ماه رمضان
تصویر برگزیده

اختصاصی آرتنا/

«وَو» تاریخچه‌ی نخستین هوو

آرتنا: نمایش «وَو» در نهمین روز از جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر در ساعت 17 و 19 در تالار حافظ به‌روی صحنه رفت. این نمایش به نویسندگی و کارگردانی «تینو صالحی» در بخش تازه‌های تئاتر ایران در جشنواره حضور پیدا کرد.

zoom
«وَو» تاریخچه‌ی نخستین هوو

نوشته: فرزانه رحیمی/ خبرگزاری هنر «آرتنا»

تینو صالحی درباره متن این کار می‌گوید:
«این نمایشنامه اولین متنی است که به صورت مستقل نوشته‌ام و به گونه‌ای‌ست که می‌بایست حتماً در اجرا دیده شود تا بتوان روی آن حرف زد.»
این کارگردان،‌ زبان را موضوع محوری این اثر دانست و ادامه داد: «نمایش، روانشناسی زبان زنی در غربت است. او ساکن کشوری دیگر است و شناختی نسبت به زبان آن‌جا ندارد، بنابراین مشکلاتی برایش به وجود می‌آید. بر این اساس در کار به شدت بر زبان و بازی‌های زبانی تاکید می‌شود و تماشاگران با شیوه دیالوگ‌گویی تازه‌ای روبه‌رو خواهند شد. این نمایش درباره زن کرد زبانی است که در خارج از کشور زندگی می‌کند و به‌دلیل این‌که شناختی نسبت به زبان آن کشور ندارد با مشکلاتی برای ارتباط برقرار کردن روبرو می‌شود. اما در این نمایش از کشور خاصی نام برده نمی‌شود. در حقیقت مشکل زبان و عدم برقراری ارتباط می‌تواند در هر کشوری رخ دهد.»
صالحی با بیان این‌که نمایش "وَو" برای سالن حافظ نوشته شده است، اظهار کرد: «ما با تلاش بسیار و هماهنگی‌هایی که با بنیاد رودکی داشت، توانستیم بازبینی‌مان را هم در این سالن انجام دهیم. این نمایش قابلیت اجرا در سالن دیگری را ندارد، چراکه طرح کار بر اساس این مکان نوشته شده است و از تمام سالن استفاده کاربردی می‌شود. فضای این نمایش کاملاً غیرواقعی است و در آن کلاژی از سبکهای مختلف به نمایش گذاشته میشود. از لحاظ فرمی، مخاطب رگههایی از سوررئال، اکسپرسیونیزم و حتی تئاتر فیزیکال را شاهد خواهد بود چون درهم آمیزی سبک‌های مختلف به شیوه کلاژگونه از ویژگی‌های دنیای پست مدرن است اما تنها تفاوت این نمایش بر خلاف تصویری که از پست مدرن در ایران وجود دارد این است که مخاطب کار را می‌فهمد و از داستان و روابط شخصیت‌ها سر در می‌آورد.»
وی درباره نام نمایش نیز توضیح داد: « "وُو"(wow) مخفف world of woman به معنی دنیای زنان‌ها است. چون خودم کُرد و فردی دوزبانه هستم همیشه به این امر واقف بودم که چنین افرادی برای بیان جمله‌ای به زبان دیگر آن را دوبار بیان می‌کنند یک‌بار این جمله در ذهن این افراد به زبان مادری مرور می‌شود و بعد از آن جمله را به زبان بیگانه بیان می‌کنند. احساسم این بود که چنین کاری در گذشت زمان آسیب‌هایی را به روح و ذهن این افراد وارد می‌کند.»
وی درباره گروه بازیگران نمایش توضیح داد: «این اثر نمایشی با ساختار متفاوتی به صحنه می‌رود به این ترتیب که جایگاه تماشاگران و بازیگران در کار نسبت به عرفی که وجود دارد متفاوت خواهد بود.»
«وو» روایتگر زن بارداری است که در کشوری بیگانه (که جغرافیای مشخصی ندارد) به‌همراه همسرش زندگی و در یک کارخانه عروسک‌سازی مشغول به‌کارند. گویا در گذشته این‌دو برای ازدواج با یکدیگر مشکلات زیادی داشته‌اند و معلوم نیست برادر زن در این بین کشته می‌شود و یا برادر مرد؛ چرا که مرد چندین بار زن را قاتل خطاب می‌کند. در نهایت زندگی عاشقانه اما مبهم آن‌ها با پیدا شدن سروکله‌ی دختر رئیس کارخانه به‌هم می‌ریزد. دختر رئیس کارخانه که نازاست، مرد را تشویق به جدایی از همسرش و گرفتن فرزندش از وی می‌کند تا با هم ازدواج کنند و مرد نیز برای از دست ندادن شغلش در کارخانه قبول می‌کند. داستان اساساً لنگ می‌زند. معلوم نیست دختر رئیس چرا باید بیاید؛ مرد چرا به‌راحتی قبول می‌کند و حتی به زنش می‌گوید که مجبور است. معلوم نیست در گذشته برادر کدام‌یک به دست زن (یا حتی مرد) کشته شده است و... سرانجام نیز زن کودکش را می‌کشد و مرد را ترک می‌کند.
گویی کارگردان هم متوجه شده که داستان آن‌قدر نامفهوم است که یک راوی در کار قرار می‌دهد. راوی‌ای که ابتدای صحنه‌ی اول داستان آدم و حوا را تعریف می‌کند و سپس با کمی چاشنی طنزی سطحی، تاریخچه‌ی نخستین هوو را روایت می‌کند و می‌رود تا صحنه‌ی بعد که بیاید و از هابیل و قابیل و دعوا بر سر قدرت بگوید و این هربار پیش از هر صحنه‌ی جدید تکرار می‌شود و راوی داستانی تعریف می‌کند. که در نهایت نیز کمکی به شفاف‌سازی و نظم‌دادن به داستان نمی‌کند.
تکنیک‌های کلاژگونه و ساختارشکنانه‌ای که صالحی از آن حرف می‌زند _ که البته چیز بدیعی نیست _ حداقل در این‌کار درست استفاده نشده زیرا اساس کار آن‌قدر بی‌نظم است که استفاده از این جلوه‌های فرمی و اسیر زرق و برق شدن برای جذب مخاطب و مثلاً انجام کاری بدیع روی صحنه، تحسین‌برانگیز و یا حتی قابل‌قبول هم نیست و بدتر فضای داستان را گنگ‌ کرده است. صالحی آن‌قدر درگیر این مسائل شده که شخصیت‌پردازی را هم فراموش کرده و عملاً نمایش در فرم غرق شده است. بازی‌ها متوسط و حتی گاه ضعیفند و حتی به انتخاب بازیگران نیز می‌توان ایراد گرفت هرچند برای کشاندن تماشاگر به سالن‌ها استفاده از بازیگران صرفاً چهره گاه یک اجبار است.
توضیحات نویسنده و کارگردان (تینو صالحی) درباره‌ی کار را اگر نشنیده بگیریم چیزی از کار دستگیرمان نمی‌شود؛ مثلاً اگر کُردی بلد نباشیم متوجه نمی‌شویم این زن کُرد است و بازی‌های زبانی را هم شاهدش نخواهیم بود مگر آن‌که تعریف نویسنده را از بازی‌های زبانی در درام بدانیم.
حضور دختر و پسری که در صحنه‌های درگیری بینِ زن و مرد به‌جای آن‌ها خود را به زمین می‌کوبند و در سکوت و به‌طرز اغراق‌آمیزی سعی در جلب توجه دارند نیز نه‌تنها ساختارشکنانه بلکه درام‌شکنانه است. زیرا مخاطب را دچار این سوال می‌کند که چه‌کاری‌ست حضور این‌دو آدم؛ که وقتی زن و مرد درگیر می‌شوند مثل فیلم‌های هندی، حرکت آهسته می‌شوند و به‌جایش این‌دو خود را له‌ولورده می‌کنند. مخاطبی که هوشمندانه‌تر برخورد می‌کند نیز از خود می‌پرسد: پشت این چیست؟ کارگردان چه می‌خواهد بگوید؟ مخاطب هوشمند با دیدن این زرق و برق‌ها به یک جواب می‌رسد:
«وَو» تماشاگرانش را غافلگیر خواهد کرد!» و همین.
در این نمایش آزاده صمدی، علیرضا مهران، بهاره کیان افشار، بهرام افشاری، راحله بدیعی، محمدرضا سجادیان، مهدی شجاعی، مارال عظیمی، بهاره زندی برخی از بازیگران این اثر نمایشی هستند. بهار ایلچی آهنگساز و الهام شعبانی نیز طراحی لباس کار را بر عهده دارند.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید