ماه رمضان
تصویر برگزیده

«مدیر عامل خانه کتاب» در گفتگو با آرتنا/ قسمت دوم

متأسفانه هنوز اهل قلم بیش از هر طبقه ی فرهنگی مورد بی مهری قرار دارند

آرتنا: «نجفعلی میرزایی» مدیر عامل خانه کتاب گفت: وقتی کمتر از یک درصد از 60 هزار کتاب مشکل ممیزی دارد چرا برخی از ما این ماجرای فرعی را اصلی جلوه می دهیم.

zoom
متأسفانه هنوز اهل قلم بیش از هر طبقه ی فرهنگی مورد بی مهری قرار دارند

 نجفعلی میرزایی مدیر عامل خانه کتاب ایران است. وی همچنین مؤسس خانه ترجمه می‌باشد. میرزایی کارشناس ارشد رشته فلسفه اسلامی و دانشجوی دکترای جریان‌شناسی اسلامی‌ست. او پیش از این رایزن فرهنگی ایران در لبنان بود. علاوه بر مدیریت حوزه‌های علمی خارج از کشور، وی سپس مرکز فرهنگی توسعه تحقیقات تمدن اسلامی در لبنان را بنیان گذاشت. از او کتاب «فرهنگ اصطلاحات عربی به فارسی» از سوی انتشارات فرهنگ معاصر منتشر شده‌است. رهبر انقلاب اسلامی از این فرهنگ به نیکی و تکریم یاد کرده است میرزایی هم اکنون عضو هیأت علمی و مشاور عالی رییس دانشگاه جامعه المصطفی العالمیه نیز می‌باشد.

وی از شخصیت‌های با سابقه در حوزه گفتگوهای اسلامی در شبکه‌های تلویزیونی جهان عرب است و از فعالان فرهنگی این حوزه در کشورهای اسلامی به شمار می‌آید. صدها مصاحبه فکری و اجتماعی با رسانه های بزرگ جهان و شبکه های ماهواره ای مانند: الجزیره، العربیه، المنار، العالم، الاتجاه، الکوثر، الآفاق، بی بی سی عربی، المیادین و نیز دهها مقاله در روزنامه های مطرح و مهم جهان عرب مانند الحیات، السفیر، المستقبل، الاهرام، تحولات، النهار و غیر آن ها از وی چهره ای آشنا در حوزه رسانه ای عربی ساخته است.

چندی پیش فرصتی پیش آمد با درباره وضعیت کتاب، مشکلات نشر، مقوله کتاب و کتاب خوانی و در نهایت وضعیت خانه کتاب به گفتگو بنشینم .قسمت اول که چند روز پیش منتشر شد. ادامه این گفتگو را در زیر می خوانید:

متأسفانه هنوز هم اهل قلم بیش از هر طبقه ای از اهل فرهنگ مورد بی مهری قرار دارند

«نجفعلی میرزایی» مدیر عامل خانه کتاب در بخش دوم گفتگوی خود با خبرنگار آرتنا در رابطه با حامیان توسعه کتاب گفت: از تمامی کسانی که دلسوز توسعه کیفی کتاب هستند، می خواهم نقطه ای نبینند و جزیره ای عمل نکنند بلکه جامع و فراگیر نگاه کنند و نقشه راه داشته باشند.
 وی در ادامه تاکید کرد: در این فضای آسیب دیده کتاب و در این وانفسای اهل قلم، کمک ملی نیاز است تا به این آشفتگی اقتصادی اهل قلم رسیدگی شود. متأسفانه هنوز هم اهل قلم بیش از هر طبقه ای از اهل فرهنگ مورد بی مهری قرار دارند. در حالی که زیرساخت تمام فرهنگ و هنر ما کتاب و کتاب آفرین اند. رشد و افول تمام عرصه تمدن و همه ابعاد فرهنگ به کتاب و کتاب خوانی باز می گردد. وقتی که کتاب و کتاب آفرین در آخر سیاهه اهتمام نظام ماست چرا انتظار داریم که وضع فرهنگی ما بهبود یابد؟ ایا تا حالا فکر کرده ایم که یکی از ریشه های اصلی آسیب های دینی در مساجد و هیأت های مذهبی و عزاداری ما کتاب نخواندن یا کم مطالعه بودن مداحان و دست اندرکاران این اقشار است؟ طبیعی است که توسعه کتاب خوانی در میان مداحان و روضه خوانان و معلمان آموزش و پرورش و بالا رفتن منابع کیفی این اقشار مستقیماً به رشدد و توسعه فرهنگی مردم منتهی خواهد شد.
مدیر عامل خانه کتاب با اشاره به آسیب های موجود عنوان کرد: در این فضای نگران کننده و مشحون از آسیب های فرهنگی ناشی از رکود کیفیت کتاب و افول کتاب خوانی در میان تمام اقشار جامعه که بنای فرهنگ ما را از پای بست متزلزل می کنند، ما به فکر نقش ایوان هستیم. البته نمی خواهم بگویم ممیزی امر مهمی نیست، اما امور مهمتر از ممیزی در عرصه کتاب فراوان است.

سقوط کتابخوانی در ایران اصلا ربطی به ممیزی کتاب ندارد

باید به موضوع ممیزی اهمیت داد اما طرح التهاب آفرین و مستمر آن به حل مشکلات کتاب کمکی نمی کند. جنجال های رسانه ای پیرامون بود و نبود آن به پروپاگاندای جریان های سیاسی شبیه تر است تا دغدغه های عمیق فرهنگی و کتاب. مشکلات اصلی ما در عرصه کتاب فقدان نقد کتاب، ضعف اطلاع رسانی عمومی و متناسب با نیازهای مردم، رشد هولناک کتاب سازی، سقوط آزاد شمارگان به زیر هزار نسخه برای هر کتاب، میانگین نگران کننده مطالعه کتاب، رواج سرقت ادبی و نقض فراگیر مالکیت معنوی و حقوق اهل قلم، نشر زرد، کتاب زرد، ناشران اجاره ای، ناشران بی کیفیت، ضعف های مدیریتی با سابقه سی ساله در عرصه کتاب، غلبه ترجمه بر کلیت کتاب های خوشخوان، فقدان مناسبات دانشگاه و صنعت نشر و دهها آسیب و معضل دیگر همه هویت فرهنگی و اساس جریان کتاب را تهدید کرده است و ما متأسفانه بیش از اندازه لازم نسبت به این ممیزی حساسیت نشان می دهیم.
 میرزایی در خصوص افول کتابخوانی در ایران و رابطه آن با ممیزی کتاب خاطر نشان کرد: سقوط کتابخوانی در ایران اصلا ربطی به ممیزی کتاب ندارد و مسئله فرهنگ این نظام را در حد ممیزی پایین آوردن و ممیزی را در حد یک کتاب پایین آوردن درست نیست. ممیزی امری لازم و کاملا منطقی است. در تمام دنیا هم ممیزی وجود دارد. البته ممیزی نباید با سیلیقه های شخصی و استنباطات فردی و فرا قانون به جای فرصت خود به تهدیدی علیه کتاب و فرهنگ و مایه التهاب شود. بندهای قانون ممیزی روشن است. با دقت باید بر مصادیق آن تطبیق یابد. نیز ممیزی کنونی در هر عرصه ای با نوع متفاوتی اعمال می شود. برای نمونه دست کم بنده یاد ندارم که رسانه ها نسبت به پخش فیلمهای صدا و سیما از این نظر حساسیتی داشته باشند اما نشر یک کتاب با یک جمله ناصحیح و موهن تمام مملکت را ملتهب می کند. گویا آن حرف و عبارت موهن و نادرست را می شود در هر قالبی بجز کتاب به جامعه تزریق کرد! به نظرم باید سند ملی و جامعی برای ممیزی فرهنگی در تمام عرصه ها با نگاهی هماهنگ و منجسم تدوین و سامان یابد.

اگر فردی باری از مشکلات عرصه  کتاب بردارد البته به معنای صادقانه و پاک از او نمی پرسیم از چه جناحی هستید

وی در ادامه افزود: یکی از مهمترین نهادهایی که می تواند با حمایت به کمک کتاب ایران برسد، موسسه خانه کتاب است. خانه کتاب یکی از موسسه های راهبردی و پر تاثیر در عرصه کتاب می باشد که می توان آن را تابعی از عرصه فرهنگ ،کتاب و نظام مدیریت کرد و نه به عنوان لقمه شیرین از یک جریان و جناح که ما با نگاه دوم مخالفیم و موسسه خانه کتاب را بازوی قدرتمند برای تحقق آرمانهای راهبردی، فرهنگی، اسلامی ، شیعی و یکی از نهادهای در خط ولایت و در خدمت راهبردهای رهبر معظم انقلاب می دانیم. در این چارچوب حرکت میکنیم و البته  چیزی به نام این جناح و آن جناح نمی شناسیم و ذهن خود را مشغول این تقسیم بندی های حزبی و جناحی نخواهیم کرد.
مدیر خانه کتاب معتقد است: اگر فردی باری از مشکلات عرصه  کتاب بردارد البته به معنای صادقانه و پاک از او نمی پرسیم از چه جناحی هستید. البته با افرادی که به نظام و ولایت اعتقادی ندارند میانه ای نداریم. در عین حال، تلاش ما در کنار کسانی که در راستای توسعه عملی و فکری و عملی کردن نقشه آمال و راهبردی اسلام ، نظام و رهبری حرکت می کنند یک فرض است .
میرزایی در خصوص چگونگی مدیریت خانه کتاب گفت: از روزی که در کنار دکتر سید عباس صالحی مسئولیت این موسسه را بر عهده گرفته ایم تقریبا تمام لایه های مدیریتی خانه کتاب را حفظ کردیم و دو یا سه مورد تغیر و تحول و جابجایی داشته ایم. بنای ما این بوده و هست که خارج از عرصه کتاب، با هیچ ناشری رقابت نکنیم و در واقع ، لزوماً آثار منتشر شده از خانه کتاب در راستای ماموریت های ذاتی مؤسسه باشد. خانه کتاب به اندازه کافی مأموریت های خطیر و ملی در حوزه کتاب دارد که فرصت ورود به نشر عمومی نداشته باشد.
وی در ادامه افزود: خانه کتاب نباید با ناشران عمومی رقابت کند، بلکه باید به عنوان کمک کننده ناشر عمومی باشد و یکی از کارهایی که باید بیش از گذشته توسعه یابد، اطلاع رسانی تخصصی، بروز، بمناسبت و کارآمد کتاب ایران است که در این راستا برای اولین بار اطلاع رسانی ملی کتاب را شروع کرده ایم. همچنین برای اولین بار کتابشناسی ماه ایران را با هشت نمایه منتشر می کنیم. نیز گزارش تحلیلی و آماری ماهیانه از وضعیت کتاب ایران از طریق خبرگزاری ها به اطلاع عموم مردم عزیز می رسانیم. همچنین کتاب شناسی مناسبتی و تقویمی نیز منتشر می کنیم، به طور مثال به مناسبت ولادت حضرت علی(ع) کتابشناسی حضرت علی را منتشر می کنیم و در آن تمام کتابهایی با موضوع حضرت علی(ع) را اطلاع رسانی می کنیم. در مدت نسبتاً کوتاه هفت ماهه مدیریت جدید خانه کتاب به اندازه بیست سال خانه کتاب در حوزه اطلاع رسانی فعالیت کرده است و بیش از یک صد کتاب شناسی ریز و درشت منتشر شده است.

از نشریه ای که صد در صد رایگان بوده است جلوگیری کرده ایم

مدیر خانه کتاب در خصوص  ضرورت چاپ کاغذی کتابشناسی ها اظهار داشت: این نوع کتابها به لحاظ مرجع بودن باید چاپ کاغذی هم بشوند، چرا که کتابخانه های دیجیتال در کل کشور کم هستند. کتابشناسی ماه به سه فرمت دیجیتال، کاغذی و سایت منتشر خواهد شد. در حال حاضر، استقبال اصلی از الگوی نشر به صورت سنتی است؛ هنوز فرهنگ عمومی ایجاب نمی کند که صرفا کتابهای دیجیتالی تولید شود. همچنین اعتقادی به رایگان دهی محصولات نداریم و معتقدیم، محصولات باید ارزش داشته باشند. اقتصاد محصولات فرهنگی مقوله مهمی است .کتاب شناسی ماه که بی تردید کامل ترین و جامع ترین و دقیق ترین کتاب شناسی تاریخ کشور ماست پخش رایگان ندارد و تعداد شمارگان آن بسته به سفارش خرید افراد حقیقی و یا حقوقی است.
وی در ادامه خاطر نشان کرد: اگر بنا بر اقدامی، از نشریه ای که صد در صد رایگان بوده  است جلوگیری کرده ایم به علت سازماندهی و اقتصادی کردن نشر است و اعتقاد داریم که پول دولت و مردم را نباید صرف محصولات رایگان فرهنگی کرد. ما به دنبال سازماندهی نشر و مفهوم نشر دولتی هستیم. موسسه خانه کتاب نگاه بروشوری به نشریاتی مانند کتاب هفته ندارد و این کتاب، تنها هفته نامه تحلیلی کتاب ایران است که رایگان بودن آن را درست نمی دانیم و البته مشترکات رایگان خاصی هم دارد.
میرزایی در رابطه با میزان نگاه انتقادی به خانه کتاب گفت: از نقد و انتقاد استقبال می کنیم. ولی، تخریب و بزرگ نمایی و سیاه نمایی را سازنده نمی دانیم. صلاح نیست حاشیه سازی بر متن غلبه کند. خانه کتاب متنی دارد که آن هم کتاب است. جامعه خبرنگاری کتاب به عنوان تابعی از فضای ملتهب سیاسی و جناحی بشدت آسیب حرفه ای دیده است. شوق و شور این طبقه به حاشیه سازی و فضا سازی های بسیار ویرانگر و زیانبار باعث شده است که بکلی از فضای نقد پذیر ما غافل شوند. خبرنگاران می توانند برای نمونه الگوی نمایشگاهی، روش های کتاب شناسی، وضعیت اهل قلم ایران، وضعیت صنعت نشر ، وضعیت نقد کتاب ایران و دهها مقوله مرتبط با کتاب را به روشی فنی و حرفه ای مورد تدقیق و واکاوی و نقد قرار دهند. اما به میزان قابل توجهی ضمن غفلت از این حوزه های حیاتی غالب انرژی های رسانه کتاب ما صرف پیگیری غریب حاشیه ها می شود. تحولات بسیار مهم کتاب آن گونه این قشر را حساس نمیکند که استعفای فرد هم جناح و سلیقه ای پس از ده سال کار. خبرنگارانی هستند که براحتی از کنار دنیای پر خبر و عجیب صنعت نشر می گذرند و نسبت به رخدادهای مهم ما ساکتند اما بعد از هر جلسه هیأت امنا تماس می گیرند که چه آقای میرزایی امروز چه خبر بود در هیأت امنا!؟ من هم عرض میکنم خبری نبود. مانند هر مؤسسه دیگری هیأت امنا گزارش مدیر عامل و اعضا و کارگروه ها را درباره وضعیت مؤسسه شنید! البته خبرنگاران کتاب بسیار ارجمند و عزیز و خوش قلب هستند. در نظر ما هم از جایگاه با اهمیت و ارزشمندی بهره مندند اما در فضاها و شرایطی قرار دارند که بشدت از حوزه حرفه ای خود دور می شوند.

بین انتقاد، حاشیه سازی، جناح بازی و تخریب بسیار تفاوت وجود دارد

وی ادامه داد: انتقاد کیفی عادلانه و منطقی است. ما در خانه کتاب خود را انتقادمی کنیم، ملاکهایمان روشن است و سیاه نمایی برای ما نوعی نقد کاریکاتوری است که در شأن فرهنگ نیست. بین انتقاد، حاشیه سازی، جناح بازی و تخریب، بسیار تفاوت وجود دارد و کاملا روشن است. سخنان غیر منعقد مسئولی را در رسانه برجسته کردن، خلاف اخلاق و ادب است. انتقاد نه تنها در ذات خود تخریب نمی کند بلکه بدون آن انتظار رشد و توسعه متوازن و حقیقی بی جاست. در نتیجه، خانه کتاب از انتقاد استقبال می کند. اساسا فعالیت های خانه کتاب انتقادپذیر و انتقادبردار است و این اطمینان را می دهم که بنده و جناب دکتر صالحی هیچ چیزی به جز اعتبار آفرینی، ارتقا بخشی و کیفیت دهی برای کتاب ایران و خروج از رکود کتاب را مهم نمی دانیم.
میرزایی با اشاره به نقد مدیریت های جزیره ای در عرصه کتاب گفت: در خانه کتاب سعی می کنیم این نوع مدیریت را نداشته باشیم. ماموریت ذاتی خانه کتاب تلاش برای توسعه شاخص های کتاب ایران، اطلاع رسانی کتاب، نقد کتاب، کتاب شناسی، اهل قلم و عنوان های اصلی در حوزه کتاب است. اعتقادمان بر این است که این محورها باید با هم حرکت کند و در یک منطق داد و ستدی که رابطه دیالکتیکی دارند پیش روند. به طور مثال، در مناسبات نقد و ممیزی ، اگر نقد نباشد آتش معرکه ممیزی برفروخته تر می شود.نیز توسعه نقد و فراگیر کردن نقد اخلاقی و منطقی باعث فروکش کردن التهاب های مصنوعی ممیزی کتاب است.
وی در ادامه افزود: اگر خانه کتاب جریان نقد را به عنوان یک جریان قدرتمند و شبیه به یک نهضت در کشور راه اندازی کند و نشست های خانه نقد کتاب را درست کند، در آن صورت موفقیت های بسیاری را در پی دارد. ما می توانیم.
هر چه نقد را کنار بگذاریم حرص دگراندیش برای اینکه با کتاب حرف خود را بگوید بیشتر می شود. نقد باعث می شود التهاب ممیزی بخوابد. البته نقد و ممیزی در تبادل دادو ستدی با هم هستند. همچنین حوزه های مختلف کتاب در تعامل داد و ستدی هستند به طور مثال اقتصاد تالیف با کتاب سازی و... .
میرزایی در رابطه با عدم وجود هنر کتاب در ایران نیز یادآور شد: ما با مقوله ای به نام هنر کتاب رو به رو نیستیم، در صورتی که در کشور های پیشرفته 90درصد کتابها دارای طراحی های بسیار زیبا و وسوسه انگیز از نظرهنری است. طراحی هنرمندانه جزئی از صنعت نشر است، و بخش مهم اقتصاد نشر از آن متأثر می گردد. اما در ایران غالباً دست کم کتاب های ارزشی و دینی ما فاقد آرایه های هنری و عناصر جاذبیت هنری است.
 وی در پایان با اشاره به فعالیت های خانه کتاب عنوان کرد: در خانه کتاب محورهای جامعی تاسیس شده است از جمله: مرکز نقد کتاب، مرکز ویرایش ایران، خانه ترجمه و مشاور هنری کتاب ، سرای اهل قلم، دفتر مشاورتی حمایت حقوقی از اهل قلم ایران و... که این مجموعه ها باید دست به دست هم دهند تا به توسعه جامع و منسجم کتاب کمک کنند. همچنین مرکز کتاب پژوهی ایران که اولین مرکز تخصصی است با 5 هزار منبع، تمام کتاب ها و نشریه هایی که درباره کتاب در ایران وجود دارد را بررسی می کند و در اختیار مخاطب قرار می دهد. در افق شش ماهه این مرکز که اخیراً با حضور جناب دکتر علی جنتی وزیر محترم ارشاد بازگشایی شد کتابخانه دیجیتال تخصصی حوزه کتاب به عنوان اولین و منحصر به فردترین کتاب خانه تخصصی کتاب در اختیار کتاب شناسان و کتاب پژوهان کتاب ایران قرار خواهد گرفت.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید