ماه رمضان
تصویر برگزیده

«مصطفی کمال پورتراب» در شب استاد استادان موسیقی:

بذل توجه بیشتری به آموزش موسیقی علمی و راستین جوانان نمایید

آرتنا: «مصطفی کمال پورتراب» در شب استادِ استادان موسیقی که 20 دی برگزار شد، گفت: از اولیای امور، به ویژه اولیای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تقاضا می‎کنم به آموزش موسیقی علمی و راستین جوانان بذل توجه بیشتری نمایند.

zoom
بذل توجه بیشتری به آموزش موسیقی علمی و راستین جوانان نمایید

به گزارش خبرگزاری هنر «آرتنا»، صد و هشتاد و چهارمین شب بخارا برگزاری شب مصطفی کمال پورتراب با همکاری بنیاد فرهنگی اجتماعی ملت، دایره العمارف بزرگ اسلامی، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، گنجینه پژوهشی ایرج افشار و خانه موسیقی عصر شنبه 20 دی ماه 1393 بود.
در ابتدای این نکوداشت، علی دهباشی از استاد مصطفی کمال پورتراب تشکر کرد که دعوت مجله بخارا را برای حضور در این شب پذیرفته است و سپس در معرفی استاد پورتراب به طور اختصار چنین گفت:
« مصطفی کمال پورتراب سال ۱۳۰۳ در تهران به دنیا آمد. پدرش از افسران نظامی شوروی بود که بعد از انقلاب اکتبر سال ۱۹۱۷ به ایران آمد و ازدواج کرد. فرزند اول خانواده بود و در پنج سالگی پدرش یک فلوت برایش خرید و مصطفی با آن برای بچه‌های محله آهنگ‌هایی را که شنیده بود می‌نواخت. پس از آموختن مقدمات موسیقی سال ۱۳۱۸ وارد دوره شش ساله متوسطه هنرستان عالی موسیقی شد و تا سال ۱۳۲۴ که مدرک دیپلم را دریافت کرد، سازهای متنوعی نظیر فاگوت را از یاروسلاوبیزا، ویولن را از حشمت سنجری و عطاالله خادم میثاق و تار را از موسی معروفی فرا گرفت. وی هم‌چنین تئوری موسیقی ایرانی را نزد روح‌الله خالقی آموخت.
پس از آن، به دلیل این که امکان تحصیل در دوره عالی آهنگسازی در هنرستان وجود نداشت، به طور خصوصی نزد پرویز محمود به فراگیری آهنگسازی پرداخت. او بعداً همین رشته را در هنرستان نیز ادامه داد و در سال ۱۳۳۹ فارغ‌التحصیل شد. او بعدها در سال ۱۳۴۶ دوره‌ای تکمیلی نیز در فرانسه گذراند.
پورتراب از ۱۳۲۴ تدریس موسیقی را آغاز کرد و در۱۳۴۰ سرپرستی یکی از ارکسترهای وزارت فرهنگ و هنر ایران را به عهده گرفت و در فاصله ۱۳۵۰ تا۱۳۵۲ مدیر هنرستان موسیقی ایران شد.
پورتراب چندین قطعه موسیقی خلق کرده و چند کتاب نیز نوشته یا ترجمه کرده‌است. یکی از پرفروش‌ترین آثار او کتابی به نام «تئوری موسیقی» است که اکنون به چاپ پنجاهم رسیده است.»
و پس از آن علی دهباشی از دکتر محمد سریر به عنوان اولین سخنران دعوت کرد.
محمد سریر سخنان خود را با این کلام حافظ شروع کرد:
نه هر که چهره برافروخت دلبری داند
نه هر که آیینه سازد سکندری داند
نه هر که طرف کله کج نهاد و تند نشست
کلاهداری و آئین سروری داند
و سپس چنین ادامه داد« از جمله هنرجویانی که در دهۀ دوم قرن خورشیدی حاضر به تحصیل موسیقی روی آوردند، استاد مصطفی کمال پورتراب بودند که از آن کنجکاوی و آن تمایل به ارتقاء اندیشه و پی جویی راه و راهیابی بهره مند بود که بتوان موسیقی ملی را بر بستری از دانش پرورش یافته موسیقی غربی درخشان تر و با قابلیت ادراک بیشتر و بهتر به گوش هم میهنانان و جهانیان رساند.
استاد پورتراب از منظر و جایگاه موسیقی ملی به روشها و تکنیک‎هایی که در موسیقی جهانی اعتبار دارد نگاه کرده است و بر خلاف بسیاری از کسانی که با موسیقی مغرب زمین آشنایی عمیق دارند علاوه بر آن به موسیقی ملی اشراف دارند و آن را محترم و لازم و بخشی از هویت ملی این سرزمین می‎شناسد. »
نادر مشایخی سخنران بعدی این نشست بود که از تأثیر استاد پورتراب بر خود سخن گفت:
« اگر اشتباه نکنم سال 1354 بود که آموختن هارمونی تخصصی را نزد استاد آغاز کردیم تا مقدمه‎ای باشد برای آهنگسازی. ما در هفته سه جلسه، و هر جلسه 4 ساعت، یعنی در مجموع 12 ساعت درس در هفته نزد استاد داشتیم. و همین باعث شد که ما وقت زیادی را صرف هارمونی کنیم. و با آموختن هارمونی نزد استاد پورتراب به درک و کشفی نو از آهنگسازی رسیدم که نشان می‎داد هر آهنگساز باید به سیستمی در آهنگسازی برسد که بتواند اجزایی را که با آن کار می‎کند تعریف کند و تعریف این اجزاء باعث می‎شود که سلسله مراتب به وجود بیاید. با دیدگاه‎هایی مختلفی نسبت به همان اجزا شما می‎توانید سلسله مراتب مختلفی را ابداع کنید. این شناخت زندگی من را تغییر داد. »
و بعد به دکتر حمید رضا نوربخش رسید که از ماندگاری استاد پورتراب حکایت کرد:
« یکی از چهره‎های ماندگار و مقدس استاد مصطفی کمال پورتراب است و شاید من بتوانم در اینجا یکی دو ویژگی را به ویژگی‎هایی که دوستان سخنران قبل از من به آن اشاره کردند اضافه کنم. استاد پورتراب در تمام ابعاد علمی ، اخلاقی، هنری و فرهنگی الگوست. یکی از ویژگی‎های بارز ایشان سلامت روحی و اخلاقی است. ایشان یکی از کسانی است که از دوران جوانی پاک بوده و پاک زیسته و تا امروز این پاکی را در ضمیر خودش حفظ کرده است. و به همین دلیل هم همیشه مورد اعتماد همه بوده است.»
دکتر هومان اسعدی سخنران بعدی این شب بود که درباره ارتباط خود با استاد پورتراب سخن گفت :
من نیز مانند بسیاری از هم نسلان خود دورادور با استاد پورتراب از طریق کتاب ها و آثارشان، به ویژه کتاب تئوری موسیقی که بیش از 50 بار تجدید چاپ شده ، آشنایی پیدا کردم و بعد توفیق بزرگی نصیبم شد که وقتی در 1379 استاد پورتراب ریاست واژه گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی را در زمینه موسیقی بر عهده داشتند از نزدیک با ایشان آشنا شدم و از آن سال تا کنون این افتخار را داشتم که به طور مداوم و از نزدیک خدمت استاد باشم. و در چند شورای دیگر نیز با ایشان افتخار همکاری داشتم و در حقیقت این جلسات برای ما حکم کلاس درس را داشت.
یک نکته بسیار مهم به نظر من این هست که در زمینۀ موسیقی، در تاریخ ما و در طی زمان‎های گذشته ما دانشمندان جامع‎العلومی داشتیم مانند فارابی، ابن سینا و قطب الدین شیرازی. و استاد پورتراب هم به نظر من یکی از نقاط عطف در موسیقی ایران هستند. »
پس از آن علی دهباشی از برادر استاد پورتراب، امیرتیمور پورتراب که در این مراسم حضور داشت دعوت کرد تا چند کلمه‎ای درباره برادر بگوید.
و امیرتیمور پورتراب چنین یادآور شد: « برادر من پنج سال از من بزرگتر است و من برادر کوچک هستم. و افتخار می‎کنم که من اولین شاگرد ایشان بودم. او بسیار شاگرد داشته، شاید از 1000 تجاوز کند و من اولین شاگرد بودم. یعنی از همان سنین هر چه را می‎آموخت، چون از من بزرگتر بود و زودتر مدرسه رفته بود، می‏آمد و برای من می‏‎گفت. و باید اینجا اضافه کنم که ما مادر بسیار خوبی داشتیم.آنچه شما می‎بینید و می‏شنوید و موهبت الهی است از مادر به ما ارث رسیده است. از شهریور بیست به بعد که پدرمان را از دست دادیم، سرپرست خانواده ما برادرم بود. من و دو برادر دیگر و یک خواهر را زیر بال و پر خودشان گرفتند و از هر نظر مواظب من بودند و افتخار بعدی من این است که ایشان چون موزیسین بود، ما هم به راه موسیقی قدم گذاشتیم. برادر من از خود فرزندی ندارد، اما دانشجویان او که از 1000 بیشتراند، همه فرزندان او هستند.»
آخرین سخنران نازنین جلالی فراهانی بود که درباره استاد پورتراب چنین گفت:« آنان که با افکاری پاک و فطرتی زیبا در قلب دیگران جای دارند را هرگز هراسی از فراموشی نیست.همه درباره آقای پورتراب مفصل صحبت کردند و اصولاٌ صحبت کردن درباره ایشان خیلی سخت است. ولی آنچه که درباره ایشان مسجل است و از آنجا که من فکر می‏‎کنم معلمی شغل نیست بلکه عشق است و قطعاٌ معلمین و اساتید ما مؤثرترین تصاویر ذهن ما هستند، آقای پورتراب هیچ وقت از ذهن ما و شاگردانشان دور نخواهند شد و همیشه در یاد ما خواهند ماند. من قریب ده سال شاگرد ایشان بودم، قبل و بعد از تحصیل . و بیشترین چیزها را از ایشان آموختم و آن شور و اشتیاقی که در زمینه تدریس داشتند و قدرت بالایی که به نظر من در تفهیم مطالب دارند، چیزی متفاوت است که در بسیاری از اساتید دیده نمی‏شود. و آنچه که به نظر من در نحوه تدریس آقای پورتراب بسیار تأثیر گذار بود استفاده ایشان از موسیقی برای تدریس و تفهیم مطالب بود، از الفبای موسیقی گرفته تا فلسفه و منطق، همه را با شعر و وزن می‌آمیخت و شاید همین گفته‏ها و آموخته‏های ایشان را نزد دانشجویان خود ماندگار می‎کرد. امید سلامتی و طول عمر برای ایشان دارم که از نظر من فرشته انسان ساز هستند.»
و در آخر نوبت به مصطفی کمال پورتراب رسید که کلام آخر را بگوید:
« به نام آن که جان را در وجودم / ز حکمت با خرد همراه کرده. مرا در بین جانداران دیگر به عنوان بشر ممتاز کرده.
بله انسان خردمند با استفاده از خرد و پشتکار خود را به مقام رفیع" اشرف مخلوقات" رساند . باری به شهادت تاریخ ، گذشتگان فرهیخته و خردمند در طی قرون متمادی با ابداعات، کشفیات، قوانین و اصول علمی و هنری خود ، کتاب بسیار قطوری از دانستنی‎ها را به وجود آورده‏اند که من و امثال من با سال‌ها علم آموزی و با همه سعی و کوشش و کاربرد این دانستنی‎ها فقط چند برگی به این کتاب بسیار قطور می‎افزاییم و این افزایش تدریجی ممکن است قرن‎ها ادامه یابد و این اشرف مخلوقات به جایی رسد که جز خدا نبیند.
در پایان این مقدمه، به همه شما حضار گرامی سلام می‎کنم و از همه شما تشکر می‎کنم با وجود بُعد مسافت و مشکلات ترافیکی در این محفل گرد آمده و مرا مرهون الطاف خود ساختید. در اینجا لازم است از برگزارکنندگان این برنامه ، جناب آقای محمود اسعدی، دبیر ستاد چهره‏های ماندگار و همکارانشان، مدیر نشریه بخارا ، جناب دهباشی و همکارانشان و فرهیختگان خانه موسیقی ، جنابان حمید رضا نوربخش، مدیر عامل ، دکتر محمد سریر ، رئیس هیأت مدیره ، جناب حمید رضا عاطفی معاونت اجرایی و جناب استاد داوود گنجه‎ای، قائم مقام مدیر عامل و همکارانشان و همچنین از دیگر فرهیختگان که با لطف خود درباره این حقیر، کسی که در این دنیای عظیم علم و هنر و معرفت، چون پر کاهی بیش نیست ، صحبت کردند تشکر می‎کنم و امیدوارم که این قیبل برنامه‏ها در مورد هنرمندانی که ریشه درخت قطور هنرشان را با علوم مربوط به موسیقی آبیاری کرده و می‏کنند ادامه داشته باشد.
در پایان از اولیای امور، به ویژه اولیای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تقاضا می‎کنم به آموزش موسیقی علمی و راستین جوانان بذل توجه بیشتری نمایند چون همین جوانانِ امروز را می‎توان با برنامه‎ریزی‎های صحیح و توجه بیشتر به اساتید و هنرمندان به نام و بزرگ آینده تبدیل کرد و من به نوبۀ خود حاضرم در حد امکان در این برنامه ریزی و حتماٌ تدریس و تکمیل معلومات علمی این قبیل جوانان بدون هیچ چشم داشتی شرکت کنم.»
و در خاتمه لوح تقدیری که از سوی خانه موسیقی برای قدردانی از استاد پورتراب آماده شده بود توسط دکتر محمدرضا نوربخش و دکتر محمد سریر به ایشان اهدا شد.
از دیگر بخش‎های این مراسم فیلم مستندی بود که پخش شد و در این فیلم کسانی همچون فرهاد فخرالدینی، محمدرضا شجریان، زنده یاد همایون خرم، حسین علیزاده، لویس چکناواریان و شهداد روحانی از ویژگی‎های مصطفی کمال پورتراب سخن گفتند و پری زنگنه و رشید وطن دوست، خواننده اپرا، از حاضران در این جمع بودند.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید