ماه رمضان
تصویر برگزیده

اختصاصی آرتنا/

حجاب و رسانه ملی

آرتنا: تلويزيون در سه دهه گذشته نه تنها نقش پر رنگي در ترويج حجاب اسلامی و چادر نداشته است بلكه بر عكس به نوعي ارزش هاي حاكم بر حجاب اسلامي را تا جايي تخريب كرده است كه بهانه اي باشد براي بي حجابي و بدحجابي.

zoom
حجاب و رسانه ملی

نوشته: مریم مطلب پور /خبرگزاری هنر «آرتنا»

حجاب يكي از زير مجموعه هاي اسلام است كه در دورانهاي مختلف مورد قضاوت و ناداوري قرار گفته است. عدالت پنهان پشت فلسفه حجاب هرچند در بسياري از مكاتب بشري نقد و گاهاً به سخره گرفته شده است اما نمي توان منكر حضور بالفطره حجاب و فلسفه آن در بين زنان جامعه اسلامي شد . فلسفه اي كه در هر زمانه اي با توجه به شرايط جامعه و اتفاقات مختلف سياسي و فرهنگي مورد هجمه نظرات مخالف و بعضاً تك بعدي روشنفكر نمايي پنهان شده است.
اگر چه اسلام به صراحت وجود حجاب را واجب مي داند واستفاده زنان مسلمان از حجاب را سدي در برابر گناه ميداند اما وجود مكاتب مختلف نظري در هر زماني به هر وسيله اي سعي داشتند اين فلسفه را زير سوال ببرند.
اسلام به صراحت اعلام مي كند پوشش زن در اسلام به اين معنا است که‌، زن در معاشرت با مردان بدن خود را بپوشاند و از جلوه‌ گري و خودنمايي خودداري کند. بنابراين‌؛ لزوم حجاب از سوي اسلام در حقيقت براي حفظ کرامت زن است تا مورد بهره‌برداري هوسبازان‌، قرار نگيرد. درست است که حجاب‌، در ظاهر محدوديت زن را نشان مي‌ دهد؛ اما واقع و روح مسأله‌، سلامت جامعه و حفظ آن از لجنزار فساد است‌. اين اشاره تنها به اين دليل بود تا لزوم حفظ فرهنگ حجاب در جوامع اسلامي را يادآوري كنيم . يادآوري كه شايد تلنگري باشد بر فلسفه اي كه اين روزها در ميان هجمه تبليغات غرب و كم كاري رسانه هاي داخلي در كمرنگ شدن هر چه بيشتر اين فرهنگ درميان نسل جوان بي تاثير نيست.
تلويزيون به عنوان رسانه ملي كه وظيفه بازتاب نگرش جامعه اسلامي ما را بر دوش دارد در بعضي از زمان ها نقش به سزايي در تغيير نگرش به فرهنگ حجاب داشته است. كافي است براي بررسي اين موضوع به حضور زنان و حجاب آنان در عرصه رسانه ملي از ابتداي انقلاب تا به حال نگاهي داشته باشيم .
در سالهاي ابتداي 57 كه حضور زنان در راهپيمايي ها و عملكرد انان به عنوان يكي از اركان مهم انقلاب اسلامي بود، تلويزيون در تصوير سازي اين زنان بعضاً از تصاوير حقيقي و واقعي استفاده مي كرد . تصوير زناني باچادر در تظاهرات و يا روسري هايي كه پوشش زنان را كامل مي كرد، تصويري بود كه از ابتداي انقلاب در حافظه بصري مردم ثبت شده است. زناني كه حجاب كامل را خود انتخاب كرده و رضايت قلبي آنان از اين انتخاب در تصاوير به نمايش درآمده كاملا مشهود بود .
در سالهاي دهه شصت حجاب در سريال ها و مجموعه هاي تلويزيوني با استفاده از لباس هاي بلند و گشاد و چادر و مقنعه هاي بلند تصوير مي شد. نمايشي كه بازخورد بيروني آن در سطح جامعه مشهود بود. اما زنان در مجموعه هاي تلويزيوني زنان خانه دار و بي حاشيه اي بودند كه سعي در حفظ حريم خانواده داشتند.
سالهاي دهه هفتاد و بعد از جنگ، تلويزيون هم در تغيير نگرش به نوع تصويرسازي از زنان در برنامه هاي تاثير پذيرفت. اولين تغيیرات بحث رنگ و استفاده از رنگ هاي روشن در لباس و مقنعه مجريان و گويندگان اخبار بود .خانمها در اين زمان مي توانستد بدون چادر و با مانتو خبر بگويند و يا برنامه اجرا كنند و در استفاده از رنگهايي تيره، سخت گيري دهه شصت وجود نداشت. نمي توان گفت که اين تغيير به طور موكد در روند بد حجابي يا تمايل به بي حجابي حال حاضر جامعه نقش مستقيم داشته است اما اين موضوع خالي از تاثير پذيري نبوده است. اين روند هر چند نامحسوس وبي سر وصدا اما تا به امروز ادامه داشته است. روندي كه تاثيرپذيري زيادي در مد شدن رنگها يا مدل هاي مختلف بستن روسي و شال بر سر زنان تا به امروز ادامه داشته است.
حضور زنان در سريال هاي مختلف در دهه هفتاد و هشتاد كم كم از زنان خانه دار به زنان كارمند تغيير يافت و تصوير زنان از قالب زن سنتي به سمت زن نيمه مدرن امروزي پيش رفت. زناني كه بعضاً چادر در تصوير سازي آنها كمتر نقش داشت و عملا دسته بندي در برنامه وسريال ها به راه افتاد . زنان خانه دار عمدتاً خانمهاي چادري و ساده اي بودند كه جاي رشد نداشتند و زنان شاغل مانتو روسري بر سر داشتند و به شدت امروزي و تحصيل كرده بودند. همين نگرش مي تواند اولين جرقه پي ريزي تصوير ذهني حال حاضر جامعه و نگرش جوانان در پوشش چادر باشد. هر چند در سالهاي بعد وجود بخش نامه هاي مختلف چادر را بر سر زنان سريال ها انداخت اما چادرهايي كه در بسياري مواقع آنقدر ناكارآمد بود كه نبودنش تاثير گذاري بيشتري داشت . براي  مثال سريال «در پناه تو» كه در زمان پخش به شدت مورد استقبال بينندگان قرار گرفت، مريم به عنوان كاراكتر اصلي قصه چادر بر سر داشت اما نوع چادر بر سر گذاشتن او كه بيشتر جنبه شنل مانند داشت از جذابيت چادر كاست .بماند كه بعد ها مدل چادر سر كردن مريم تا مدتها در جامعه باب بود.
تغيير رويكرد استفاده از زنان در سريال طنز نگاه ديگري بود كه فلسفه حجاب را زير سوال برد .با آغاز سريال هاي طنز شبانه نقش زنان و نوع پوشش آنها تغيير كرد . زنان كه تا آن زمان تنها در نقش هاي جدي ديده مي شدند بعد از شروع به ساخت اين آثار تغيير اساسي در نقش و نوع پوشش آنها داده شد. حالا زنان در كنار مردان شوخي مي كردند و در پاره اي از لحظات بيننده رابه خنده مي انداختند .تغيير پوشش رويكردي استفاده از دامن و لباس هاي رنگي و شال هاي مختلف در رنگهاي مختلف بود .استفاده از شال بر روي روسري هم از همين ابداعات تلويزيون در اين سريال ها بود كه روند استفاده آن در سطح جامعه در سالهايی كه هنوز حجاب در سطح شهر قابل مشاهده بود، وجود داشت.
اين روند تغيير شكل حجاب در سيما تا به امروز ادامه داشته و دارد. هر چند امروزه سعي شده است كه زنان موفق و تاثيرگذار در برخي از سريالهاي چادر بر سر داشته باشند ولي عملا نقش هاي آنها در ادامه روند تصويرسازي آنقدر تاثير گذار نيست كه دختران جوان امروزي را به سمت استفاده از چادر ترغيب كند.
براي نمونه در سريال پر طرفداري مانند «خواب و بيدار» كه در زمان پخش مورد اقبال بينندگان قرار گرفته بود، افسر پليس اين قصه، چادر را به عنوان لباس فرم بر سر داشت، در حالي كه نقش زن منفي داستان آنقدر جذاب و فريبنده لباس مي پوشيد كه عملا در ذهن مخاطب نه تنها يادي از چادر نمي ماند بلكه جذابيت فريبنده اين نقش منفي را اثر گذار تر مي كرد.
اين روند تغيير پوشش در كاراكترهاي قصه هاي تلويزيوني تا به امروز هم ادامه داشتند .زنان چادري سريال ها يا سن و سال دار هستند و يا از طبقه اقتصادي پاييني به حساب مي آيند و بعضاً اگر در سريال نقش اول قصه چادر بر سر دارد يا مورد ظلم ستم قرار گرفته و حقش را خورده اند و در بسياري از سكانس ها گريان است و يا اينكه با فقر و مشكلات دست و پنچه نرم مي كند و عملا در اينگونه سريال هاي اين نقش هاي منفي با طراحي لباس ها و رنگ هاي متفاوت است كه مخاطب را جذب مي كند.
اين هنجار شكني تلويزيون تا آنجايي پيش رفته كه در سريالي به نام «تكيه بر باد» كه اين روزها از شبكه پنج سيما پخش مي شود دختر جوان فيلم عملا استفاده ابزاري از چادر را تا جايي رسانده كه در تهران بسيار خوش لباس و به روز است و هر وقت به شهرستان مي رود چادر بر سر مي كند.
همه نكات بالا به اين دليل ذكر شد كه نقش پر رنگ رسانه در بازتاب هنجارهاي جامعه را نشان دهيم . اين روزها زنان در اكثر شبكه هاي تلويزيوني حضور پررنگي دارند. حضوري كه نوع پوشش آنها را در برنامه هاي مختلف تحت ثاثير قرار داده است. اين روزها عملا در برنامه هاي برون مرزي زنان پوشش آزادتري دارند و از جاذبه هاي زنان براي تبلیغ و جذب مخاطب براي اين برنامه ها استفاده مي شود؛ پوششي كه بعضاً در مواقعي نام حجاب اسلامي شايسته آن نیست.
در بررسي كلي مي توان عنوان كرد که تلويزيون در سه دهه گذشته نه تنها نقش پر رنگي در ترويج حجاب اسلامي و چادر نداشته است بلكه بر عكس به نوعي ارزش هاي حاكي بر حجاب اسلامي را تا جايي تخريب كرده است كه بهانه اي باشد براي بي حجابي و بدحجابي كه در زير حاشيه پوشش ها و برندهاي مختلف اين روزها از ياد رفته است.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید