تصویر برگزیده

اختصاصی آرتنا/

ظهوری نو در ادبیات داستانی مینیمالیست ایرانی

آرتنا: در مجموعه داستان‏های مینی‏مالیستی «بها و بهانه»، ضحی کاظمی همه عناصر داستانی را به کار گرفته است.

نوشته: حمید رضا اکبری شروه / بوشهر / خبرگزاری هنر «آرتنا»

کتاب مجموعه داستانهای مینیمال «بها و بهانه» نوشته «ضحی کاظمی» در سال 1391 توسط نشر همشهری  منتشر شد. در خوانش داستانهای این مجموعه متوجه می شویم که با یک نویسنده حرفه ای روبرو هستیم که با تمام ابزار و تکنیک های لازمه داستان مینیمال آشنایی کامل دارد.
و اما مینیمال چیست: در فرهنگ بریتانیا ذیل واژه "مینی‏مالیسم" آمده جنبشی که در اواخر دهه 1960 در عرصه هنرها، به ویژه نقاشی و موسیقی در امریکا پا گرفت و بارزترین مشخصه آن تأکید بر سادگی بیش از حد صورت و توجه به نگاه عینی و خشک بود. آثار این هنرمندان گاهی کاملاً از روی تصادف پدید می‏آمد و گاه زاده شکل‏های هندسی ساده و مکرر بود. مینی‏مالیسم در ادبیات سبک یا اصلی ادبی‏ست که بر پایه فشردگی افراطی و ایجاز بیش از حدِ محتوای اثر بنا شده است. آنها در فشردگی و ایجاز تا آنجا پیش می‏روند که فقط عناصر ضروری اثر، آن هم در کمترین و کوتاهترین شکل باقی بماند. به همین دلیل برهنگی واژگانی و کم حرفی از محرزترین ویژگی‏های این آثار به شمار می‏رود.
و این از دستاوردهای این مجموعه زیبا و بیاد ماندنی در حافظه تاریخی ادبیات داستانی ماست که الگوی مناسبی برای مینیمال نویس های ایرانی می تواند به شمار آید.
داستانک ها با ظرافت خاصی نوشته شده اند. همانگونه که می دانید کانون طرح در داستان‏های مینی‏مالیستی یک شخصیت واحد یا یک واقعه خاص است و نویسنده به عوض دنبال کردن سیر تحول شخصیت، یک لحظه خاص از زندگی او را به نمایش می‏گذارد و این همان زمان مناسب برای تغییر و تحول است.
-مادرم دوست داشت پزشک شود .شیمی قبول شده و سالها دبیر بود. پدرم دوست داشت وکیل شود. تاریخ قبول شده و سال ها دبیر بود ......ص-24
در نوشته های این مجموعه بانوی خلاق ما درکلیت داستان‏های مینی‏مالیستی که ارایه داده است همه عناصر داستانی را در حداقل خود به کار گرفته است. اما در میان این عناصر، "گفت‏ وگو"، "تلخیص" و "روایت" بیشترین کاربرد را دارد. چرا که این سه عنصر، سرعت بیشتری در انتقال اطلاعات داستانی بر عهده می‏ گیرند.
وقتی رسیدم .تند تند توضیح دادکه ایمیلش چه شده و چه نشده.
گفتم :حتما یوزر و پس تون رو درست نمی زنید ؟
با اطمینان گفت : نه  ص-27
ضحی کاظمی در اسکلت بندی و ساختار جملات داستانهای مینیمالش یکسان عمل کرده است. از « علم بیان » به گونه ای استفاده می کند  که هیچگونه کنایه ، استعاره ، ایهام و تشبیه در بافت داستانهایش یافت نشود. لحن راوی داستانک هایش  آنچنان حس برانگیز نیستند  که خواننده احساس کند عمدی در کار است . به عبارت دیگر در روایت هایش  بسیار ساده ، بی آلایش و به دور از هر گونه جمله حس برانگیزی به توصیف حوادث می پردازد . برای پی ریزی ساختار و زیر بنای داستان های مینی مالیستی ، توجه به موارد زیر ضروری است که ضحی کاظمی  بخوبی رعایت کرده است:
1- شخصیت پردازیِ سطحی، با تعداد شخصیت های محدود
2- خلق زمینه چینی بسیار کوتاه
3- تدوین عمل صعودی ، نقطه اوج و عمل فرودی کوتاه و سریع
4- ایجاد فضا و مکان مینی مالِ محدود
5- خلق طرح مینی مال
و دیگر اینکه منشاء خلق  تمامی داستانهای مینیمال  ضحی کاظمی را  نوعی واکنش نسبت به جامعه مدرن و صنعتی امروز
می دانم . در واقع  نویسنده این مجموعه ،داستانک ها  یش را بنابر احتیاج زمان نگاشته است. هنر و ادبیات مینی مالیستی همانند تمام پدیده های دیگر اجتماعی جدای از شرایط اجتماعی، زمانی و مکانی نیست.

«جان بارث» برخی از شرایط اجتماعی که منجر به پیدایش و بروز مینی مالیسم شد را اینگونه آورده است: شرایط ملی پس از جنگ ویتنام، بحران انرژی در سال های 76-1973 میلادی که با بحران جنگ ویتنام همزمان بود، ساده پذیری که توسط سینما و تلویزیون رواج یافته بود، نامطلوب بودن سطح دانش مقدماتی دستور زبان و زبان شناسی نویسندگان جوان، بی حوصلگی و عدم تمرکز حواس آدم های «عصر مجلات»، واکنش در برابر روشنفکرمآبی و انبوه نویسی، اجتناب ناپذیر بودن از تاثیرات تبلیغات تجاری- سیاسی آمریکا که با تکنولوژی برتر فضایی برای اصل سادگی باز کرده بود...

با تمامی این اوصاف و نظرگاه ها داستان های مینی مالیستی با نداشتن ساختار دراماتیک، کشمکش و گره گشایی، و داشتن ایجاز بسیار، زبان تصویری با تاکید بر این عبارت: «نوشتن یعنی دیدن»؛ و صرفه جویی سرسختانه در اثر می توان نوشته های ضحی کاظمی را در تک تک کار هایش دید.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید