صلوات خاصه امام رضا علیه السلام
تصویر برگزیده

در نشست نقد و بررسی مستند «جای خالی» مطرح شد

انتقاد از غلبه نگاه فن‌ سالارانه در جامعه

آرتنا: مستند «جای خالی» در خانه هنرمندان ایران به نمایش در آمد.

zoom
انتقاد از غلبه نگاه فن‌ سالارانه در جامعه

به گزارش خبرگزاری هنر «آرتنا»،در ادامه سلسله برنامه‌های انجمن تهیه‌کنندگان ز که سه‌شنبه 3 شهریور در تالار استاد شهناز خانه هنرمندان ایران برگزار شد، فیلم مستند «جای خالی» به کارگردانی کمیل سوهانی و تهیه‌کنندگی محمدصادق باطنی به روی پرده رفت. در ادامه نیز نشست نقد و بررسی فیلم با حضور کمیل سوهانی، محمدصادق باطنی و پدرام اکبری برگزار شد.

در ابتدای این نشست پدرام اکبری از چرایی و انگیزه انتخاب موضوع فرهنگ برای ساخت این فیلم پرسید و باطنی در جواب گفت: ایده فیلم در اصل به سوهانی برمی‌گردد. پریشان‌حالی‌های حوزه فرهنگ عمومی برای ما آزاردهنده بود و همین دغدغه باعث شد به سمت تولید این فیلم برویم. مستند «جای خالی» نه سوژه‌محور بلکه پژوهش‌محور و مصاحبه‌محور است و سعی کرده‌ایم بیانی شاعرانه نیز به آن ببخشیم. از آنجایی که احساس کردیم مفهوم فرهنگ عمومی و آسیب‌شناسی‌هایی که به دنبال آن می‌تواند انجام شود نیاز به طرح مساله دارد، محور اصلی فیلم را همین مساله قرار دادیم. در واقع گمان ما بر این است که هنوز در تعریف کلمه فرهنگ هم مشکل داریم.

در ادامه سوهانی با بیان اینکه ساخت این فیلم برای ما یک تجربه شخصی محسوب می‌شد، گفت: هر دو نفر ما در رشته‌های مهندسی تحصیل کرده‌ایم. من چند سالی در عسلویه به کار فنی مشغول بودم و از یک زمانی فرهنگ تبدیل به دغدغه ذهنی‌ام شد. پس از آن از دنیای مهندسی جدا شده و به فعالیت در حوزه فرهنگ پرداختم. این فیلم را برای رسیدن به پاسخ سوالات ذهنی‌ام ساختم و پس از ساخت این فیلم بود که توانستم تا حدودی به معنای فرهنگ برسم. خودم را در سطحی نمی‌بینم که برای فرهنگ و نابسامانی‌های آن نسخه‌ای بپیچم و در این فیلم هم به دنبال ارائه راه‌حلی نبودیم. وی ادامه داد: در حین ساخت این فیلم به خلأ گفتگو در جامعه بیش از هر چیز دیگری پی بردم. حتی در ساحت اندیشه هم اندیشمندان ما قادر به گفتگو با یکدیگر نیستند. البته همه در وجود مشکلات فرهنگی اتفاق‌نظر دارند اما برای رسیدن به ریشه‌ها و ارائه راه‌حل نیازمند گفتگو هستیم. از نظر من اینکه چرا گفتگویی شکل نمی‌گیرد، به سیاست‌زدگی جامعه ایران مربوط می‌شود. از این جهت فرهنگ را مقوله‌ای مظلوم در این کشور می‌دانم که جای کار فراوانی دارد.

پس از آن اکبری یکی از نقاط ضعف فیلم را تعداد بسیار اندک زنان مصاحبه‌شونده در فیلم در مقایسه با تعداد مردان دانست و سپس پرسشی در مورد پشت صحنه فیلم و اتفاقات قابل توجه در حین ساخت فیلم مطرح کرد. باطنی در پاسخ توضیح داد: با مواد خامی که در اختیار داشتیم می‌توانستیم این مستند را به شکل‌های دیگری هم بسازیم. به‌عنوان مثال با توجه به مصاحبه‌های تند و تیز و متضادی که از افراد ذیل عنوان فرهنگ وجود داشت می‌شد مستندی ژورنالیستی ساخت. اما دغدغه ما دست گذاشتن بر روی اشتراکات در جستجوی ریشه‌های مشکلات فرهنگی بود. با تدوین غیرخطی هم سعی کردیم پیچیدگی موضوع را به نمایش بگذاریم و در واقع این اثر بهانه‌ای است برای باز کردن این مسائل و ادامه دادن به بحث‌ها. مشکل ساختن چنین مستندی این است که مفاهیم مورد نظر ما انتزاعی بودند و تعین بخشیدن به آنها در فیلم کار آسانی نیست.

در ادامه اکبری ضمن انتقاد از دیدگاه مطرح شده توسط صادق زیباکلام در فیلم مبنی بر اینکه فرهنگ اصلا وجود ندارد، او را مصداق سیاست‌زدگی دانست و سپس نظر فرهاد ورهرام را که در میان تماشاگران حضور داشت جویا شد. ورهرام ضمن گسسته توصیف کردن فیلم گفت: متاسفانه بعضی از شخصیت‌های انتخاب شده در فیلم صلاحیت صحبت کردن در مورد فرهنگ را ندارند چرا که دارای دیدگاه‌های متعصب ملی‌گرایانه هستند. یا چه دلیلی دارد معصومه ابتکار در مورد فرهنگ صحبت کند؟ ضمن اینکه درک نمی‌کنم چرا مهندسان مملکت باید به کار ساخت فیلم در مورد فرهنگ مشغول شوند و در همه چیز دخالت کنند. مهندسان علاقه دارند سریع به جواب مسائل برسند و عدم توجهی که به جامعه‌شناسان در ایران می‌شود، به ساختار اندیشه مملکت ضربه زده است.

سوهانی ضمن تایید نگاه ورهرام در خصوص مهندسان گفت: در فیلم دیگری که در حال ساخت آن هستیم و به بحران آب مربوط می‌شود، متوجه شدیم مشکل ما خشکسالی مدیریتی است و نه خشکسالی طبیعی. این موضوع نیز به دلیل غلبه نگاه فن‌سالارانه در ایران است که تصمیم‌گیری‌های کلان را در اختیار مهندسان قرار داده است. زمانی که امیرکبیر دارالفنون را تاسیس کرد نیز چنین نگاهی داشت که از طریق فن بتوانیم مترقی شویم. امیدواریم که بتوانیم از این فضای فن‌سالارانه جدا شویم.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید