تصویر برگزیده

رضا رسولی در گفتگو با «آرتنا»:

نوع نگاه به ادبیات ما در جهان منصفانه نیست

آرتنا: آثار ادبی ما خصوصا در بخش دفاع مقدس و آیینی با این که به معنای اصیل و فاخر به رشته تحریر در آمده اما نگاه سیاسی این ادبیات را به میدان نبرده و آثار در تبلیغ و عرضه مظلوم واقع می شوند.

zoom
نوع نگاه به ادبیات ما در جهان منصفانه نیست

گفت‌وگو: صدیقه مرادزاده/ خبرگزاری هنر «آرتنا»

رضا رسولي نويسنده، عضو انجمن قلم ايران، تدوينگر كتاب «هنر براي حقيقت» و دبیر نهمین دوره جشنواره قلم زرین می باشد. در خصوص ضرورت جشنواره قلم زرین با وی گفتگویی داشته ایم:


برای شروع بفرمایید که جایزه« قلم زرین» با چه هدفی راه اندازی شد؟
جایزه قلم زرین  از جمله جشنواره های شاخص و برجسته حوزه ادبیات کشور هست که از طرف انجمن قلم ایران با هدف جریان سازی فرهنگی، شناسایی و معرفی آثار نویسندگان شاخص و برجسته حوزه ادبیات و تقویت ادبیات انقلاب اسلامی راه اندازی شد. در حال حاضر جزء مستمرترین جشنواره های ادبی کشور به حساب می آید که توسط صنف غیر دولتی برگزار می شود.

در این چند دوره ی برگزاری آیا به هدف مورد نظر دست پیدا کردید؟
در دوره های قبل مدیریت جشنواره، هیئت مدیره و دبیران جشنواره افراد گوناگونی بودند به همین دلیل، پاسخگوی سوال شما این افراد هستند. برداشت خود من به عنوان یکی از عناصر جامعه ادبی کشور و به عنوان کسی که عضو انجمن هستم و یک دوره هم از اعضای هیئت مدیره بوده ام، تصور می کنم که به بخش قابل توجهی از اهداف خود رسیده است. اما این بدان معنا نیست که ما همه افق های پیش رو را طی کرده ایم. همچنان قله های بزرگتری هست که باید به سمت آنها حرکت کرد.

با وجود جشنواره های دیگر در سطح کشور، برگزاری این جشنواره چه ضرورتی داشت و چه تفاوتی با دیگر جشنواره ها دارد؟
جشنواره قلم زرین چند تفاوت عمده با جشنواره های دیگر دارد. یکی اینکه اغلب جشنواره های ادبی به معنای اداری، سازمانی و یا دولتی هستند. البته بسیاری از همین جشنواره های دولتی اثرگذار هم بوده است. اما تفاوت ویژه جشنواره قلم زرین این است که توسط کسانی برگزارمی شود که متخصصین هنر هستند. در جشنواره های دیگر حداکثر دبیر جشنواره تخصص آن رشته و هنر را دارد اما جشنواره قلم زرین از اعضا هیئت مدیره گرفته تا کادر اجرایی و کلیه دست اندرکاران حتی مهمانان مراسم از شاعران، نویسندگان و صاحب نظران عرصه هنر و ادبیات هستند. اینها سبب می شود که جشنواره قلم زرین از دیگر جشنواره ها متمایز شود. نگاه دیگر این است که جشنواره ما دایره بسته ای ایجاد نکرده که تنها به اهداف انجمن بپردازد که اگر غیر از این باشد اثر او برگزیده اعلام  نشود. ما به دو موضوع کامل و کلی پرداخته ایم یکی محتوای ارزشی فاخر و دیگری به ساختار برجسته و برتر در حوزه ادبیات نگاه می کنیم و بر اساس این دو حوزه عوامل ساختار و برگزیدگان خود را انتخاب می کنیم. چه بسا برگزیدگان ما از انجمن ما نباشند و یا دیدگاه آنها سنخیتی با نگاه کلی ما نداشته باشد.

جشنواره های مختلف ادبی که در کشور برگزار می شوند، همه در یک راستا هستند. مثل جشنواره بیداری اسلامی، پایداری، مقاوت و دفاع مقدس. اینها چه تفاوتی می توانند با هم داشته باشند؟
با صحبت شما موافقم. همانطور که می دانید کشور ما از جمله کشورهایی ست که جشنواره های مختلفی در آن برگزار می گردد. دو نکته را باید در این زمینه در نظر داشت: اول اینکه تعداد جشنواره زیاد است و به همین خاطر هنرمندان ما جشنواره زده شده اند. درصد قابل توجهی از آثار هنرمندان برای مخاطب یا مردم نیست بلکه به این جهت است که باب دندان داوران، جشنواره و جریان جشنواره ای باشد. یکی از آفت های جشنواره همین است. دیگر این که خیلی اوقات ممکن است بودجه بیت المال در این زمینه به نحو احسنت مورد استفاده قرار نگیرد. چرا که خیلی از جشنواره ها تکرار همدیگر هستند. اتفاقا پیشنهاد من به دستگاه های فرهنگی دولتی و غیردولتی این است که اگر جشنواره همانند هستند، تاملی کرده و آنها را با هم ادغام کنند تا فرصتها به نحو مناسب استفاده شود.

به نظر شما راه اندازی متعدد این گونه جشنواره ها ، ادبیات کشور ما  را دچار یک نوع خود بزرگ بینی نکرده است ؟
اتفاقا به عقیده من ادبیات کشور ما هنوز اعتماد به نفس لازم را به دست نیاورده است. بعضی از آثار فاخر و برجسته ی ما در سالهای بعد از انقلاب خلق شده که نه در عرصه داخلی بین خوانندگان و نه درعرصه  بین المللی نتوانسته جایگاه ویژه ی خود را دریابد.

نوشته های خارجی که در کشور ترجمه می شود توسط یک انتشاراتی است که میان خوانندگان و هنرمندان ما می آید و جا باز می کند.حال سوال اینجاست که اگر ادبیات ما ادبیاتی قوی می باشد چرا نتوانسته هنوز جایگاه خود را در بین ادبیات جهان باز کند ؟
این که ادبیات ما هنوز در جهان آن طور که باید معرفی نشده، دلایل متعددی می توان آورد. نوع نگاه به محصولات فرهنگی ما در جهان منصفانه نیست و بیشتر نگاه ها سیاسی هست. آثار ادبی ما خصوصا در بخش دفاع مقدس و یا اشعار آیینی با این که به معنی اصیل و فاخربه رشته تحریر در آمده، اما نگاه سیاسی وجود دارد که این  نگاه، این  ادبیات را به میدان عمل نمی برد و آثار در تبلیغ و عرضه مظلوم واقع می شوند. در جشنواره های بین المللی این نگاه وجود دارد. همچنین در بعضی جاها دچاردرگیری هایی هستیم. مثلا کانال معرفی آثار فاخر برای جایزه ی کریستین آندرسن، شورای کتاب کودک می باشد که نسبت این شورا با جریان ادبیات انقلاب اسلامی و نویسندگانی که خود را نویسنده ایران می نامیدند، مشخص بود که چه نوع دیدگاهی وجود دارد. با اینکه آثار فاخر و قابل تاملی در جشنواره وجود داشت اماهیچ یک به مرحله نهایی جشنواره راه پیدا نکرند. آنان با یک نگاه خاصی آثار مرتبط با شعاع خود که در فرهنگ انقلاب ما نیست را معرفی می کنند.

اگر دقت شود بیشتر مخاطبان در حوزه شعر و ادبیات ما حول یک محور که باز هم خود همین شاعران و نویسندگان هستند می چرخند. شعر و ادبیات نسبت به گذشته جایگاهش کم رنگ شده است. چگونه می شود ادبیات را به میان مردم برد؟
بله موافقم چرا که یکی از آفتهای دوره معاصر کم شدن مخاطب هست. سایه ی سنگین دیجیتال و دنیای مجازی بر ادبیات سنگینی می کند. کسانی که در این حوزه ها کار می کنند برای دور شدن از این آفت باید مخاطب محوری را در نظر داشته باشند زیرا جنسی که خوب باشد مشتری خود را خواهد یافت.

اگر بخواهیم از شاخصی در ادبیات کشور یاد بکنیم ، شاید بشود به نام  محمود دولت آبادی اشاره داشت. اما وقتی می بینیم  در جشنواره بوکر، اثر این نویسنده هم به مرحله  نهایی راه پیدا نمی کند؟ تصور می کنید این جشنواره ها تا چه اندازه در جهانی شدن و به تحول ادبیات ما می تواند کمک کند؟
ما انتظار معجزه از برگزاری جشنواره را نباید داشته باشیم. تا زمانی که دکترین فرهنگی کشور ما تدوین نشود، ساز و کارهای بهینه سازی، ساماندهی و هدفمندی جشنواره ها تدوین و تنظیم نمی شود. چون جشنواره جزیی از یک کل بزرگ به نام دکترین فرهنگی هست. بنابراین این پراکندگی و کم هدفی یا تکراری شدن اهداف و ساختار جشنواره ها طبیعی ست. ما از هیچ جشنواره ای از جمله قلم زرین نباید انتظار داشته باشیم.
اما اینکه تا چه حد می تواند اثر داشته باشد، در دو یا سه بخش می توانیم به این نگاه داشته باشیم . یک در بخش آماتوری ست؛ رقابت، اشتیاق و انگیزه ای که ایجاد می کند. جوانانی که نوپا و نوقلم هستند و کتاب اول و دوم خود را منتشر کرده اند در فضای رقابتی دیده و شنیده می شوند و کم کم به سطح یک نویسنده حرفه ای می رسند. دوم در خصوص حرفه ای ها و افراد صاحب نام می باشد که این کمک را ایجاد می کند از بین آثاری که خلق می شود، آثار بهتر آنها دیده و شنیده شود. ممکن است این نویسنده در حوزه ادبیات ده تا کتاب و مجموعه شاخص داشته باشد. این جشنواره کمک می کند تا در هر دوره اثر جدیدی که خلق می شود، بهترینشان از نظر ساختار، محتوا، دوام و کیفیت به جامعه ادبی ما معرفی شوند.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید