بعضی ها رمان بلند را می پسندند بعضی دیگر داستان کوتاه و بعضی ها نیز نگارش ژورنالیستی را دوست دارند . اما مخاطبان خاص بیشتر به تفکرها توجه دارند نه سرگرم شدن ها.
داستان کوتاه می تواند هم جنبه علمی و تکنیکی بالایی داشته باشد و هم جنبه تمرینی. برای نوشتن داستان های بلند . با این همه داستان کوتاه و مینیمال نمی تواند بر رمان غالب باشد. در ادبیات هر کدام جای خود را دارند . که مخاطب با توجه به سلیقه خود اینها را انتخاب می کند .

چه چیز باعث می شود داستان کوتاه حالت تکنیکی تری نسبت به رمان داشته باشد؟
نثر و بیان خاص داستان و درون مایه داستان کوتاه  شخصیت ها را در جای خود قرار می دهد و نقطه های عطف  را مشخص می کند. در حقیقت  نویسنده، کارگردانی ست که همه کارها را به تنهایی انجام می دهد رمان همین است با این تفاوت که  قلم  ما را به سمت خود می کشاند.و چهار چوب ها در زمان کار مشخص می شود.
 
کدام نویسنده و هنرمند تاثیر عمیق بر شما گذاشت ؟
من عاشق داستایوفسکی بودم و هستم. شاید به این دلیل که اولین کسی بود که  به درون شخصیتها راه پیدامی کرد و در باره آنها از این دید می نوشت .ایده آلم این بود که روان شناسی بخوانم . و آدم های درون گرا بیشتر این رشته را انتخاب می کنند. داستایوفسکی روانشناسی درون شخصیت هایش را به بهترین شکلی که باب میل من بود تعریف می کرد .

تفاوت نوع نوشتن مردها در ادبیات را نسبت به زن ها در چه چیز می دانید ؟
در وهله اول به قدرت نویسنده فکر می کنم تا به زن بودن یا مرد بودنش. اینکه نویسنده بتواند یک داستان و اثری خلق می کند که درعین روان بودن نگرش خاص خود را مظطرح کند   .یک تفاوت هایی هم وجود دارد مثلا  سوژه هایی که انتخاب می کنند بعضی تفاوت های ریز را نشان می دهد .خانم ها معمولا جزئی نگر تر هستند و المان های خود را از لابه لای اتفاق های خفته و ریز ، بر می دارند. زن ها به بو و رنگ حساس اند و این ها از طرف  نویسندگان زن درادبیات پررنگ تر بوده است.بعضی  سوژه ها را هم خانم ها و هم آقایان به کار می برند ،  اما در نوشته خانم ها ارتباط رو حی، بیشتر و عمیق تر خواهد بود البته هیچ کدام از اینها مطلق و همیشگی نیست.

کاری در دست انتشار دارید؟
بله . در حال نوشتن یک داستان هستم که با نام "بانوی لاله ها "به امید خدا به چاپ خواهد رسید . این کتاب زندگینامه ی زنی ست که سه تن از نزدیکانش شهید شده است و شرح حال این زن را در این کتاب بیان می شود.



1- راضیه تجار سال 1326 در تهران متولد شد. وي فارغ‌التحصيل رشته روانشناسي است. ايشان از فعالان عرصه نويسندگي هستند و هنري است. گفتني است رمانهاي «كوچه اقاقيا»، «نرگسها» و «هفت بند» از اين نويسنده به‌عنوان رمان برتر يك دهه در آموزش و پرورش انتخاب شدند..
همچنين ايشان به‌عنوان نويسنده زن برگزيده ادبيات هشت سال دفاع مقدس از سوي حوزه هنري برگزيده شدند.
آثار: «نرگسها»، «زن شيشه‌اي»، «هفت بند»، «بندهاي روشنايي»، «سفر به ريشه‌ها»، «شعله و شب»، «كوچه اقاقيا»، «جاي خالي آفتابگردانها»، «آرام شب‌بخير»، «گمان مبر شعله بميرد»، «از خاك تا افلاك» و «ستاره من» .




 

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید