ماه رمضان
تصویر برگزیده

اختصاصی آرتنا/

«آتش در دل تاریکی»؛ کندوکاوی در روح کودکان

آرتنا: «حمید ساهر» پژوهشگری است که توانسته زوایای روح کودکان را هنرمندانه بکاود و مشکلات درونی و روحی احتمالی آنان را دریابد. وی سیاهی و تباهی افکار و دنیای واهی ثبت شده در روح و جان کودکی خاص را دریافته و آن را با به کار گرفتن راهکارهای صحیح، به پگاهی روشن و امیدبخش بدل می کند.

zoom
«آتش در دل تاریکی»؛ کندوکاوی در روح کودکان

نوشته: سپیده افشین خانبلوکی /خبرگزاری هنر «آرتنا»
«آتش در دل تاریکی» پژوهش و نگارش «حمید ساهر»، (انتشارات دنیای نو، 1393) حاصل چندین و چند سال پژوهش، مطالعه و تدریس توام با عشق و شوریدگیست. ساهر در طی سال ها تدریس ِ طراحی و نقاشی به کودکانی از گروه های سنی مختلف، یادداشت هایی بسیار دقیق و مفید فراهم آورده و با به کارگیری آن ها توانسته کاری پژوهشی، جذاب و منحصر به فرد به وجود بیاوَرَد. علاوه بر این یادداشت ها، از پسِ سال ها زندگی با کودکان، در سایه روشن های ذهن نویسنده خاطراتی ثبت شده اند، ماندگار و موثر، که اکنون گلچینی از آن خاطرات، توانسته اند به چنین کتاب ارزشمندی راه یافته و به آن سندیت ببخشند...

 ساهر سالهاست که کوچه پسکوچه های پر پیچ و خم ِ راهی را پیموده که هر رهرویی را همت و توان پیمودن آن نیست...و اکنون، پس از سالها پیمودن این راه ناهموار، با گام هایی بی تردید و استوار آمده تا راه درست را نمایان کند.... اینهمه رنج را قلندروار به جان خریده، به امید دستیابی به مدینه ی فاضله ای که چندان فاصله ای تا تحقق یافتنش باقی نمانده...اگر.... اگر حرف های وی به خوبی درک شود؛ اگر راهش به درستی پیموده شود؛ و  اگر تاکیدهایش یک به یک اجرا گردد...

وی که از سال ها پیش، طرح نوشتن چنین کتابی را در ذهن داشته، کار نگارش این اثر را از سال های دور، با گرفتن تست های متعدد از کودکان گروه های سنی مختلف  در کلاس های نقاشی...، پرورشگاه ها... گردش های گروهی در طبیعت (با مورد مطالعه قرار دادن کودکانی از طبقات مختلف اجتماع که طیفی از بالاترین تا پایین ترین طبقات را در بر می گیرند ) آغاز کرده و با برپایی نمایشگاه برای  آثار کودکان ( که در زمان خود، کاری بسیار نو بوده و برای اولین بار در" تالار نقش" انجام شده) و گفتگو با کودکان و مربیان مختلف و یادداشت برداری های بسیار دقیق از همه ی این موارد، و با نگاهی دقیق، موشکافانه و روانشناسانه به رفتار کودکان، گنجینه ای بی نظیر از نتایج تست ها و  نتایج برگزاری نمایشگاه ها و  شوها( نمایش های انجام شده توسط خود ِ کودکان) فراهم آورده و پس از 15 سال تحقیق و کار بی وقفه و طاقت فرسا، نتیجه ی پژوهش ارزشمند خود را با نثری ساده و قصه وار در قالب خاطراتی تکان دهنده، جذاب و دلنشین در اختیار خوانندگان قرار داده.
لازم به یادآوریست که ساهر برای نوشتن کتاب ِ حاضر، یک سال تمام، از پگاه تا بیگاه ِ، وقت و انرژی خود را به کار گرفته و از گذشته تا کنون، بخش عمده ی درآمد شخصی خود را  نیز صرف کارهای پژوهشی کرده است.
این پژوهشگر در برخورد با کودکان مختلف، توانسته زوایای روح  آنان را هنرمندانه بکاود و مشکلات درونی و روحی ِ احتمالی ِ کودکان را دریابد. و مهم این است که وی برای تعلیم و تربیت کودکانی با شخصیت های متفاوت، راهکارهای متفاوتی را در نظر گرفته که بسیار موثر بوده اند، تا جایی که از فرط شناخت درست و داشتن آگاهی کافی در اینگونه موارد، توانسته حتی با نیم نگاهی، سیاهی و تباهی افکار و دنیای واهی ِ ثبت شده در روح و جان کودکی خاص را دریابد و آن سیاهی را با به کار گرفتن راهکارهای صحیح، به پگاهی روشن و امیدبخش بدل کند.
ساهر با عشقی عمیق به کودکان، و همچون برادر یا پدری دلسوز، همواره سعی کرده  بهترین راهنما و معلم برای آنان باشد و این عشق بی دریغ را  شاید تنها بتوان با عشقی که خانواده ی " باغچه بان" ( جبار، ثمین و اِولین) به کودکان داشتند مقایسه کرد.
در مقدمه ی کتاب، چنین آمده:
“...اما در مورد کودکان، واقعیت این است که طبیعت بسیار گوناگون آنها با هیچ
تکنیک و روش مشخص و از پیش تدوین شده ای سازگار نیست و تفاوتی آشکار
با بزرگ سالان دارد. هر گونه کمک به کودکان باید آگاهانه، در مقطع زمانی
مناسب و در محیط خاص زندگی آنها شروع شود. در این صورت است که
میتوان امیدوار بود با نیروی ابداع و توانائی منحصر به فرد مربی ای که مسلح
به دانسته ها و تجربیات گسترده و معتقد به جستجوی فضاهای تازه آموزشی
باشد، میتوان به کودکان نزدیک شد و به طور غیر مستقیم به آنها کمک کرد، تا
خلاقیت هنری آنها بیدار یا فعال شده و به جریانی سازنده و پایدار کشیده شود.
به این ترتیب است که کودکان خواهند توانست با جستجوی بی واسطه و بی
حد و مرز، نقش طبیعی خود را در زندگی خلاق شان ایفا کنند ."
ساهر در قسمتی دیگر از کتاب می گوید:
"یک واقعیت مهم تربیتی در مورد کودکان نشان می دهد بسیاری از کودکانی که در بزرگسالی مشکلات متعدد روحی و عاطفی پیدا می کنند، کودکان <<زود بیدار شده ای>> هستند که هر کدام به شکلی و اغلب توسط بزرگسالان ، << حریم کودکی شان شکسته شده است>>.
در جایی دیگر( صفحه ی 365) می گوید:
“گاهی حتی <<لبخندی>> سرنوشت و مسیر زندگی انسان را عوض می کند!"
و در صفحه ی 231 چنین می خوانیم:
"اگر ما به خوشبختی کودکان مان علاقه داریم باید در دوران کودکی شان انگیزه های لازم را برای آن ها به وجود بیاوریم، تا درون شان پر از تصویرهای زنده شود. کودکان از این غنای تصاویر احساس هیجان و خوشبختی فراوان میکنند و نیروی اقتدار انسانی شان که برای زندگی آینده ی خود به آن نیاز دارند به طور طبیعی رشد میکند. .. ."
کتاب، شامل بیست بخش جداگانه و دو بخش افزوده شده ی پایانی ست. این بخش ها اگرچه مستقل هستند، اما با یکدیگر پیوندی درونی و قصه وار دارند.
موضوع این اثر،  "خلاقیت هنری" و "خلاقیت در کودکان" است.
صفحه آرایی کتاب که توسط "حبیب"، فرزند هنرمند ِ ساهر انجام شده، بسیار ساده و متناسب با موضوع کلی کار در نظر گرفته شده است.
 این اثر ارزشمند، با صداقت تمام، همراه با طنزی لطیف که توانسته تا حدودی از تلخی واقعیت ها بکاهد، به شکلی سراسر مستند،( با آوردن تصاویری گویا و اثرگذار از طراحی ها و نقاشی های کودکانی که برخی شان شاگردان ساهر بوده اند )، و با نگاهی کاملا نو به روش های پیشین و کنونی تعلیم و تربیت هنری کودکان به نگارش درآمده است. نگاهی که تمام روش های یاد شده را یکسره نقد و سپس نیز" رد" می کند!
این اثر را می توان به قطعه ای موسیقایی شبیه دانست که از میزان های مختلف (بخش های مختلف کتاب) تشکیل شده و صفحه آرایی  خاص و جالب آن سبب شده که فاصله ی خالی ِ بین دو بخش، همچون سکوتی "به جا" بین دو میزان از یک آهنگ ِ واحد به نظر برسد و حضور ساهر که رهبری ارکستر را بر عهده دارد، همچون اولین نتِ هر میزان، (تاکیدی و قوی) یا همچون تک نتی در فاصله ی بین دو سکوت( سنگین و پرکشش) در سراسر قطعه احساس می شود.
 نویسنده در همان ابتدای نوشتار، با صداقت و شهامت تمام، اقرار می کند که نتایج ِ روش های  تدریس ِ به کار گرفته شده توسط وی، در بیشتر سال های گذشته، چندان موفقیت آمیز نبوده. و با تاکید بر این نکته که "این ها نظریه نیست، بلکه واقعیت است"،شوکی شدید  به خواننده وارد می کند، و بدین ترتیب، هر پژوهشگر خواهان حقیقت را به تفکر و تامل وا می دارد؛ چنانکه هر پژوهشگر، مدرس یا مربی هنری کودکان، با مطالعه ی این اثر، اگر منصف باشد، در مقابل،  به" اشتباه بودن" روش تدریس خود، و درست بودنِ نتیجه گیری های نویسنده "اقرار" و در روش های پیشین اش، تجدید نظر خواهد کرد.
(باشد که چنین شود!)
  ضرورت به نگارش در آمدن چنین پژوهشی، شدیدا احساس می شد و به عبارتی دیگر، جای چنین پژوهش مستند و بی نظیری کاملا در بین تحقیقاتی که تا کنون در زمینه ی روانشناسی هنری کودکان و نحوه ی برخورد با آنان انجام شده، کاملا خالی بود... اینک جای بسی خوشوقتی ست که این پژوهشگر راستین، نتیجه ی سال ها تلاش و پژوهش خود را در طَبَق ِ اخلاص نهاده، به خوانندگان علاقمند پیشکش کرده و این کتاب بی همتا، در اختیار خوانندگان علاقمند قرار گرفته است. باشد که ارزش واقعی این اثر تاثیرگذار و خلاقانه شناخته شده و به خوبی مورد استفاده قرار گیرد. اثری که  مطمئنا می تواند حتی مرزها را در نوردد، چرا که راهکارهای عملی ِ پیشنهادی نویسنده، برای کودکان سرار گیتی قابل استفاده و اجراست.
مطالعه ی این کتاب به والدین، پژوهشگران و مدرسان هنر در دانشگاه ها  و نیز به مربیانی که در مدارس و مهد کودک ها به تدریس هنر به کودکان اشتغال دارند و خوانندگان علاقمند به مباحث روانشناسی کودکان توصیه می گردد.
 مجلد دوم و سوم این کتاب نیز در آینده ای نزدیک، به علاقمندان تقدیم خواهد شد.
*ساهر: شب زنده دار
بیوگرافی حمید ساهر:
زمینه های مطالعه و تحقیق حمید ساهر به عنوان پژوهشگر هنر های تجسمی، عبارت است از: نقاشی قهوه خانه، کاریکاتور ادیتوریال ایران، طراحان و کاریکاتوریست های مدرنیست ایران، معماری سنتی ایران، باغ های ایرانی و فرهنگ و آموزش های تجسمی .که آنچه ملاحظه می کنید، جلد اول از کتابی سه جلدی است که تحقیق و تدوین آن شانزده سال طول کشیده.
تالیفات دیگر ساهر شامل  «زندگی و آثار کلدر» (ترجمه به فارسی)، تاریخ کاریکاتور در ایران، طراحان و کاریکاتوریست های معاصر ایران، سیر تحولات 70 سال کاریکاتور در ایران، سنجاب های جنگل ساز، عاشق دئو (به زبان ترکی آذربایجانی و ترجمه به فارسی) و فیلمنامه های سحر ایشیقلانیر (سپیده می دمد) - اوجا دووارلارین اوتایی (آنسوی دیوارهای بلند) – قارا داشلار (سنگ های سیاه).
پژوهش های دیگر او در مورد هنرهای نمایشی سنتی ایران (خیمه شب بازی، نمایش رو حوضی و پرده خوانی) است. حمید ساهر به عنوان گالری دار، بیش از بیست سال تالار نقش را سرپرستی کرده و در همین زمان مدتی سرپرستی گالری های تخت جمشید و تالار نقش مازندران را نیز به عهده داشته است.

* سپیده افشین خانبلوکی: نقاش، پژوهشگر ادبیات فارسی فرارودی(تاجیکستان)، برگردان کننده ی ادبیات فرارودی از سریلیک به فارسی معیار در ایران  (از جمله: برگردان کتاب «شاهنامۀ فردوسی و چرنیشفسکی»، نوشته ولی صمد. ناشر: شهریاران – تهران 1391، و نیز برگردان داستان های بزرگ خاطرات نوشتۀ میربابا میررحیم و مجموعه آثار نویسندۀ دیگر تاجیک، «ساربان». در دست چاپ).

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید

پر بازدیدترین اخبار