ماه رمضان
تصویر برگزیده

در " گفت‌وگوی فرهنگی" مطرح شد:

تاریخ شفاهی حاصل دیالوگ است

آرتنا: سردبیر فصلنامه نقد کتاب تاریخ بیان داشت: رمز کلیدی این است که اگر خاطره نگاری را مونولوگ بدانیم، تاریخ شفاهی حاصل دیالوگ است. یعنی بین محقق و راوی و رخداد یک امتزاجی حاصل می شود و پدیده ای خلق می شود که آن پدیده گام اول تاریخ شفاهی است.

zoom
تاریخ شفاهی حاصل دیالوگ است

به گزارش خبرگزاری هنر «آرتنا»، برنامه "گفت‌وگوی فرهنگی" با موضوع نقد و بررسی تاریخ شفاهی در تاریخ معاصر ایران و با حضور 

برنامه "گفت‌وگوی فرهنگی" با موضوع نقد و بررسی تاریخ شفاهی در تاریخ معاصر ایران و با حضور دکتر حبیب الله اسماعیلی سردبیر فصلنامه نقد کتاب تاریخ، مرتضی رسولی پور مدیر تاریخ شفاهی موسسه مطالعات تاریخ معاصر و سید علی آل داوود کارشناس تاریخ و عضو شورای عالی علمی مرکز ملی دایره المعارف بزرگ اسلامی و مدیر بخش حقوق دانش نامه ایران روانه آنتن شد.

سید علی آل داوود با بیان اینکه تاریخ شفاهی ایران پدیده ای است که بعد از انقلاب مد شده است، اظهار داشت: گروهی قبل از ایران در خارج از کشور این موضوع را پدید آوردند. در حقیقت واحد تاریخ شفاهی توسط لاجوردی در خارج ایجاد شد که بیش از 200 مصاحبه طولانی با کسانی از سیاست مداران عصر پهلوی داشته است.

مدیر بخش حقوق دانش نامه ایران خاطرنشان کرد: تاریخ شفاهی اصولا به عنوان یکی از منابع و اسناد تاریخ می تواند قابل استفاده باشد. استفاده از تاریخ شفاهی کار هر کسی نیست و کار یک مورخ اندیشمند مدبری است که در این کار خبره باشد. در حقیقت استفاده از تاریخ شفاهی نیازمند چنین ویژگی است زیرا تاریخ شفاهی به عنوان ماده خام است و دیگران می توانند مطالعه کنند و این مورخی که تاریخ را می خواهد بنویسد، کار سختی دارد زیرا اینها آمیخته ای از راست و دروغ است چون با هر سیاست مداری که طرف شما در تاریخ شفاهی است در خیلی از مسائل خودش را قهرمان محسوب می کند.

عضو شورای عالی علمی مرکز ملی دایره المعارف بزرگ اسلامی با بیان اینکه گفت‌وگو های مورخ با سیاست مدار یکی از منابع او محسوب شود، اظهار داشت: مورخ باید منابع دیگر را کاملا مطالعه کند و از آن استفاده کند.

مرتضی رسولی پور مدیر تاریخ شفاهی موسسه مطالعات تاریخ معاصر درباره این موسسه گفت: این موسسه در سال 1365 ابتدا با نام موسسه پژوهش و مطالعات فرهنگی تاسیس شد. در سال 1375 دچار تغییر مدیریتی شد و به نام کنونی تغییر نام داد.

وی افزود: با توجه به اینکه هویت هر مجموعه به دارایی هایش است، اسناد باقی مانده از وابستگان دربار و صاحب منسبان رژیم گذشته که بعد از انقلاب اموال شان مصادره شده بود ، اسناد محرمانه ای داشتند که به حکم قضایی اموال آنها با حکم قضایی به بنیاد مستضعفان منتقل می شد. در سال 1365 ریاست بنیاد مستضعفان با توجه به حجم زیاد این اسناد که تقریبا بیش از چهار هزار گونی سند بود، تشخیص دادند موسسه ای اختصاصا جهت طبقه بندی و ارزیابی این اسناد تشکیل شود.

رسولی پور درباره ماهیت این اسناد گفت: ماهیت این اسناد غیر ادارای است زیرا اسناد اداری در همان دوره گذشته به سازمان اسناد ملی منتقل می شد. ماهیت این اسناد محرمانه، سری و مربوط به مکاتباتی بود که رجال درجه اول کشور داشتند؛ دربار، وزرا و سازمان های زیر نظر دربار و تاسیسات مربوط به نخست وزیری.

وی اضافه کرد: بعد از اینکه قانون اساسی جمهوری اسلامی مورد بازنگری قرار گرفت، اسناد موجود در نخست وزیری سابق که بعدا ریاست جمهوری شد، همگی به موسسه پژوهش و مطالعات فرهنگی آن زمان منتقل شد.

وی در خصوص زمان اضافه شدن تاریخ شفاهی به این موسسه بیان داشت: از ابتدای سال های دهه 70 فعالیت تاریخ شفاهی در این موسسه آغاز شد. از همان ابتدا خود بنده در سامان دهی و سازمان دهی بخش تاریخ شفاهی بودم.

دکتر حبیب الله اسماعیلی با بیان اینکه امروز تاریخ شفاهی مشترک لفظی بین چند اتفاق در حال رخ دادن است، اظهار داشت: بسیاری تصور می کنند تاریخ شفاهی نوعی تاریخ نگاری با روش جدید است. یعنی اینکه میکروفون را جلوی یک نفر می گذارم و ایشان هم شروع می کنند و از زندگی شان می گویند و در واقع تاریخ شفاهی را با خاطره نگاری یکسان می دانند.

وی ادامه داد: شیوه ای که در سنت ما وجود داشته است، اصطلاحا سنت شفاهی است و در خیلی جاها نیز تبدیل به متن مکتوب شده است.

سردبیر فصلنامه نقد کتاب تاریخ درباره تعریف امروزی از تاریخ شفاهی گفت: تاریخ شفاهی خودش نظم جدیدی است که از نظم تاریخ پیروی می کند؛ بدین معنی که محقق تاریخ شفاهی شنونده صرف منفعل در برابر راوی نیست زیرا اگر بخواهد اینگونه باشد ممکن است آنچه گفته شده است دچار تناقض شود.

اسماعیلی با بیان اینکه در تاریخ شفاهی تدوین گر نداریم، اظهار داشت: در تاریخ شفاهی محققی را داریم که ممکن است مصاحبه گر باشد و یا ممکن است مصاحبه کننده نباشد. کسی که وارد حوزه تاریخ شفاهی می شود دارد کار علمی متناسب با نظم معرفتی تاریخی انجام می دهد.

سردبیر فصلنامه نقد کتاب تاریخ عنوان داشت: کسانی که تاریخ شفاهی را منتشر می کنند معمولا اینگونه عمل می کردند که یک مصاحبه گر منفعلی در برابر یک روای نشسته است و او از لحظه تولد خودش تا کنون را بیان می کند در حالی که اگر کسی بخواهد تاریخ شفاهی انجام دهد، باید مانند یک محقق عمل کند.

وی تصریح کرد: این همه گفته می شود در تاریخ شفاهی دروغ و راست با هم آمیخته شده است، درست است اما در کدام منبع تاریخی چنین نیست؟ آیا منبع تاریخی داریم که برای اثبات هویت خودش در حوادث و رخدادها دست کاری نکرده باشد؟ به همین دلیل محققان تاریخی می گویند وقتی می خواهید درباره رویداد تاریخی تحقیق کنید، هم باید درباره راوی تحقیق کنید و هم باید راجع به خود متن تحقیق کنید و روایت ها را در کنار هم قرار دهید و این شیوه محققین است.

اسماعیلی شیوه کار تاریخ شفاهی را با تاریخ نگاری سنتی یکی دانست و اظهار داشت: محقق تاریخ شفاهی باید برای هر کدام از سوژه هایش منابع متعدد را بررسی کند و رمز کلیدی این است که اگر خاطره نگاری را مونولوگ بدانیم، تاریخ شفاهی حاصل دیالوگ است. یعنی بین محقق و راوی و رخداد یک امتزاجی حاصل می شود و پدیده ای خلق می شود که آن پدیده گام اول تاریخ شفاهی است.

گفتنی است، برنامه "گفت‌وگوی فرهنگی" هر شب ساعت 20 از شبکه رادیویی گفت‌وگو پخش می شود.

 

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید