ماه رمضان
تصویر برگزیده

حامد وحدتي نسب:

پازل ميرك در حال تكميل است

آرتنا: سمنان- مدتي است كه منطقه ميرك سمنان به يكي از مهم‌ترين تيترهاي خبري رسانه‌ها تبديل شده و علت آن نيز كشف شواهد زندگي انسان‌هاي نئاندرتال در اين محوطه باستاني است.

zoom
پازل ميرك در حال تكميل است

به گزارش خبرگزاری هنر «آرتنا»، انسان‌هاي نئاندرتال 220 هزار سال در كره زمين سكونت داشتند كه شامل فاصله زماني 250 تا 27 هزار سال پيش مي‌شود و دستيابي به اطلاعات بيشتر در مورد نحوه زندگي اين انسان‌ها در ايران مي‌تواند در نوع خود بي نظير باشد زيرا تا كنون در اين زمينه در كشور ما كاوش چنداني نشده است.
محوطه ميرك در اطراف روستای دلازیان در هشت کیلومتری جنوب سمنان واقع شده است و بر اساس يافته‌هاي باستان شناسان اين محوطه بیشتر منتسب به ادوار پارینه سنگی جدید و فراپارینه سنگی است.
محوطه‌های میرک و دلازیان که به نام تپه های میرک ودلازیان نیز خوانده شده اند، نخستین بار در جریان بررسی‌های باستان شناختی استان سمنان در سال 1364 خورشیدی شناسایی و معرفی شدند.
صرف نظر از شکل تپه‌ها مهمترین ویژگی این دو محوطه وجودپراکنش بسیار گسترده و دست افزارهای سنگی بر روی سطح محوطه بود که موردتوجه هیأت بررسی کننده قرار گرفت و با دعوت از مرحوم عنایت ا... امیرلو تصمیم به مطالعه دست افزارهای سنگی گرفته شد.
با فوت نابهنگام امیرلو، اهمیت میرک ودلازیان از نقطه نظر باستان شناسی پارینه سنگی مغفول ماند و تنها با گمانه زنی در یکی از تپه های دلازیان، سازه ای منتسب به دوره ماد به دست آمد.
در سال 1387 برای نخستین بار نمونه برداری تصادفی و روستایی از سطح محوطه دلازیان انجام گرفت و نتایج این پژوهش مقدماتی در کنگره باستان شناسی خاورمیانه کهن در دانشگاه ساپیانزای رم ارائه شد.
متعاقبا در سال 1388 با صدور مجوز بررسی کامل این منطقه جغرافیایی، تیم کاوش به مدت یک ماه به شناسایی، نمونه برداری روشمند و طبقه بندی آثار به دست آمده از میرک و دلازیان پرداختند.
نتایج حاصل از این فعالیت میدانی که در قالب چندین مقاله، سخنرانی و پایان نامه به چاپ رسیده حاکی از آن است که میرک به لحاظ نوع و پراکنش دست افزارها و همچنین ابعاد محوطه در زمره یکی از بزرگترین محوطه های روباز پارینه سنگی در ایران و چه بسا خاورمیانه است.
تخمین‌های ابتدایی حاکی از وجود بالغ بر صدها هزار قطعه سنگ بر روی سطح است.

از منظر گاهنگاری و باتوجه به حضور شاخص‌های ادوار مختلف پارینه سنگی، میرک دارای بیشترین استقرار از دوران پارینه سنگی میانی (حدود 250 هزار تا 40 هزار سال پیش) و همچنین پارینه سنگی جدید (حدود 40 هزار تا 18 هزار سال پیش) بوده است.
در تير ماه امسال نيز براي بررسي بيشتر در اين محوطه باستاني، مرحله جديد كاوش در محوطه پارينه سنگي ميرك سمنان با حضور باستان شناسان ايراني و متخصصین مرکز ملی علوم کشور فرانسه به سرپرستي"حامد وحدتي نسب" انجام شد.
در اين فصل از كاوش دكتر "ژيل بريون" متخصص انسان شناسي پيش از تاريخ و دكتر" گيوم ژامه" متخصص زمين- باستان شناسي از موسسه علوم كشور فرانسه و تعدادي از باستان شناسان زبده كشوري، وحدتي نسب را همراهي كردند.
دكتر وحدتي نسب، عضو هيات علمي و دانشیار گروه باستان شناسی دانشگاه تربیت مدرس، داراي مدرك دكتري انسان شناسی از دانشگاه ایالتی آریزونا، استاد مدعو و پژوهشگر در دانشگاه آكسفورد،                                                      عضو هیئت تحریریه ژورنال Evolutionary Biology Research، عضو هیات تحقیقاتی باستانشناسی بایکال، همکار انستیتو منشاء انسان (I.H.O) در دانشگاه ایالتی آریزونا، عضو انجمن انسان شناسان جسمانی آمریکا، عضو وابسته ملی بنیاد اسمیتسونیان واشنگتن و عضو جامعه ملی جغرافیا ست.
وي تا كنون سرپرستي هيات‌هاي باستان شناسي مختلف از جمله طرح حفاظت، مرمت و ساماندهی نقوش صخره ای کوهدشت، بررسی و تحلیل سیستماتیک محوطه‌های پارينه سنگي محدوده جغرافیایی جنوب دامغان در استان سمنان، بررسی و تحلیل سیستماتیک محوطه‌های پارينه سنگي محدوده جغرافیایی جنوب سرخه در استان سمنان،کاوش در غار کمیشان، بهشهر استان مازندران، کاوش در غار راشک 3، کلاردشت استان مازندران، بررسي پارينه سنگي استان گيلان، كاوش در محوطه پارينه سنگي فوقاني گرم رود 2 مازندران، بررسی باستان شناسی حوزه آبگیر سد تالوار، بیجار نقشه برداری (پیمایش) باستان شناسی در جنگل ملی آپاچی، بررسي و ثبت محوطه های باستانی، حفاری غار Bear Creek در شرق آریزونا و .... را بر عهده داشته است.
وي تا كنون يك كتاب با عنوان "پيدايش انسان" منتشر كرده و بيش از شش كتاب در حوزه هاي باستان شناسي در دست چاپ دارد.
از وي تا كنون مقالات متعددي در ژورنال هاي معتبر در خصوص باستان شناسي چاپ شده است.
آنچه در ادامه مي‌خوانيد، گفت گويي است با دكتر وحدتي نسب، براي روشن شدن زواياي بيشتري از كاوش هاي اخير انجام شده در ميرك سمنان.

جناب آقاي دكتر،  هدف اصلي از كاوش در ميرك چيست؟
هدف، مشخص كردن زواياي پنهان زندگي انسان نئاندرتال در ايران و اين منطقه است.در ميرك به دنبال اين بوديم تا به عمق سكونت انسان در اين منطقه دست پيدا كنيم و اين كار از جهاتي در نوع خود بي نظير است زيرا اكثر محوطه‌هاي پارينه سنگي كه در ايران مورد كاوش قرار گرفته اند غار هستند و اين اولين بار است كه بر روي يك محوطه رو باز كار مي‌شود.

آيا در ايران محوطه هايي مثل ميرك كه روباز باشند وجود دارد؟
بله- زياد داريم اما تا كنون كاوش نشده اند.كار در محوطه روباز، سختي خاص خودش را دارد. در غار بر روي يك فضاي محدود كار مي‌شود و هر جا گمانه بزنيد به يكسري از آثار دست پيدا مي‌كنيد اما در محوطه روباز، با چندين هكتار پراكنش مواجه هستيد و انتخاب اينكه كجا را گمانه زني كنيد، كار سختي است.ما از چند تكنيك استفاده براي اطلاع از آنچه در زير زمين قرار دارد و اينكه آثار در چه عمقي قرار دارند، استفاده كرديم. يكي از راهها، بررسي چاله حفاري شده توسط حفاران غير مجاز بود كه بر نوك تپه اي كه كار كاوش بر روي آن انجام مي شد، قرار داشت.چندين روز من و دكتر بريون به اعماق چاله مي‌رفتيم و ديواره را تميز مي‌كرديم و بلاخره در عمق خاصي، ابزارهاي سنگي و بقاياي استخوان هاي جانوري را در داخل ديوارها پيدا كرديم.

در چه عمقي؟
در عمق سه متر و پنج متر از سطح زمين مشاهده كرديم كه استقرار وجود داشته است.در عمق سه متري چند نقطه داراي دست افزارهاي سنگي پيدا شد و برنامه ما براي فصل بعد اين است كه كاوش را در عمق گسترش دهيم و به عمق پايين تري برويم.بين عمق سه تا 5 متر، دو متر رسوب است و اين رسوب طي دهها هزار سال ايجاد شده و موارد جالب و قابل بررسي براي ما اين است كه ابزارها و نحوه زندگي انسان نئاندرتال در توالي چندين هزار ساله تغيير كرده است يا خير و بررسي توالي زندگي اين انسان ها در اين منطقه قابل توجه است.

آيا ممكن است پايين‌تر از عمق پنج متر هم شواهدي يافت شود؟
ممكن است. پايين پنج متر در فصل بعدي كاوش نمونه برداري مي‌شود.

تكنيك هاي مورد استفاده ديگري كه كاربرد مناسبي براي اين فصل كاوش داشته اند، چه بود؟
از تكنيك ژئو مغناطيس هم در اين فصل كاوش استفاده شد. اين تكنولوژي تا كنون در ايران براي بررسي سازه و معماري در زير زمين از طريق فرستادن امواج مغناطيسي تا عمق چند متري زمين مورد استفاده قرار مي‌گرفت و هميشه براي دوره‌هاي داراي معماري استفاده مي‌شد و هيچ گاه براي تشخيص لايه هاي رسوبي استفاده نشده بود.
در ميرك به دليل جنس متفاوت رسوبات، از اين تكنولوژي استفاده شد و دقيقا نشان داد رسوباتي كه تصور مي‌كرديم داراي استقرار انساني است در كجا قرار دارند و اين تكنولوژي كار بررسي چاله حفاري شده را تكميل كرد.
جنس رسوبات قسمت پاييني به شدت سفت است ولي زماني كه در آب گذاشته شود به راحتي حل مي‌شود و نشانگر اين است كه اين محوطه مردابي و يا جنگلي بوده است.بقاياي جانوري پيدا شده از جمله يك گاوميش خيلي بزرگ كه مخصوص مناطق مرطوب و يك گوزن كه مخصوص مناطق جنگلي است و نوعي كرگدن منقرض شده، نيز مردابي و جنگلي بودن اين محوطه را تائيد مي‌كند.

آيا اين بقايا سن يابي مي‌شوند؟
بله. از تمام لايه‌هايي كه بقاياي جانوري و دست افزار سنگي به دست آمده از نوك تپه تا پايين‌ترين عمق آن نمونه برداري شده و سال يابي دقيق در حال بررسي است.در حال حاضر اين بررسي ها نشانگر وجود 9 دوره تاريخي در اين منطقه است ولي اينكه قديمي ترين سن دقيقا مربوط به چه زماني است هنوز مشخص نيست.

 

-        اين موارد تا چه زماني مشخص مي شود؟

تا چند ماه آينده و نهايتا تا پايان سالجاري نتايج دقيق اعلام مي‌شود. سن يابي به ما نشان مي‌دهد كه اين منطقه چه زماني خشك شده و چه زماني مردابي بوده و چند سال بين اين دوره‌ها فاصله بوده و همچنين مشخص مي‌شود كه به عنوان مثال يك متر رسوب كويري يا مردابي طي چندين هزار سال به وجود آمده است.اين يافته ها به مباحث اقليمي در حال حاضر استان نيز كمك مي‌كند. اينكه كوير با چه نرخي در حال پيشرفت است و چگونه مي‌شود كوير زدايي كرد . با توجه به اينكه اقليم شمال كوير مركزي ايران تا كنون مورد بررسي قرار نگرفته و هيچگونه اطلاعاتي از اقليم گذشته اين منطقه موجود نيست، با اعلام نتايج دقيق، براي اولين بار ديرين اقليم ايران در اين منطقه به لحاظ تاريخي و علمي بازسازي مي‌شود و اين نتايج را مي‌توان به ساير نقاط اطراف استان نيز بسط داد و نتايج را با ديرين اقليم ايران در ساير نقاط كشور و حتي اطراف ايران هم مقايسه كرد تا مشاهده شود كه اين تفاوت اقليمي تا كجا اتفاق افتاده است.

بر اين اساس از خاكهاي منطقه نمونه برداري شده و حتي گرده ها هم مطالعه مي‌شود تا مشخص شود اين منطقه داراي چه نوع پوشش گياهي بوده است.بررسي تمام اين موارد شامل بررسي رسوب شناسي، بقاياي جانوري، گرده ها، گاهنگاري و ... مانند تكميل كردن تكه‌هاي پازل است و بررسي تمام اين موارد به شناخت گذشته ميرك، نحوه زندگي انسان‌هاي نئاندرتال، درجه دما، خوراك، پوشش گياهي منطقه و ... كمك مي‌كند.پس از تكميل نتايج در نظر است با نرم افزارهاي موجود، زندگي انسان نئاندرتال در اين منطقه به صورت انيميشن بازسازي شود.

 

-        آيا تا كنون بقاياي انسان نئاندرتال در ايران پيدا شده است؟

در موردي محدود و به دليل اينكه در ايران تا كنون كار زيادي در اين زمينه انجام نشده است، بقاياي چنداني يافت نشده است. اما يكي از نمونه هاي قابل توجه از پيدايش بقاياي انسان هاي نئاندرتال در جهان، غار "شانه در" كردستان عراق است و تا كنون بزرگترين مجموعه انسان نئاندرتال شامل 10 انسان در اين غار پيدا شده است.

 

-        مشخصات ظاهري انسان نئاندرتال چيست؟

ميانگين قدي آنها از هفت تا هشت سانتي متر از ما كوتاه تر بوده اما قوي جثه‌تر و عضلاني‌تر بوده اند. حجم مغزي آنها از ما بيشتر بوده و البته به اين معنا نيست كه حجم مغزي بالاتر نشانگر پيچيدگي بيشتر و پيشرفتگي است. بعضي نواحي مغز آنها با ما متفاوت بوده، مثلا نحوه فكر كردن و نحوه بيان آنها با ما متفاوت بوده و از روي آزمايش هايي كه روي حنجره آنها انجام شده مشخص شده قادر به بيان يكسري اصوات صدا دار نبوده اند.

البته اين نسل از انسانها منقرض شده اند و 220 هزار سال در كره زمين زندگي كردند كه شامل 250 تا 27 هزار سال پيش مي شود.

 

-        پس نسل هاي بعدي ادامه اين نسل نيستند؟

نئاندرتال‌ها از بين رفته اند و علم ژنتيك مي‌گويد كه ما از نوادگان آنها نيستيم. به غير از ميزان بسيار محدودي ژن كه از آنها گرفته شده، نسل انسان هوشمند ارتباطي با انسان نئاندرتال ندارد.

به عنوان مثال طبق آخرين تحقيقات انجام شده در چند ماه اخير دانشمندان به اين نتيجه رسيده اند كه ضخامت پوست و رنگ موي قرمز بر اثر تبادل ژنتيكي با انسان هاي نئاندرتال منتقل شده است و البته به اين معنا نيست كه تمام انسان هاي نئاندرتال مو قرمز بوده اند.

در مجموع نئاندرتال ها نقش چنداني در اجداد ما نداشته اند و در نهايت به حاشيه رانده و منقرض شده اند.

-        تا كنون هيچ نوع از بقاياي انسان هاي نئاندرتال در ميرك مشاهده نشده است؟

خير ولي اميدواريم.

 

-        تا چه حد؟

يك مثال است كه مي‌گويد فسيل شدن مانند برنده شدن در بخت آزمايي است و همه موجودات پسي از مرگ فسيل نمي شوند و شايد يك درصد امكان فسيل شدن داشته باشند. در مجموع با توجه به مردابي بودن منطقه ميرك در گذشته، امكان يافت بقاياي انساني وجود دارد.

 

-        فصل بعدي كاوش از چه زماني آغاز مي شود؟

نيمه دوم مهر ماه

 

-        با همان گروه قبلي و با حضور دانشمندان فرانسوي؟

با همان گروه و حتي با تعداد متخصصان بيشتر

-        يافته هاي پژوهشي شما در مورد ميرك چگونه منتشر مي شود؟
به غير از ارائه به صورت مقاله و پايان نامه‌هاي دانشگاهي، به زودي سايت اينترنتي مختص ميرك رونمايي مي شود.
همچنين يكي از برنامه ها و پيشنهادات ما راه اندازي مركز پژوهش هاي پارينه سنگي شرق ايران در سمنان است. سمنان با توجه به پتانسيل بالا در اين زمينه، مستعد اين است كه براي اولين بار در كشور، اين مركز در اين استان راه اندازي شود.اين مركز شامل بخش اداري، موزه، انبار دست افزارهاي سنگي و محلي براي استقرار پژوهشگران داخلي و خارجي خواهد بود و با وجود اين مركز، پژوهش هاي پارينه سنگي هر ساله در استان انجام مي شود.

-        آيا برگزاري همايش در زمينه ميرك را نيز در دست اجرا داريد؟
سال آينده ميلادي(2016) صد و دهمين سالي است كه اولين مقاله در مورد پارينه سنگي ايران منتشر شده است.
در سال 1906 "مك ماهون" باستان شناس برجسته، يكسري دست افزارهاي سنگي در سيستان پيدا كرده و در مقاله اي به آن اشاره مي كند.سال آينده ميلادي صد و دهمين سالي است كه شاهد مطالعات پارينه سنگي در ايران هستيم و طي اين سالها اين تحقيقات دچار فراز و نشيب فراوان شده است.يكي از برنامه هاي پيشنهادي ما برگزاري همايش بين المللي با حضور متخصصان داخلي و خارجي كه در اين مدت در ايران و در زمينه پارينه سنگي تحقيق و كاوش كرده اند، است.در اين همايش بين المللي كه براي اولين بار در جهان، ايران و سمنان برگزار خواهد شد از بزرگترين دانشمندان جهان در اين زمينه دعوت مي شود و همايش همراه با ارائه مقالات، چاپ كتاب مقالات، گردش استاني و ... برگزار مي شود.
-سخن پاياني.
از اداره كل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان سمنان به دليل همكاري نزديك و صميمانه تشكر مي كنم.
گفت و گو: سمانه سلطاني پور

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید