ماه رمضان
تصویر برگزیده

اختصاصی آرتنا/

نقد « پاهای تو منهای یک»

آرتنا: مرتضی حاتمی: انتشار آثار در قالب های شعر داستان رمان خاطره و...برای مخاطبان مختلف فضیلتی بزرگ است که بعد از پایان یافتن جنگ در بخش های دولتی وخصوصی به آن پرداختند و آثار فراوانی نیز منتشر و تولید شد.

zoom
نقد « پاهای تو منهای یک»

به گزارش خبرگزاری هنر «آرتنا»، نقد مجموعه شعر:«پاهای تو منهای یک»/مرتضی حاتمی
این نقد و نظر را به «شهدای غواص» وطنم تقدیم می کنم.
    سروده:مجتبی احمدی
    تصویرگر:حسن موسوی
    ویراستار:بابک نیک طلب
    ناظرهنری:کوروش پارسانزاد
    طراح گرافیک:مریم رحمتی آوینی
    چاپ اول:1392
    ناشر:کانون پرورش فکری کودکان ونوجوانان
ناشر معتبر و قدیمی کانون اولین اثر شاعر و نویسنده ی جوان (1360) کرمانی مجتبی احمدی را 36 صفحه ی مصور در تیراژ 5 هزار نسخه که مجموعه شعر سپید برای نوجوانان است را برای گروه های سنی((ج و د)) منتشر کرده است.سوره ی مهر پیش تر از همین شاعر دو عنوان مجموعه شعر در سال های 90 و91 منتشر نموده بود.
ضرورت پردازش به شعر دفاع مقدس
      « 30 سال بعد از انتشار «اولین داستان با موضوع و محور جنگ شهرها با عنوان«حمله ی هوایی» در سال 1359»1 ادبیات دفاع مقدس و پایداری متولد شد و تاکنون ادامه داشته و البته دچار فراز و فرود و تغییر و تحولات بسیاری شده است. »
این که شاعران کودک ونوجوان سرودن اشعار دفاع مقدس وادبیات پایداری برای مخاطبانی که جنگ را ندیده ولمس نکرده اند واز این واقعه ی دردناک واجتماعی کم خبرند ضرورت دانسته اند وتا با بهره گیری از عنالصر ووظرفیت ها وتوان مندی های موجود ادبیات پایداری را به زبانی مناسب ومظلوب به مخاطبان منتقل نمایند کار واندیشه ای بس ارزنده ومهم وگران قدر است و از وظایف وتعهدات و رسالت های شاعران متعهد در قبال آۀب وخاک وسرزمین اجدادی وایران زمین به شمار می رود.اهل قلم متعهد در مقابل حوادث اجتماعی سرزمینش بی تفاوت نیست وبه اهمیت وفضیلت آثار آیینی وادبیات پایداری و...به خوبی آگاهند. نسل امروز را می بایست به بهره گیری از ظرایف وزیبایی های هنرمندانه ی ادبیات ضمن برخورداری از زیبایی ها ولذات ادبی از جریان ها واتفاق های پیرامون آگاه نمود.اما در سرودن اشعار ادبیات پایداری می بایست دو نکته در نظر گرفت:
اول آن که شاعرانی ی که وقایع و حوادث جنگ را به طور ملموس وعینی مشاهده کرده اند و بخشی از حافظه ودنیای اجتماعی شان در جنگ و دفاع (بمباران شهرها و جبهه وخط مقدم) شکل گرفته و افرادی دیگر شاعرانی بعد از جنگ و پایان آن بوده اند. بی شک در پردازش به شعر و توجه به عیارهای شاعرانه گی آثار شاعران گروه اول دارای غنا وعمق بیشتر و ملموس تر و دور تر از شعار زده گی است، هرچند این نکته را نمی توان برای همه ی شاعران تعمیم داد.ضمن این که در ادامه می بایست به«مخاطب»هم به عنوان یک مبحث مهم ومورد توجه قرار گیرد.
شاعر مجموعه ی «پاهای تو منهای یک»در طیف وگروه دوم قرار می گیرد،که خوش بختانه در این مجموعه  توانسته به لحظه های ناب شعر پایداری در قالب سپید برای مخاطب نوجوان نزدیک شود.
تعهد (Commitment) نویسنده
 «ما برای خواندن این قصه ی عشق به خاک / خون دل ها خورده ایم، خون دل ها خورده ایم»  نادر ابراهیمی
       این که توجه به رسالت قلم و پای بندی به اصولی که شاعر به آن ها معتقد است و بر بودن و انعکاس و انتشار آن ها تأکید دارد، نکته مهمی است.احمدی، با پای بندی به سرزمین و عشق به آب و خاک اجدادی و نشان دادن صحنه هایی واقعی و ملموس از واقعه ی اجتماعی نه چندان خوشایند؛جنگ و پایداری، در متجلی کرده است.
انتشار آثار در قالب های شعر داستان رمان خاطره و...برای مخاطبان مختلف فضیلتی بزرگ است که بعد از پایان یافتن جنگ در بخش های دولتی وخصوصی به آن پرداختند و آثار فراوانی نیز منتشر و تولید شد.
مجموعه شعر «پاهای تو منهای یک» در قالب شعر سپیدنوجوان سروده شده است.بدون شک بهترین و مطلوب ترین قالب شعری برای مخاطبان کودک و نوجوان «چهارپاره» است.قالبی که توانسته به عنوان ظرفی مناسب و مطلوب مضامین ومحتوای مناسب کودکان ونوجوانان را در خود جای دهد وبه مخاطبان خود منتقل نماید.بهره گیری از این قالب طی این سال ها با استقبال خوبی از سوی نوجوانان روبه رو شد و اقبال پذیرنگی مخاطبان نوجوانان از این قالب بالا گرفته است.
پیشتر،شاعران ادبیات بزرگ سال، همچون: شمس لنگرودی، رسول یونان، فریاد شیری و تعدادی دیگر از شاعران با انتشار اشعار نوجوان پسند در قالب سپید، بخت پذیرش اشعارشان را از سوی نوجوانان به خوبی آزمودند.اما هرگز نمی توان به اثربخش بودن چهارپاره برای اغلب مخاطبان بی توجه ماند. زیرا این قالب ظرفی زیبا و شکیل واثرگذار است که به راحتی می توان اندیشه هایی کودک ونوجوان پسند را در آن ریخت.
چهارده شعر سپید در «زنگ»های محتلف درسی وکلاسی  مجموعه را تشکیل داده است.انتخاب «زنگ» برای هر شعر ،ضمن این که تداعی وفضای کلاس را نشان می دهد،بارمعنایی آن می تواند «هشدار» ولحظه های پرآشوب و ترسناک«آژیر»ها باشد وبرای مخاطب اعلام آمادگی بیشتر برای رویارویی با واقعیت هایی اجتماعی ئکم مطلوبی هم چون جنگ باشد.
بررسی اشعار
برخی از اشعار، طنزی(Sative)تلخ در خود پنهان دارند.مثل شعرهای «زنگ ورزش» و«زنگ علوم»که پایان بندی دردناکی دارند:
«...
یاد دوست بابا افتادم
همان که دیروز می گفت
شیمیایی است، دارد آب می شود...
مگر آدم ها هم
تبخیر ومیعان دارند؟ (ص12 شعر زنگ علوم)
...
تمام جاها هم
به نام باباهایی مثل بابای حسن باشد
فرقی نمی کند،
این همه آدم
روز و شب
فقط رد می شوند./شعر زنگ خانه/34
شعر زنگ ورزش:
...
بابا چند سال پیش
از خط مقدم گذشت...
ویلچر که جایزه نمی شود!/10
شعر «زنگ ریاضی»چهارچوبی بسیار تکراری ونخ نما دارد.کلاس ودرس ریاضی و برابر بودن عدد یک با یک در آثار شاعران بزرگ سالی همچون: «سیمین بهبهانی» و «خسرو گلسرخی»در دهه های گذشته در همین فضا آورده شده البته بدون شک نگاه اجتماعی وحتی سیاسی آنها با این شعر«زنگ ریاضی»بسیار متفاوت است.انتخاب این چهارچوب نازیبا وتکراری است و از خلاقیت به دور.هرچند نباید زیبایی شاعرانه گی در این بندرا نادیده گرفت:
«خوب می فهمیدم که«یک»
مساوی است با:
پاهای تو منهای یک
...»
باز هم تکراری بودن برخی موضوعات در اشعار وجود دارد.«شعر زنگ املا»چیدن سفره ی هفت سین واستفاده از واسایل جنگی مثل سرنیزه  و تصویر شهیدی که نامش سعید عبداللهی است.
تکراری بودن این شعر برای مخاطبی که معمولاً داستان سفره آرایی هفت سین را از وسایل جنگی بارها و بارها در تصاویر و فیلم های متعدد دیده،تازه گی ونشاط ولذت ادبی به دنبال ندارد.به همین خاطره به راحتی و سرعت از کنار شعر می گذرد.شعر نوجوان می بایست دست اندازی زیبا وملیح داشته باشد تا مخاطب بتواند با تعمق وتامل بهتری به کشف و شهود و واکاوی دقیق اندیشه هایی که شاعر به زبان شعر به او داده بپردازند و گره گشایی نماید تا به لذت ادبی برسد.
به کارگیری برخی عناصر شعری در اشعار بر زیبایی اشعار وقدرت وتوان شاعری اورا نشان داده است:
«پارادوکس»
...
فردا نمره ها را می دهند
نوزده گرفته ام
بابا می گوید:
این نوزده یعنی بیست!»شعر زنگ فارسی /26
تکرار(palilogy)کلمات«سوال»در شعر زنگ فارسی/26 و«یکی»در شعر زنگ قرآن/14  تلمیح (allusion) به داستان فیل در ابرهه در همین شعر:
«کدام سوره ی جز سی را حفظ کرده اید؟
یکی می گوید:
فیل...
تضاد(oxymoron):
اسیر یعنی...
فکر می کنم،
می نویسم:
آزاده/26
نماد(symbol)
پس فردا همه لاله کشیده اند/شعر زنگ هنر /18
و...در شعر «زنگ قرآن»کلمه ی«دارد» حشو (pleonasm) است اگر حذف شود بر زیبایی شعر می افزاید.
هم صدایی وقافیه سازی در شعر زنگ تفریح
«با صدای زنگ
جنگ تمام می شود.»16
چینش شعر«زنگ مدنی»هم به ظرافت و دقت خاصی نیاز دارد تا خوانش واثربخشی شعر بر روح وجان ومخاطب بیش تر باشد.
شعر زنگ هنر پایان بندی محکم والبته بزرگ سالانه ای دارد.شروع شعرمتناسب نوجوا ن است وکلمه ی انتهایی«جاده»ارتباط تناسب محتوایی و ذهنی را قطع می کند وشاعر وارد دنیای بزرگ سال می شود:
پس فردا
همه لاله کشیده اند
من و حسن
جاده.../18
شعر «زنگ تاریخ» کوتاه ترین شعر مجموعه است وشاعر در آن هوشمندانه مفاهیم ملیت و مذهب واعتقادات اسلامی را به خوبی نشان داده است:
«ما هشت هزار سال تاریخ داریم»صرف نظر از این عدد که بیشتر است،
تاریخ باستان وتمدن ایران زمین را در این بند می بینیم
می گویم:
بابام هشت سالش را بیش تر دوست دارد./38
عدد هشت در باورهای مذهبی واعتقادی جایگاهی رفیع دارد وتداعی نام امام هشتم شیعیان است و در معنی اصلی این شعر مدت زمانی جنگ تحمیلی کشور عراق علیه کشورمان است که شاعر به آن عنایت داشته. هر چند چینش این شعر می توانست دقیق تر و با ظرافت بیشتری انجام می گرفت.
شعر زنگ جغرافی، هامونی زیبایی دارد.هبوط واژگان ومعنا به زمین ودر بند دوم شعر عروج مفهوم و معنا وتعالی اندیشه های شاعرانه را بیان می کند.فراز و فرودی شاعرانه؛ موجب تعمیق نگاه مخاطب شده است.
عنوان اثر (Name)
عنوان برگرفته از بخشی از شعر«زنگ ریاضی»است.
تصاویر
این که شعر سپید نوجوان پسند با مضمون حماسی وادبیات پایداری باشد،تلاش تصویرگر این مجموعه ستودنی است.نامبرده با به کارگیری عنصر تخیل در تصویر سازی بر اثرگذاری اشعار بر ذهن و اندیشه ی مخاطب افزوده است.انتخاب رنگ قالب ارغوانی برای تمام صفحات و زمینه ی مرکبی وکدر فضای دودآلود؛ می تواند جبهه و جنگ و شهادت را تداعی کنند.که با بار تخیل نیز همراه شده است.خصوصاً تصاویر صفحات:13و 19 و 33
***
در نهایت این که شاعر جوان این مجموعه نوجوان پسند،توانسته بخشی از وظیفه ی خود را نسبت به ادبیات پایداری و مقاومت ادا نماید.همین او را بس است.
 

نظرات بینندگان

تعداد نظرات منتشر شده : 1

محمودی
|
4دي ماه 1394
0
0
آفرین به حاتمی
نقدتان به خوبی لایه هایی زیبا را واکاوی کرده است.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید