تصویر برگزیده

اختصاصی آرتنا/

حسن انوری: هیچ خطری ما را تهدید نمی کند

آرتنا: حسن انوری در مراسم دیدار و گفت و گو با او در کتابفروشی آینده در پاسخ به اینکه آیا با این شرایط فرهنگی شما برای آیندۀ زبان فارسی و فرهنگ ما نگران نیستید، گفت: زبان فارسی مسیر خودش را طی می کند و با وجود شاهکارهای بزرگ در زبان فارسی هیچ خطری ما را تهدید نمی کند. زبانی در آستانۀ زوال قرار می گیرد که شاهکاری در آن نباشد.

به گزارش ابوالفضل نجاری خبرنگار خبرگزاری هنر «آرتنا»، صبح پنج شنبه، یازدهم تیرماه یکی دیگر از نشست های کتابفروشی آینده که به دیدار و گفت و گو  با دکتر حسن انوری ، نویسندۀ فرهنگ بزرگ سخن اختصاص داشت برگزار شد. در این نشست که به همت مجلۀ بخارا و کتابفروشی آینده برگزار شد، انوری به سوالات علی دهباشی و حضار پاسخ گفت.
دکتر انوری ، یکی از افتخارات بزرگ زندگی اش را شرکت پنج ساله اش در کلاس های فروزانفر دانست. وی دربارۀ زمینۀ کار فرهنگ نویسی اش گفت: بنده از سال 1341 به لغتنامۀ دهخدا دعوت شدم و نخست قسمتی از حرف الف و بعدها چند حرف دیگر را بنده نوشتم. تجربه های من در لغتنامۀ دهخدا باعث شد من فرهنگ سخن را به وجود آورم. من 35 سال به طور پراکنده در لغتنامۀ دهخدا کار کرده ام و همین الان هم در لغتنامۀ دهخدا مشغول هستم. او دربارۀ فعالیت این روزهایش در لغتنامۀ دهخدا گفت: الان فرهنگی می نویسیم به نام فرهنگ فارسی که مفصل تر از لغتنامۀ دهخدا است. خودم جدا از لغتنامۀ دهخدا، در حال نوشتن فرهنگ مترادفات سخن هستم.
این چهرۀ ماندگارِ ادبیات، داستانِ آفرینشِ «فرهنگ بزرگ سخن» را اینگونه روایت می کند: در سال 1372 یک روز در منزل علی اصغر علمی ( صاحب انتشارات سخن) میهمان بودیم و راجع به مسائل فرهنگی صحبت می کردیم. علمی گفت من خیلی دلم می خواهد یک فرهنگ فارسی چاپ کنم، و من هم گفتم یک فکر و طرحی در مورد یک فرهنگ دارم. او هم خیلی خوشحال شد . من شیوه نامه و طرح فرهنگ را نوشتم و به چند نفر دادیم و اظهار نظرها را جمع کردیم. اینکار چندبار تکرار شد و طرح نهایی شکل گرفت. سال 1373 شروع کردیم و در سال 1381 کار به پایان رسید. وی علت زود تمام شدن این پروژه را پشت کار و ارادۀ ناشر و گروه همکاران دانست.
این عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در پاسخ سوالی دربارۀ وجه تمایز فرهنگ سخن با فرهنگهای معین و دهخدا گفت: اولین وجه افتراق این است که ما علاوه بر متون گذشته که این دو فرهنگ بر مبنای آن کار کرده اند، متون معاصر را هم مبنای کار قرار دادیم. پیکرۀ آن از ادبیات قدیم و جدید تشکیل شده است. دوم اینکه معین اغلب مترادف داده است در حالیکه ما تألیف کرده ایم که این بزرگترین امتیاز فرهنگ سخن است که از دادن مترادف صرف نظر کرده است. سوم اینکه هر کدام از اصطلاحات اختصاصی علمی را یک متخصص نوشته است، مثلا موسیقی را یک موسیقی دان نوشته، اصطلاحات شیمی را یک شیمی دان نوشته است و غیره ، در حالیکه معین و دهخدا را ادباء نوشته اند. آخر اینکه فرهنگ معین شاهد ندارد در حالیکه ما چه برای واژه های جدید و چه واژه های قدیمی شاهد آورده ایم.
نویسندۀ دستور زبان فارسی، در پاسخ به سوالی دربارۀ تغییرات فرهنگ سخن در این سالها و ویرایش های جدید آن افزود: هر فرهنگی باید مرتب ویرایش شود، اما چون هزینۀ چاپ مجدد زیاد بود ما تصمیم گرفتیم یک «ذیلِ فرهنگ سخن» که جلد نهم آن است را به جلدهای دیگر اضافه کنیم. این ذیل، نخست اغلاط فرهنگ سخن و سپس لغات جدید را دارد. وی خاطر نشان کرد: زبان دائما در حال تغییر است و واژه هایی پیدا شده که در گذشته نبود. این تغییر هم در واژه پدید آمده است و هم در نحو. نحو کُند تغییر می کند در نتیجه تغییرات آن کمتر دیده می شود. واژه ها به چند طریق تغییر می کنند:واژه هایی که مردم می سازند، واژه هایی که از زبان بیگانه وارد زبان ما می شوند، واژه هایی که فرهنگستان می سازد.
 انوری دربارۀ تغییرات زبانی و افزایش واژگان در زبان های دیگر گفت: در زبان انگلیسی بیش از هر زبان دیگری واژه ساخته می شود. در هر ماه 13000واژه جدید وارد زبان انگلیسی می شود. کشور فرانسه در هر وزارتخانه یک کمیسیون دارد که واژگان را معادل سازی می کنند یا همان واژه را می پذیرند. زبان انگلیسی آنقدر خود را قوی می داند که واژه های بیگانه را در خود می پذیرد و به انگلیسی تبدیل می کند. قدرت جذب واژه در انگلیسی زیاد است.
نویسندۀ «راهنمای تدریس فارسی» در پاسخ سوالی در مورد استفاده از رمان ها برای فرهنگ نویسی گفت: ما آن رمان هایی که زبانشان تهرانی است فیش کردیم ولی آنها که فارسی غیرتهرانی است فیش نکردیم. مبنای کار ما آثاری است که از خوشان واژه نمی سازند. لزومی هم ندارد که زبان شهرستانها فیش برداری شود چون آنها فرهنگ زبان و گویش خودشان را باید داشته باشند و معیار و مبنا برای فرهنگ نویسی زبان پایتخت هر کشور است. وی توصیه هایی هم برای نویسندگان داشتند و به آنها یادآور شدند که: برای توسعۀ واژگان شان با آثار کلاسیک فارسی آشنا شوند و مطالعه کنند. او خواندن متون کلاسیک را نزد استادان زبان فارسی توصیه کرد و در این زمینه کلاس های آموزش متون کلاسیک فارسی در لغتنامۀ دهخدا را مثال زد.
این سعدی شناس بزرگ ، در آثار ترجمه، ترجمه های محمد قاضی و به آذین، در آثار غیر ترجمه معاصر، نثر پرویز ناتل خانلری و احسان یارشاطر و در زمینۀ شعر فارسی معاصر ،اخوان ثالث و شفیعی کدکنی را می پسندد و دارای انسجام می داند. وی برای درست نوشتن به نویسندگان جوان توصیه کرد که بیشتر بخوانند و بیشتر بنویسند، و در درجۀ دوم کتابهایی مثل: سبک شناسی و غلط ننویسیم که دربارۀ زبان فارسی نوشته شده است را بخوانند. او همچنین اضافه کرد: بزرگان ادب ما دستور زبان فارسی نمی دانستند ولی در نتیجه ممارست در خواندن به این توانایی رسیدند. هیچ کس تنها با خواندن دستور زبان فارسی نویسنده نمی شود، و در ضمن نویسندگی یک توانایی ذاتی می خواهد.

این استاد ادبیات، موسیقی مورد علاقه اش ، موسیقی سنتی ایرانی و صدای محمدرضا شجریان است و از موسیقی های کلاسیک هم، شوپن و بتهوون را گوش می کند. سپس در پاسخ سیروس ابراهیم زاده ، هنر پیشه سینما و تئاتر، که نظر او را دربارۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی و واژه های آن پرسید،گفت: واژه فرهنگستان باید در زبان مردم جا بیافتد و استفاده شود. وی به واژه هایی که در زمان رضا شاه وضع شد،مانند: شهرداری، دادگستری و ...اشاره کرد و گفت: مردم ابتدا آنها را نپذیرفتند و حتی صادق هدایت آنها را به سُخره گرفت. در حال حاضر هم همینطور است، باید زمان بگذرد تا واژه ها جابیافتد. الان بخش واژه سازی فرهنگستان خیلی وسیع تر از حکومت پیشین است و ما در این زمینه قوی تر از گذشته هستیم. واژه باید سه سال بین مردم منتشر شود و اگر مخالفتی نداشت و پذیرفته شد قطعی شود. وی در پاسخ ابراهیم زاده، در مورد زبان مخفی و واژه های عامیانۀ جوان های امروزی افزود: به نظر بنده این ها دو قسمت است، تعدادی به وسیلۀ نویسندگان هم استفاده می شود بعد جز زبان به حساب خواهد آمد و وارد فرهنگ خواهد شد. بعضی زمان دارند و بعد از مدتی فراموش می شود و جایش را به واژه های دیگری می دهد. این پدیده در تمام زبان ها وجود دارد.
حسن انوری در پاسخ به سوالی دربارۀ فرهنگ جامع زبان فارسی که سالهای طولانی ست در حال تهیه و تدوین است، گفت: این فرهنگ بر پیکره ای بسیار وسیع متکی است چرا که برای تهیۀ آن بیش از هزار متن فارسی را با رایانه فیش برداری کرده اند. این فرهنگ پربسامدترین فرهنگ زبان فارسی خواهد بود اگر در بیست سال آینده به نتیجه برسد. مشکل این فرهنگ این است که خیلی کند پیش می رود و در عرض نوزده سال یک جلد آن بیرون آمده است.
انوری، نظرش را در مورد « فرهنگ املایی زبان فارسی » اینگونه بیان کرد: نباید یکپارچه آن را پذیرفت . وقتی کلمات را به دو شکل می شود نوشت باید از دو شکل هم استفاده شود. خط فارسی قاعده بردار نیست. در ذات خط فارسی این ناهماهنگی ها وجود دارد. به دو شکل نوشتن تا حدودی ایرادی هم ندارد. وی برای الفت بیشتر مردم با واژه های فرهنگستان ، خاطر نشان کرد: واژه جدید به تصویب رئیس جمهور می رسد و اگر مطبوعات و رسانه ها آن را به کار ببرند، مردم هم آن را استفاده می کنند. الان 45 گروه در حال واژه سازی هستند که بیشترشان در کتاب های علمی استفاده می شوند و مردم آنها را استفاده نمی کنند چرا که واژه های تخصصی هستند. واژه های عمومی را هم مطبوعات و رسانه ها باید همگانی کنند. وقتی دولت و بخش رسمی از واژه ها استفاده کنند قطعا جا می افتد و اگر نیافتاد فراموش می شود، مثل واژۀ « سه بر» برای مثلث.
در پایان حضار یک غزل از سعدی را با صدای دکتر حسن انوری شنیدند و جشن امضای چاپِ جدید آثار او برای مخاطبان برگزار شد.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید