تصویر برگزیده

«جواد انصافی» در گفتگو با آرتنا:

مسئولین علاقه زیادی به بهبود وضعیت تئاتر ندارند/ نمایش های آئینی باید تبدیل به رشته دانشگاهی شود

آرتنا: جواد انصافی گارگردان تئاتر و مدرس نمایش های شادی آور با اشاره به گستردگی آئین ها ایران گفت: نمایش های آئینی به علت گستردگی باید تبدیل به رشته دانشگاهی شده تا جوانان با این گونه نمایش ها آشنا شوند.

zoom
مسئولین علاقه زیادی به بهبود وضعیت تئاتر ندارند/ نمایش های آئینی باید تبدیل به رشته دانشگاهی شود

به گزارش خبرگزاری هنر «آرتنا»، وقتي وارد خبرگزاری شد ، به همکاران گفتم عبدلي آمده، خیلی ساده و بي ريا شروع کرد به حرف زدن ؛ او دغدغه هايي دارد كه او را به سمت نگارش كتاب و تحقيق و پژوهش كشانده است. براي او تئاتر شايد بهانه اي است تا به پاسداشت آئين هاي ايراني بپردازد. وی قبل از دبستان کار نمایشی را شروع کرده است و در سال 1354 نمایش سیاه بازی را آغاز می کند، جواد انصافي 63 سال دارد و صاحب 3 فرزند است. گفت وگويي با او داشتيم كه در ادامه مي خوانيد:
با توجه به اینکه کار طنز را از جوانی شروع کرده اید چه دلیلی باعث جذب شما به این هنر شده است؟
از ابتدا که پژوهش در این زمینه را شروع کردم، دریایی در مقابل خود دیدم و مرا به فکر وا داشت که تحقیق بیشتری انجام  دهم؛ هم به صورت تئوری و هم به شکل عملی و این شد که به پای نقش سیاه ایستادم. از نظر محتوایی این نوع تئاتر یعنی سیاه بازی. بسیارعمیق است که شاید باور کردنی نباشد که بگوییم تئاتر دنیا تحت تاثیر این نوع تئاتر است و در کتابی تحت عنوان «سياه بازي از نگاه يك سياه باز» به آن اشاره کرده ام .
از کتاب  «سياه بازي از نگاه يك سياه باز» بگویید؟
این كتاب اولین كتاب من است كه حاوي 40 شگرد از شگردهاي سياه بازي است كه آن را در سال 78 در انتشارات حجت به چاپ رساندم  و هم اکنون در پی چاپ دوم آن هستم.
در این نمایش ها بازیگر در بخشی نقش می گیرد و در بخشی خود شخص است .شخصیت سیاه را در آئین ها بررسی کردم و دریافتم این شخصیت پشتوانه فکری و علمی دارد به طور مثال سیاه در نمایش می گوید: "من پیرو خط سیاوش هستم". که سیاوش در اسطوره ما شخص راستگو ، پهلوان پاک و جوانمردی است که در هیچ شرایطی دروغ نمی گوید. در ادامه صورتم (وشم) را سیاه می کنم که وانمود کنم ماسک سیاوش را زده ام و قرمز می پوشم به خونخواهی سیاوش. این شخصیت اولیه نمایش ما است که حتی اسامی این سیاه با پشنوانه علمی به نام های مبارک، یاقوت، الماس، زمرد انتخاب شده است و مانند یاقوت درخشان، همچون الماس پاک ،چون زمرد قیمتی و همیشه مبارک است و از دیرباز از دوران ساسانیان به این شکل بوده است.
از پژوهش های خود در زمینه آئین های نمایشی بگویید؟
پشت هر طنزی تفکر است. نمایش های آئینی گستردگی زیادی دارد که همگی دارای پشتوانه علمی هستند، به طور مثال مادران ما سبزه مي كاشتند، از طريق آن آب و هواي سال را بررسي مي كردند و آن سبزه كاشتن، نوعي آزمايشگاه براي آنها بود. يا اين كه رسم است در شب عيد سبزي پلو با ماهي يا با كوكو سبزي مي خوردند؛ اين براي اين بود كه به كوكو كردن نيفتند و وسايلشان را گم نكنند و دائم بگويند كوكو؟ آنها كه وضع مالي شان بهتر بود، براي فعال شدن مغزشان ماهي مي خوردند و آنهايي كه كوكوسبزي مي خوردند، از نوعي سبزي استفاده مي كردند كه خاصيت زيادي داشته و حكم ماهي را برايشان داشته است. ما همه ی رسوم نوروز را در اين نمايش بررسي كرديم.


مدرس نمایش های شادی آور در ادامه افزود: در بحث خانه تکانی ابتدا خاک فرش را می گیرم و بعد می شوییم. دلیل علمی آن این است که اگر خاک فرش را نگیریم هنگام شستن رنگ فرش ترکیب می شود. و یا بر سر سفره هفت سین یک نارنج را در کاسه ای آب می اندازیم که تنها میوه ای است که دو سوم آن داخل آب قرار می گیرد که به این تعبیر است که دو سوم زمین در آب است و مردم ما از سه هزار سال پیش این موضوع را میدانسته اند .همچنین نارنج نشانه مقاومت نیز می باشد چرا که تنها میوه ی  زمستانی است که تا اردیبهشت می ماند . گذاشتن سنجد در سفره هفت سین به این علت است که معنی لغوی سنجد، سنجیدن و درست تفکر کردن است که خداوند بسیار به آن تاکید دارد.
این بازیگر و نویسنده تئاتر گفت: همین مسائل شیرین باعث شد کتاب «نمايش هاي زنان ايران» را به کمک همسرم بنویسم و نمایش آن را اجرا کنم اين نمايش داستان فعاليت هاي رايج بانوان در آستانه شروع سال جديد و نوروز باستاني است که تمامي اين سنت ها در اين نمايش ريشه يابي مي شود. ما در اين نمايش تمام مسائل نوروزي را كه در فرهنگ مان وجود داشته، بررسي كرديم و اين مسئله را عنوان كرده ايم كه همه رسم و آئين هاي نوروز ما، پشتوانه فكري و فرهنگي داشته است.
جواد انصافی در ادامه توضیح داد: پیام آیین های شادی آور ما آنقدر گسترده و علمی است که من از مسئولین می خواهم یکی از رشته های دانشگاهی باشد،چرا که متاسفانه جوان ها اطلاعاتی ندارند و راجع به آئین های غربی اطلاعاتشان بیشتر است! در مقابل باید راجع به آئین های ایرانی کار و پژوهش شود.
آیا حاضرید در «ان جی اویی» به نام نمایش های آئینی فعالیت داشته باشید؟
من در این مورد اعلام آمادگی می کنم و پیشنهاد دارم جوان ها به تمام شهرهای مختلف سفر کنند و  از نزدیک با آئین ها و نمایش های آئینی شهرهای مختلف آشنا شوند. من برای فعالیت پژوهشی خود به کشورهای مختلفی همچون سمرقند ، بخارا، ترکیه، تاجیکستان و ... سفر کرده ام و مشترکات آیینی بسیاری را پیدا کردم.
از خاطرات سفر بگویید؟
در سمرقند و بخارا به سَمَنو می گفتند (سیملاک) به معنی سی ملائکه برای ملائکه و ما می دانیم که در آئین های ما آمده است که برای درست کردن سمنو باید پاک بود چرا که روزی حضرت فاطمه (س) غذا نداشتند و فقط کمی گندم در آب ریختند و به فرزندانشان گفتند این غذا دیر آماده می شود و خوابیدند. که ملائکه آمدند و به نوبت شروع کردند به هم زدن گندم و سمنو درست شد. ببینید چقدر زیبا این گونه آئین ها گفته شده است.
شاخصه طنز خوب چیست؟
طنز نوعی نمایش است که باید با محتوا باشد. بحث آئین ها در قالب طنز است ،چون دارای پیام است و خاصیت طنز این است که بعد از خنداندن انسان را به تفکر و تامل وا دارد. طنز بهترین روش برای ایجاد رابطه با مردم و مسئولین است. اما بسیاری کارها طنز نیست و هجو است. البته همان کارها کمترین کاری که می کنند این است که مردم را می خندانند. من از همه کسانی که کار طنز و شادی آور می کنند، خواهش می کنم مردم را به تفکر وا دارند و به مطالعه زیاد تشویق کنند.
وضعیت تئاتر را چگونه می بینید؟
علاقه زیادی به بهبود آن از طرف مسئولین نشان داده نمی شود. تا زمانی که یکسری سدها و ناملایمات پیش آید مردم نیز روی خوشی نشان نمی دهند. تئاتر مادر همه هنرها است و تا زمانی که به آن بها داده نشود رکود ادامه دارد. اگر افرادی هم کار می کنند به دلیل عاشق تئاتر بودن است.
در حال حاضر مشغول به چه کاری هستید؟
در حال حاضر نمایش «کل عنایت» را روی صحنه دارم ،برای اجرای «کل عنایت» پژوهشی را درباره‌ی نمایش در دوران شاه عباس صفوی انجام دادم که حاصل آن دو نمایش‌نامه‌ی «قالی» و «کل عنایت» شد.«کل عنایت» دلقک دربار شاه عباس بود‌ه‌است‌، در این دوران کَل‌بازی شروع می‌شود. کل‌ها پهلوان‌هایی هستند که وسط کله‌‌ی‌شان کچل‌ است و دور سرشان مو داشته و صداقت‌، چشم پاکی و پهلوانی از جمله منش این آدم‌ها بوده‌است.
این کارگردان با اشاره به سیر تاریخی و تغییرات این شیوه‌ی نمایشی ادامه داد: کل‌بازی تا دوره‌ی قاجار ادامه پیدا می‌کند و نوع دوم کل‌بازی بیش‌تر حال‌وهوای طنز دارد که برای کودک و نوجوانان مناسب است مثل داستان حسن کچل. در این نمایش ما به‌هر دو شکل کل‌بازی پرداخته‌ایم.
قصه نمایش «کَل عنایت» چیست؟
 کَل عنایت خانه‌ای دارد که درب خانه‌اش به‌روی همه باز است و هر شب‌ مهمانی‌ دارد که هم غذای جسم و هم غذای روح به آن‌ها داده می‌شود. این باعث می‌شود که کل عنایت در شهر معروف شود. یک‌روز شاه عباس با لباس مبدل می‌رود تا ببیند این آدم کیست.
این فعال تئاتر آئینی سنتی درباره‌ی موسیقی به‌کار رفته در نمایشش گفت: از موسیقی فولکلوریک که بیش‌تر فضای ضربی‌خوانی دارد در نمایش استفاده کردیم که دو پسرانم آن را می نوازند. و در فضای مطربی و موسیقی اصیل ایرانی تمام کسب و کارها را با موسیقی و آواز خاص خودشان نشان می‌دهند.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید