ماه رمضان
تصویر برگزیده

به بهانه نوروز؛

موسیقی آیینی؛ هنری به قدمت تاریخ

آرتنا: موسیقی آیینی نقش بی بدیلی در برپایی آداب و رسوم تمدن کهن ایران داشته که ترانه ها و آواهای نوروزی از جمله مهمترین آنها به شمار می رود.

zoom
موسیقی آیینی؛ هنری به قدمت تاریخ

به گزارش خبرگزاری هنر «آرتنا»، متون تاریخی و کتاب های مذهبی و بازخوانی گذشتگان مرجع داشته های امروزی در مورد باورها و مراسم های آیینی نوروز سالهای دور مردمان سرزمین ایران است که می توان با بررسی و کنکاش در آن اطلاعات قابل ملاحظه ای به دست آورد.

سرزمینی که امروز با نام لرستان از آن یاد می شود یکی از باستانی ترین مناطق ایران است که تمدن های بابل ، سومر و ماد از آن سرچشمه می گیرند و امروزه به عنوان قدیمی ترین تمدنهای شرق در جهان از آنها نام می برند.
درسنگ نبشته های سومری نوروز یا همان جشن روز اول فصل بهار به عنوان دگرگونی طبیعت و جشن اساطیر برای پیروزی مردوخ بر سیاهی مورد توجه ویژه قرار گرفته که این آیین با گذشت زمان به یک جشن سالیانه برای مردمان این مناطق تبدیل شد.
تاثیر و نفوذ آداب و رسوم امپراتوری ایران به منظور داشتن قدرت نظامی و فرهنگی موجب شد اغلب کشور هایی که خاورمیانه امروز را تشکیل می دهند از ریشه های آداب و رسوم ایرانیان باستان نیز بهره برند.
با بررسی موسیقی باستانی خاورمیانه می توان دریافت که بسیاری از ریشه های آنها مشترک است و تنها در شیوه اجرایی و الحان با هم متفاوتند.
موسیقی از دیرباز برای برگزاری مراسم و آیین های مختلف مورد توجه بوده تمدن بزرگ ایران بوده است چرا که فهم و حفظ برخی از متون و آواهای مذهبی برای مردم عامه توسط موسیقی ساده تر انجام می شد.
همین مهم کافی بود موسیقی به عنوان بخش جدانشدنی آیین های باستانی مورد استفاده قرار گیرد که نوروز یکی از مهمترین آنها به شمار می رود که به دو بخش موسیقی مذهبی و پایکوبی تقسیم می شود.
به سبب از بین رفتن اعتقادات باستانی اقوام ایرانی از موسیقی مذهبی نوروز اطلاعات عمده ای در دست نیست اما در این میان می توان از نوروز خوانی به عنوان قدیمی ترین نوع موسیقی آوازی در خاورمیانه یاد کرد که همچنان در برخی از مناطق سرزمین ایران مرسوم است.
هنر و به ویژه موسیقی به دلیل جذابیت های خود در انتقال مفاهیم همیشه در طول تاریخ مود توجه ویژه قرار گرفته که این مهم در اجرای آیینی گذشتگان نیز مورد توجه بوده است.
موسیقی نواحی هر منطقه به دلیل سابقه تاریخی و وجود نشان های آیینی به عنوان اصلی ترین رپرتوآر موسیقایی سرزمین های مختلف مورد توجه بوده است .
آیین های نوروزی از مهمترین داشته های فرهنگی تاریخی سرزمین ایران بوده که بر پایه سنت و آداب و رسوم گذشتگان استوار است، از میان آنها می توان جشن چهارشنبه های اسفندی را نام برد که این روز را در اسفند جشن می گیرند ، به ترتیب 4 روز را به نام های جشن باد ،خاک ، آب و آتش نام نهادند که برگزاری آیین چهارشنبه سوری آخر سال که به عنصر آتش اختصاص دارد یادگار همین آداب و رسوم کهن است.
شاید دلیل استفاده بیشتر از موسیقی سازی در آن زمان امکانات محدود سازها در اجرای موسیقی بوده است و از طرفی دیگر می توان این گونه برداشت کرد که خاستگاه موسیقی مذهبی باستانی بر پایه صدای انسان طرحی شده بود.
در گذشته نوروز خوانی مضمونی مذهبی داشت که مردمان با استفاده از آن پروردگار خود را به منظور افزونی نعمت و نو شدن طبیعت شاکر بودند اما امروز نوروز خوانی مضمونی پایکوبانه و جشن گونه دارد که شادی مردم عامیانه را در بر می گیرد.
همانگونه در جغرافیای ایران از تنوع قابل ملاحظه ای برخوردار است موسیقی نواحی و نوروز خوانی نیز به شیوه های مختلف و الحان گوناگون در سراسر ایران اجرا می شود .
قپوز به عنوان ساز ویژه موسیقی نواحی و آیینی سرزمین آذربایجان مورد توجه است ، بیشترین رپرتوآر اجرایی این منطقه توسط عاشیق ها که نوازندگان این ساز هستند اجرا می شود که بخش اعظمی از فرهنگ شفاهی موسیقایی را در خود جای داده است.
مهمترین بخش رپرتوآر موسیقی آیینی سرزمین لرستان توسط سازهای کمانچه ، سورنا و دهل نواخته می شود که به قسمتی جدانشدنی از موسیقی این منطقه تبدیل شده است.
در خراسان بزرگ و سیستان و بلوچستان سازهای دوتار ، قیچک ، دهل و . . . در اجرای موسیقی نوروز ایفای نقش می کنند .
در بخش غربی ایران نیز تنبور به عنوان اصلی ترین ساز وظبفه اصلی اجرای موسیقی آیینی را برعهده دارد که یکی از فرهنگ های غنی و باستانی را نیز در خود جای داده است.
اما ترکیبی که می توان در همه مناطق جغرافیایی ایران آن را مشاهده کرد سورنا ودهل است . این فرم اجرایی در تمامی گستره جغرافیایی ایران به چشم می خورد .
در هر سرزمین بنا بر خاستگاه صوتی مردمان مناطق شیوه اجرایی الحان و ساختار سازها متفاوت است ، برای مثال دهل و سورنا در مناطق غرب با سرزمین های مرکزی فلات ایران از لحاظ شنیداری و اجرایی با هم تفاوت دارند با اینکه بیننده از لحاظ دیداری با دو ساز سورنا و دهل مواجه است .
سورنا از لخاظ لغوی از دو کلمه سور (جشن) و نای (نی) تشکیل شده که نشان می دهد اصلی ترین وظیفه اجرای این ساز اجرای موسیقی پایکوبی است.
تا چند دهه پیش نواختن سورنا و دهل در برخی از شهرهای بزرگ ، آمدن بهار را مژده می داد که همچنان در برخی شهرها نیز این صدا به گوش می رسد
نواختن سورنا و دهل سنتی دیرنه است که از اواسط اسفند آغاز و تا اوایل فروردین ادامه دارد، نوازندگان این سازها در خیابان می نوازند و خبر آمدن بهار را به مردمان نوید می دهند.
شاید آن کسانی که به این موسیقی گوش می دهند نمی دانند که این صدا تاریخ چند هراز ساله موسیقی آیینی و نوروز که به گوش می رسد .

۱۲:۲۵ ::: ۲۴ / ۱۲ / ۱۳۹۳

ARTNA آرتنا-> موسیقی - استان ها -

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید