تصویر برگزیده

عضو هیئت مدیره انجمن قلم ایران:

درکشور مابه ماهیت اصلی سخن خودمنتقد ادبی بی توجهی می شود

آرتنا: کامران پارسی نژاد در برنامه "گفت‌وگوی فرهنگی" رادیو گفت‌وگو گفت: در کشور ما آن چیزی که مورد توجه قرار نمی گیرد، ماهیت اصلی سخن خود منتقد است. یعنی اگر منتقد، ایراداتی را از اثر می گیرد، خیلی ها ترغیب می شوند که آن اثر را بخوانند و بازخورد آن بیشتر می شود که این نیازمند یک آسیب شناسی جدی است که چرا منتقد نمی تواند اثرگذاری داشته باشد و هم اینکه روی آن اثر نقش آفرینی کند.

به گزارش خبرگزاری هنر «آرتنا»،برنامه "گفت‌وگوی فرهنگی" با موضوع وضعیت نقد ادبی و شالوده های نقد ادبی در کشور و با حضور دکتر زهرا حیاتی عضو پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، عضو هیئت مدیره انجمن نقد ادبی و کامران پارسی نژاد نویسنده، منتقد و عضو هیئت مدیره انجمن قلم ایران، احسان عباسلو نویسنده به روی آنتن رفت.

احسان عباسلو با اشاره به تعریف نقد ادبی گفت: نقد ریشه لاتین دارد و به معنای داوری است و نمی توانیم داوری را از نقد جدا کنیم و ناگزیریم در هر تعریفی از داوری صحبت کنیم. اما اگر بخواهیم تعریفی آکادمیک از نقد داشته باشیم می گویند مطالعه نظام مند ادبیات و دلالت بر این دارد که اصولی وجود دارد و نمی توانیم هر نظری را از نظر هنری یا عمومی نقد بدانیم.

وی افزود: تعریف دیگری که در خصوص نقد ادبی متاسفانه ارائه شده خیلی تجربی و سلیقه ای بوده اند که به نوعی این آکادمیک بودن را در خودشان ندارند و فکر می کنم مطالعه قاعده مند ادبیات بهترین تعریفی باشد که بدانیم نقد ادبی علم است و یا لااقل بخشی از آن علم است چون بر سر این فن و علم بودن، سخن بسیار است.

در ادامه دکتر زهرا حیاتی تعریف نقد را ذیل چالش های نقد برشمرد و تصریح کرد: امروزه یکی از چالش های اصلی نقد، تعریف نقد است. از نقد ادبی تعریف واحدی وجود ندارد. اگر سیر تحول نقد ادبی را از قبل از مشروطه تا مشروطه و تا امروز که دهه هشتاد را پشت سر گذاشته و در سال های آغازین دهه نود هستیم، دقت کنیم به دسته بندی هایی در نقد می رسیم و تبعا تعریف هایی که تابع این دسته بندی ها است.

وی با بیان اینکه برای نقد ادبی حداقل می توانیم این تعریف ها را فهرست کرد، عنوان کرد: در مطالعات قبل از مشروطه که شاید بتوان به آن مطالعات ذوقی هم بگوییم در واقع نقد را نوعی محک زنی متن به طور کلی می دانستند، خوب است یا بد است، سره است یا ناسره است و نوعی سنجش یا ارزیابی هم برای نقد در نظر گرفتند به عنوان معنی این کلمه.

وی افزود: دیگرانی بوده اند که نقد را فقط به معنای انتقاد و آن هم به معنای عیب جویی و عیب یابی متن در نظر گرفته اند در مقابل این عده دیگرانی بوده اند که ستایش متن را برای خودشان بعنوان نقد در نظر گرفته اند.

در ادامه و کامران پارسی نژاد ایران را جزو پیشگامان عرصه نقد ادبی معرفی کرد و توضیح داد: در ادبیات کهن خودمان، شاخص های ویژه ای را داشتیم که باعث شد حتی نوعی سبک نقد را تحت عنوان نقد تاویل داشته باشیم.

عضو هیئت مدیره انجمن قلم ایران با بیان اینکه نیازی نیست منتقد صد در صد حرف هایی که می زند سندیت محض داشته باشد، اظهار داشت: بلکه می تواند مواردی را با عنوان کمبود بیان کند و کسی که در این جایگاه حضور دارد یک هنرمند است که توانایی خلق آن اثر را نیز دارد.

وی با بیان اینکه منتقدین جایگاه رفیعی در دنیا دارند، گفت: وقتی منتقد حرفی در مورد یک اثر ادبی می نویسد، اثر بسزایی درباره خود همان اثر دارد یعنی می تواند باعث افت فروش و یا افزایش فروش آن اثر شود. البته ما درباره منتقدهای حرفه ای سخن می گوییم.

وی به ایران اشاره کرد و بیان داشت: در کشور ما آن چیزی که مورد توجه قرار نمی گیرد، ماهیت اصلی سخن خود منتقد است. یعنی اگر منتقد، ایراداتی را از اثر می گیرد، خیلی ها ترغیب می شوند که آن اثر را بخوانند و بازخورد آن بیشتر می شود که این نیازمند یک آسیب شناسی جدی است که چرا منتقد نمی تواند اثرگذاری داشته باشد و هم اینکه روی آن اثر نقش آفرینی کند.

در ادامه عباس لو نبود نظریه را دلیل اصلی عدم توجه به منتقدین دانست و ادامه داد: وقتی واژه جریان سازی را عنوان می کنیم باید همیشه یک هجمه ای از سوی خود منتقدین شکل بگیرد زیرا آنها این موج را ایجاد می کنند و به آن حجم می دهند.

وی با بیان اینکه در ادبیات به صورت جزیره ای عمل کرده ایم، اظهار داشت: برخی اوقات مشکلاتی از قبیل جبهه گیری های سیاسی وجود داشته است و یا رفتارهایی وجود داشته است.

حیاتی گسست نقد دانشگاهی را یکی از چالش های نقد ادبی امروز دانست و عنوان داشت: از سویی مشاهده می کنیم استادان نمی توانند نقد خودشان را با گروه غیر دانشگاهی به گفتگو بگذارند و از سوی دیگر مشاهده می کنیم، مجلات دانشگاهی جایی میان مخاطب عام ندارند. بنابراین اگراین گسست رفع شود، یکی از چالش های نقد ادبی حل می شود.

عضو هیدت مدیره انجمن نقد ادبی به فرصت های نقد ادبی اشاره کرد و گفت: این گفتگو جهت این موضوع باز شده است که از نقدهای ذوقی به سمت نقدهای علمی که نقدهای دانشگاهی به آن شبیه تر هستند، حرکت کنیم.

خاطر نشان می شویم؛ برنامه "گفت‌وگوی فرهنگی" شنبه تا چهارشنبه از رادیو گفت‌وگو به روی آنتن می رود و فایل صوتی آن در سایت شبکه موجود است.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید