ماه رمضان
تصویر برگزیده

مستندسازان از نمایش مستند در جشنواره فیلم فجر می‌گویند؛

جلوه‌گری سینمای مستند در جشنواره فیلم فجر

آرتنا: محمد کارت کارگردان مستند «بختک» گفت: «بختک» به واسطه رامبد جوان به مخاطب تحمیل نمی‌شود.

zoom
جلوه‌گری سینمای مستند در جشنواره فیلم فجر

به گزارش خبرگزاری هنر «آرتنا»، امسال مستندهای حاضر در سی و سومین جشنواره فیلم فجر در سالن اصلی مرکز همایش‌های برج میلاد روی پرده می‌روند. این اتفاق می‌تواند گام موثری در توجه بیشتر سیاستگذاران جشنواره فیلم فجر به آثار مستند داشته باشد. اتفاقی که به درخواست مستندسازان حاضر در جشنواره فیلم فجر صورت گرفت و سبب دیده شدن مستندهای این دوره شده است.
گزارشی که در پی می‌آید، تحلیلی بر نمایش فیلم‌های مستند فجر از زبان چهار مستندساز سینمای ایران می باشد که توسط الهام نداف تهیه شده است:

گنجی: نگاه دوگانه به فیلم‌های یک بخش باعث دلخوری می‌شود
مهدی گنجی کارگردان مستند «من می‌خوام شاه بشم» که در اولین روز از برگزاری جشنواره روی پرده رفت و توجه منتقدان و اهالی رسانه را به خود جلب کرد، درباره نمایش آثار مستند در جشنواره فجر معتقد است: «در همه جشنواره های سینمایی معتبر دنیا، فیلم مستند در درجه دوم اهمیت قرار دارد؛ این مساله امری کاملا طبیعی است، اما اینکه فیلمی در بخشی حضور داشته باشد و امتیاز برابری نسبت به فیلم‌های همان بخش نداشته باشد، کمی عجیب است. مستندهای «آتلان» و «من می‌خوام شاه بشم» در گروه هنر و تجربه پذیرفته شده‌اند و تمام فیلم‌های این بخش فرش قرمز دارند و پوسترهایشان را به در و دیوار سینماها می‌زنند اما این دو فیلم چون مستند هستند این اتفاق برایشان نمی‌افتد؛ حتی برای روز جمعه بلیت این فیلم‌ها را در اختیار فیلمساز نگذاشته‌اند. پس این نگاه دو‌گانه به فیلم‌های یک بخش است که باعث دلخوری می‌شود.»
وی ادامه داد: «بسیاری از منتقدان معتقدند فیلم «من می‌خوام شاه بشم» از باقی آثار به نمایش در آمده در روز اول جشنواره در برج میلاد بهتر بود. من فکر می‌کنم همین نظرات به معنی اهمیت سینمای مستند است. هر سال این آثار در سالن‌های جنبی برج میلاد و همزمان با آثار داستانی روی پرده می‌رفت، اما خوشبختانه امسال با همراهی مستندسازان توانستیم سنگر سینمای مستند را کمی جلوتر ببریم و آقای رضاداد هم ما را یاری کرد. همین که آثار مستند سی و سومین جشنواره فیلم فجر در سالن اصلی برج میلاد به نمایش درمی‌آید، قدم موثری است و به نظرم سینمای مستند ناچار است با همین قدم‌های کوتاه جلو برود.»
گنجی درخصوص نقدها و نظراتی که درباره‌ی مستند خود شنیده است، خاطرنشان کرد: «نظر عمومی درباره فیلم من خوب بود. طبق نظرسنجی‌های صورت گرفته، «من می‌خام شاه بشم» یکی از بهترین فیلم‌های جشنواره است، اما آنچه اهمیت دارد تحلیل فیلم است که می‌تواند به کارگردان کمک کند. نظرات کلی هیچ دیدی به فیلمساز نمی‌دهد. منتقد باید ببیند چه فکری پشت فیلم است. مثلا ما نیاز داریم با کمک رشته‌های دیگری چون روان‌شناسی و جامعه‌شناسی درباره فیلم‌ها حرف بزنیم. یکی از کارکردهای فیلم مستند ایجاد گفت‌و‌گو میان رشته‌های دیگر است. من به شخصه خیلی دوست دارم درباره مستند «من می‌خوام شاه بشم» این اتفاق بیفتد.»
گنجی ادامه داد: «هدی هانیگمان در جشنواره سینماحقیقت درباره گفت‌و‌گو حرف جالبی زد. او گفت: من در فیلم‌هایم گفت‌و‌گو می‌کنم نه مصاحبه! در گفت‌و‌گو کشف صورت می‌گیرد و این تفاوت گفت‌و‌گو و مصاحبه است. ما باید یاد بگیریم درباره فیلم‌ها گفت‌و‌گو کنیم که یادگیری‌مان از مسائل بیشتر شود.»
او درباره تفاوت نگاه تماشاگران در جشنواره سینماحقیقت و فیلم فجر خاطرنشان کرد: «در سینماحقیقت نگاه به مسائل و فیلم تخصصی‌تر و انسانی‌تر است. اینکه به فیلم من ستاره بدهند اهمیت چندانی ندارد؛ ما بیشتر دنبال رد کردن و تصدیق کردن فیلم‌ها هستیم اما این نگاه چیزی به فیلمساز اضافه نمی‌‌‌کند. گفت‌و‌گو باید از دو سطح متعادل شکل بگیرد.»

خان‌جهانی: نمایش مستند در ساعت مرده اتفاق ویژه‌ای نیست!
محسن خان‌جهانی که امسال با مستند «آزاد راه» در جشنواره فیلم فجر حضور دارد، با بیان اینکه اگر مستندهای جشنواره سی و سوم فیلم فجر در ساعات مناسب در برج میلاد به نمایش درمی‌آمد، مخاطبان بیشتری را همراه خود می‌کرد، عنوان نمود: «اینکه آثار مستند راس ساعت 13 که زمان استراحت اهالی رسانه است، هر روز در سالن اصلی روی پرده می‌رود، اتفاق ویژه‌ای نیست. هر سال در همین ساعات، آثار مستند در سالن‌های جنبی به نمایش درمی‌آمد و حالا هم فقط پرده سالن بزرگ‌تر شده است. من هم به جای اهالی رسانه باشم، زمان استراحتم را صرف دیدن فیلم مستند نمی‌کنم.»
وی افزود: «در اختتامیه جشنواره فیلم فجر سیمرغ‌های بخش مستند در کنار بخش سینمای داستانی اهدا می‌شود و این دو بخش را از هم تفکیک نمی‌کنند، یعنی مستند بخشی از کنداکتور اختتامیه است. پس برای نمایش این آثار هم می‌توانستند به همین نحو رفتار کنند. مثلا مستندها را لابه‌لای آثار داستانی و در ساعت‌های مختلف در برنامه قرار می‌دادند که بهتر دیده می‌شد. اتفاقاً  «آزادراه» را در سینما آزادی دیدم و باور کنید سالن پر بود. اگر برنامه‌ریزی مناسب‌تری صورت می‌گرفت، سینمای مستند هم به جایگاه واقعی‌اش در جشنواره فیلم فجر می‌رسید. خیلی‌ها می‌گویند مستند «من می‌خوام شاه بشم» که روز اول در برج میلاد روی پرده رفت، به مراتب از دیگر آثار نمایش داده شده در همین روز، بهتر بود.»

کارت: جشنواره فجر، مستند را رها نکند!
محمد کارت هم که با مستند «بختک» در جشنواره فجر سی و سوم حاضر است، درباره نمایش محدود آثار مستند گفت: «به نظر جشنواره فیلم فجر باید مستند را رها کند. عقلانی این است که جشنواره فجر ویترین سینمای داستانی است. تا زمانی که  در آیین‌نامه جشنواره مستند نیز حضور داشته باشد، من فیلمساز فیلمم را با کمال میل به جشنواره می‌‎دهم. تا زمانی که مستندها در جشنواره فجر حضور دارند هم باید احترامشان حفظ شود و جزء بخش‌های اصلی این جشنواره باشد. امسال خوشبختانه مستندها را در سالن اصلی برج میلاد نمایش می‌دهند و این جای خوشحالی دارد. این قدم اول است. اگرچه ممکن است باز هم مستندها با استقبال از سوی مخاطبان مواجه نشود، اما همین که در حاشیه جشنواره نیست، اتفاق خوشایندی است.
وی ادامه داد: «با این کار اهالی رسانه هم متوجه شدند بخش مستند مهم است و نمی‌توانند آن را ندیده بگیرند. البته زمان نمایش آثار مستند در برج میلاد با زمان استراحت تلاقی دارد و فارغ از همه این‌ها از آنجایی که اولین نمایش سینمای داستانی در جشنواره فیلم فجر است، مخاطب علاقه بیشتری برای دیدن این آثار دارد. خوشبختانه دبیر جشنواره سی و سوم همکاری لازم را با مستندسازان داشت و ما به همین قدم‌های کوچک دلخوشیم.»
او درباره تفاوت جشنواره سینماحقیقت با جشنواره فیلم فجر، عنوان کرد: «سینمای مستند معبری به جز سینماحقیقت ندارد. تمام اعتبار و عیار جشنواره سینماحقیقت به تخصصی برگزار کردن آن است. داوری جشنواره حقیقت برای سینمای مستند باید معیار باشد. جشنواره سینماحقیقت نباید دولتی باشد و در این هشت سال هم همین را نشان داده است. هیچ جشنواره‌ای نمی‌تواند از مناسبات فرار کند اما این مناسبات در حقیقت کمتر است. در این چند سال جشنواره سینماحقیقت معتبر رفتار کرده و امیدوارم هوشمندانه داوری را از سلیقه‌های شخصی جدا کند.»
کارت درباره حضور رامبد جوان به عنوان تهیه‌کننده مستند «بختک» هم توضیح داد: «امثال رامبد جوان دو پتانسیل دارند، این آدم‌ها باعث می‌شوند سینمای مستند توسط مخاطبان جدی‌تر دیده شود. اغلب مخاطبان برای سینمای مستند تربیت نشده‌اند. حضور رامبد جوان‌ها برای سینمای مستند مهم است؛ اما «بختک» به واسطه رامبد به مخاطب تحمیل نمی‌شود. رامبد به بیشتر حمایت شدن ما کمک می‌کند. من بی‌ادعا می‌گویم که «بختک» باید کاری برای قشری از جامعه که در آن به تصویر کشیده می‌شوند، انجام دهد. رسالت برای من فیلمساز تکان دادن شرایط جامعه به واسطه فیلمم است.»
وی در پایتن گفت: نظرات مستندسازان نشان می دهد جشنواره سی و سوم شرایط مناسب‌تری برای نمایش آثار مستند فراهم کرده است، اما این تمام پتانسیل سینمای مستند نیست. شاید هنوز باید قدم‌های بزرگ و کوچک بیشتری برداشته شود تا مردم بدانند سینمای مستند می‌تواند جذاب‌تر و موثرتر از سینمای داستانی باشد. شواهد موجود و امید مستندسازان گواه این مطلب است که رسیدن به این ایده‌آل چندان دست‌نیافتنی هم نیست.
قدم‌های کوچک به بهای عمر مستندسازان
آزاده بی‌زار گیتی مستندساز نیز درباره نمایش آثار مستند در جشنواره فیلم فجر گفت: « متاسفانه مستند پایگاهی برای تبلیغات ندارند. باید سفره ای پهن باشند که دیگران هم از آن ارتزاق کنند وگرنه مردم فکر می‌کنند سینمای مستند همان سینمای حیات وحش است. نمایش مستندها در سالن اصلی برج میلاد به بهتر دیده شدن آن کمک می‌کند. ضمن اینکه من تصور می کنم نوشتن درباره مستند هم با نوشتن درباره سینمای داستانی متفاوت است و نیاز به تخصص دارد. سال‌های گذشته نمایش آثار مستند در سینما سپیده بود و حالا مستندسازان با اصرار به نمایش فیلم‌هایشان در سالن اصلی برج میلاد یک قدم به جلو برداشته‌اند. این قدم‌های کوچک به بهای امنیت شغلی و به بهای عمر ماست، اما فکر می‌کنم همین قدم‌ها هم می‌تواند باعث شود عامه مردم مستند را بهتر و بیشتر بشناسند.»

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید