ماه رمضان
تصویر برگزیده

در نشست نقد و بررسی ترجمه‌ی «پیامبر»‌ جبران خلیل جبران عنوان شد:

هیچ‌گونه محدودیتی در تعداد دفعات ترجمه‌ی یک اثر وجود ندارد +عکس

آرتنا: در نوزدهمین نشست «یک مولف یک کتاب»، ترجمه‌ی «محمد شریفی» از «پیامبر» جبران خلیل جبران نقد و بررسی شد.

zoom تصاویر ضمیمه شده به خبر
هیچ‌گونه محدودیتی در تعداد دفعات ترجمه‌ی یک اثر وجود ندارد +عکس

به گزارش خبرگزاری هنر «آرتنا»، نوزدهمین نشست «یک مولف و یک کتاب» با حضور دکتر کیهان بهمنی، علیرضا سیف‌الدینی، یوسف علیخانی و محمد شریفی (مترجم کتاب) در فرهنگسرای مس در شهر سرچشمه برگزار شد.

ترجمه‌ای درخور و شایسته از اثری ارزشمند
دکتر «کیهان بهمنی» مترجم و استاد دانشگاه در آغاز سخن ضمن اشاره به به اینکه در مواجهه با ترجمه‌ی محمد شریفی از اثر بی‌بدیل جبران خلیل جبران با نام پیامبر، احتمالاً این سوال در ذهن خوانندگان شکل می‌گیرد که چه ضرورتی در ترجمه‌ی دوباره‌ی این اثر وجود داشته است؟ گفت:  در پاسخ به این سوال توجه به این نکته ضروری است که بر اساس نظریات مطالعات ترجمه هیچ‌گونه محدودیتی در تعداد دفعات ترجمه‌ی یک اثر وجود ندارد و گاه ترجمه دوباره‌ی آثار ادبی به دلیل پویایی زبان حتی می‌تواند مفید نیز باشد. تردیدی نیست که در سراسر جهان بازترجمه‌ی آثار کلاسیک ادبیات با همین هدف انجام می‌شود. نکته‌ی دیگر این که بر اساس نظریات ترجمه با هر بار ترجمه‌ی یک اثر ادبی، مترجمی جدید ایدئولوژی خاص خود را در متن تزریق می‌کند. ورود ایدئولوژی یک شاعر، در مقام مترجم، به متنی ادبی، از نوع شعر، شاید بتواند اندکی از ریزش‌های زبانیِناگزیر در ترجمه را بکاهد.  
مترجم رمان «دختری که پادشاه سوئد را نجات داد» افزود: رابرت فراست، شاعر مشهور آمریکایی در معروف‌ترین اظهارنظر خود درباره‌ی ترجمه‌ی شعر گفته است: «آنچه در ترجمه بخار می‌شود شعر است.» بدون شک تلاش در راه ترجمه‌ی شعر همواره کوششی پرمخاطره است که مترجم با اقدام به آن خود را در معرض انتقادات قرار می‌دهد. اما آیا باید به همین دلیل ساده از ترجمه شعر خودداری کرد؟ پاسخ این سوال منفی است. ترجمه شعر امری ضروری و اقدامی شجاعانه است که مترجم پس از سال‌ها تلاش در وادی ترجمه‌ی ادبی می‌تواند در این راه نیز زورآزمایی کند.
کیهان بهمنی که با ترجمه آثار «آن تایلر» و «یوکو اوگاوا»‌ و «یوناس یوناسون» چهره‌ای شناخته شده در حوزه ترجمه شده، تاکید کرد: محمد شریفی با اشرافی که بر زبان انگلیسی و ادبیات دارد موفق شده است کتابی را که بسیاری از جملات آن مانند جملات بزرگان، کوتاه و موجز و قاطع هستند با نثری گاه آهنگین ترجمه کند و در این راه آشنایی او با زبان ادبیات نقش بسیاری داشته است. نثر مترجم بر اساس اصل صرفه‌جویی یا اقتصاد کلام عاری از تطاول کلام و حشو است و محمد شریفی سعی کرده است با تکیه بر غنای دایره‌ی واژگان فارسی تا حد امکان تنوع در انتخاب واژگان را حفظ کند.با خواندن پیامبر درمی‌یابیم که مترجم با ترجمه‌ی خود سعی کرده است نسبت به کتابی که برای او مهم بوده است، ادای دین کند. واج‌آرایی‌های گاه و بیگاه مترجم و قافیه‌سازی‌های او نیز گواه این مدعی است که مترجم کوشیده است ترجمه‌ای درخور و شایسته را از اثری که برای او ارزشمند بوده است، ارائه کند.
این استاد دانشگاه و مترجم آثار ادبی افزود: نکته‌ی مثبت دیگر کتاب پیامبر با ترجمه‌ی محمد شریفی مقدمه‌ی جامع و کاملی است که در ابتدای کتاب آمده است. این مقدمه به خوانندگان کمک می‌کند تا بدون خواندن سایر آثار جبران خلیل جبران درک کاملی نسبت به جهان‌بینی نویسنده به دست آورند. زندگی‌نامه، زنان تاثیرگذار در زندگی نویسنده، اطلاعات تاریخی و مواردی دیگر از این دست کتاب پیامبر را مبدل به اثری تحقیقی کرده است.
دکتر بهمنی در پایان خاطرنشان کرد: طبیعی است که ترجمه محمد شریفی نیز مانند تمام ترجمه‌های دیگر گاه از ضعف‌هایی رنج می‌برد اما با نگاهی کلی به پیامبر می‌توان ادعا کرد مترجم تمام تلاش خود را کرده است تا در حد امکان از ترجمه دم‌دستی و معادل‌یابی‌های سهل و ممتنع دوری کند.

«پیامبر» تداعی‌گر «چنین گفت زرتشت» نیچه است
«علیرضا سیف‌الدینی» نویسنده و منتقد در این نشست ضمن اشاره به بيوگرافي جبران خلیل جبران  گفت: او دوران کودکی و جوانی پرفراز و نشیبی داشته است. زندگی و تحصیل در شرق و غرب از او انسانی با چند فرهنگ و زبان ساخته بود. این ویژگی به جرات می‌توان گفت در تمامی آثار او به نحوی آشکار، نقش عمده‌ای دارد اما در معروف‌ترین اثرش «پیامبر» که بعدها بیش از 9 میلیون نسخه از آن در امریکا چاپ و منتشر شد، انسانی را به تصویر می‌کشد که همچنانکه در انتظار کشتی است، سخنان حکمت‌آمیز بر زبان می‌راند: «من آماده‌ی رفتن‌ام و اشتیاقم با بادبان‌های مهیا در انتظار باد است.»
نویسنده رمان «خروج»‌ افزود: شاید این راوی به شوق آمده و در عین حال حسرت‌آلود، خود خلیل جبران است که دیاری را برای رفتن به دیاری دیگر ترک می‌کند. او هرچند در نهایت در غرب چشم از جهان می‌بندد، غرب را هم قدردان است. چنین به نظر می‌رسد که غرب را به مقصد شرق ترک می‌کند با غربی که از او ره‌آوردهایی دارد اما نه ره‌آوردی از نوع ره‌آوردهای شاعران و نویسندگانی که «شیلر» آلمانی از آن به نام «ساده»‌ یاد می‌کند. او دیگر به واسطه سازندگی و تحصیل در شرق و غرب و اندوخته‌هایش، شاعری ساده نیست بلکه شاعر و نویسنده‌ای است باز به قول «شیلر»‌ اندیشمند. او تلفیقی است از سادگی هرآنچه شامل سادگی است. اعتقاد به الهام و اندیشمند: اعتقاد به اصول کار. چرا که «پیامبر» تاثیرات سایر متفکران جهان را در خود نشان می‌دهد . خلیل جبران در عین «ساده»‌ بودن شیلری، از اصول کار نیز پیروی می‌کند.
مترجم آثار «یاشار کمال»‌ همچنین «پیامبر» را تداعی‌گر «چنین گفت زرتشت» نیچه  و گفت: هرچند نیش و کنایه و تلخ‌زبانی‌های جاری در آن را ندارد اما پیامبر هم مثل «چنین گفت زرتشت» ‌نیچه، لحن و جایگاه آموزگاری را دارد که انسان‌ها و پیرامون خود را تعلیم می‌دهد. از این رو،‌می‌توان وجه تعلیمی را وجه مشترک این دو اثر دانست با این تفاوت که «پیامبر» می‌کوشد انسان‌ها را تقریبا بدون ملامت بیاموزد اما در عین حال، عشق به زندگی در هر دو اثر موجم می‌زند. در اولی سرورانه و در دومی با تبعیت از رمانیسیم، مکتبی که در سده‌ی نوزده، ظهور یافت و متفکران و شاعرانی نظیر ویلیام بلیک، شیلر، گوته و ... در ظهور آن نقش حائز اهمیتی ایفا کردند.

روح «جبران خلیل جبران»‌ در وجود مترجم «پیامبر»‌ زنده شده
یوسف علیخانی، دیگر سخنران جلسه گفت: تا زمانی که ما 20 سال پیش دانشجوی رشته زبان و ادبیات عربی بودیم، بیش از 50 ترجمه از «پیامبر» صورت گرفته بود اما همه آن‌ ترجمه‌ها چون کورسوی ستاره‌ای بودند که لحظه‌ای در آسمان ادبیات درخشیدند و بعد ناپیدا شدند.
نویسنده‌ی رمان «بیوه‌کشی»‌ افزود: اصلی‌ترین دلیل برتری ترجمه ی محمد شریفی از کتاب پیامبر، روایت شاعرانه و آهنگین و گاه حماسی  آن است که پیش تر از او، چنین ترجمه‌ی محکمی را از «پیامبر» نخوانده بودیم.
نویسنده‌ی «اژدهاکشان» و «عروس بید» خاطرنشان کرد: گویا مترجم تا زندگی‌ای شیفته‌وار و از سر مهربانی با زندگی ِ چون نویسنده‌ی اثر را از سر نگذرانده باشد، نمی‌تواند ترجمه‌ای قابل تامل به دست بدهد و با شناختی از محمد شریفی و دیگر آثارش در مقام نویسنده و شاعر داریم، می‌توان به این قطعیت رسید که روح «جبران خلیل جبران»‌ در  وجود مترجم «پیامبر»‌ زنده شده که به چنین ترجمه‌ای دست یافته‌است.
علیخانی با اشاره به آثار مشابه کتاب «پیامبر» گفت: این کتاب را در باید در سری آثار ادبیات سفر و رسیدن به کشف و شهود طبقه‌بندی کرد. کتابی که چون «شازده کوچولو» ، «جاناتان مرغ دریایی» ، «کیمیاگر»، «رز گمشده»، «زندگی اسرارآمیز» ، «ادیپ در جاده» و ... خواننده را با خود راهی سفری برای رسیدن به کشف و شهود می‌کند و در سری ادبیات معناگرا جای می‌گیرد.

پدیدۀ جبران خلیل جبران متأثر از عوامل گوناگونی بود
«محمد شریفی» مترجم «پیامبر» جبران خلیل جبران نیز در پایان نشست درباره انگیزه اش از ترجمه این کتاب  گفت:  ترجمه های گوناگونی از اصل و ترجمه های کتاب «پیامبر» مطالعه کرده بودم، در برخی ترجمه ها به ویژگی های سبکی کار توجه نشده بود که تلاش کردم در ترجمه من این اتفاق بیفتد.
وی با بیان اینکه در برخی ترجمه های کتاب «پیامبر» وفاداری به متن رعایت نشده و یا مفاهیم به اشتباه منتقل شده است، گفت: در ترجمه های دیگری از کتاب، برخی وازه ها توسط مترجم به متن اضافه شده و یا از کلمات زیبایی استفاده نشده است.
نویسنده مجموعه داستان «باغ اناری»‌ و شاعر «مگر سکوت خداوند» افزود: پدیدۀ جبران خلیل جبران متأثر از عوامل گوناگونی بود. علاوه بر فلاسفه و اندیشمندان بزرگی همچون ابن رشد،  ابن سینا، غزالی ، نیچه و ویلیام بلیک، ادیان ابراهیمی، بویژه شخصیت عیسی مسیح(ع)، بسیار بر او تأثیر گذاشتند، و محیط و زنان پیرامون او نیز نقش مهمی در برآمدنش داشتند.
در این نشست «سیدعلی میرافضلی» (شاعر و منتقد)، «مهدی محبی‌کرمانی» (نویسنده و منتقد)، «مجتبی احمدی» (شاعر)، مرتضی دلاوری‌پاریزی (شاعر)، محمد لطیفکار (روزنامه‌نگار)، صالح رزم‌حسینی (کاریکاتوریست) و جمع کثیری از علاقمندان به کتاب و ادبیات حاضر بودند.

پیامبر شاهکار ادبی وهنری «جبران خلیل جبران» است. این کتاب در طول قرن بیستم پس از انجیل پرفروش‌ترین کتاب در آمریکا بوده. تا سال 1998 تنها در آمریکای شمالی نه میلیون نسخه از آن به فروش رفته بود. این کتاب دست کم به پنجاه زبان ترجمه و یکی از بزرگترین کلاسیک های زمان ما شده است. گفته می‌شود پیامبر شاهدی بر نبوغ جبران است.
پیام آرمانگرایانه و نمادین جبران برای ایجاد توازن بین معنویت شرقی و پیشرفت مادی غرب چیزی از رنج انسان در سراسر جهان نکاسته است، خوانندگان به صفحات پیامبر پناه برده اند تا حکمت آن را از نو جذب کنند. شعر محبوب این کتاب عموماً در عروسی ها، تعمیدها، و مراسم های تشییع مردگان در سراسر جهان خوانده می شود.
پیامبر سفر مردی تبعیدی به نام المصطفی، که در زبان عربی به معنای فرد برگزیده است، را به تصویر می کشد. زمانی که آمادۀ بازگشت به "جزیرۀ زادگاهش" می شود آرزو می کند که هدایایی را به اهالی اُرفالِس ، مردمی که در میان آنها زندگی کرده است، ببخشد اما چیزی ندارد. مردم اُرفالِس پیرامون او حلقه می زنند، و المیترا، که پیشگوست، از او می خواهد که "به ما از حقیقت خود چیزی بده" ، و درون بینی های روحانی این مرد در بیست و شش موعظۀ شاعرانه هدایای او هستند.
المصطفی، به عنوان فرزانه ای حکیم و مردی با بینشی ژرف، ارزشهای اخلاقی، رازهای حیات، و حکمت بی زمان در بارۀ تجربۀ بشری شامل ازدواج، کودکان، دوستی، لذت، و مرگ را می آموزد. او، برای مثال، آنها را به تعادل فکر و احساس، شور و خرد و دهش گمنامانه فرا می خوانَد، زیرا که شادیِ دهنده پاداش اوست.
جبران خلیل جبران (در زبان عربی به ضم جیم) شاعر، نویسنده، فیلسوف و نقاش لبنانی در 6 ژانویه‌ی 1883 در دهکده البشری در شمال لبنان به دنیا آمد و در 10 آوریل 1930 در شهر نیویورک از دنیا رفت.
محمد شریفی نعمت‌آباد، متولد 1340 شهر بهرمان (رفسنجان) نویسنده مجموعه داستان معروف «باغ اناری» و شاعر مجموعه‌های «مگر سکوت خداوند» و «جزیره‌های معطل» و مترجم «اسطوره‌های سرخپوستان امریکا» است.
کتاب  «پیامبر» نوشته‌ی «جبران خلیل جبران» با ترجمه‌ی «محمد شریفی» ‌ در 144  صفحه (گالینگور) و به قیمت 11000 تومان توسط «نشر آموت» منتشرشده است.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید