ماه رمضان
تصویر برگزیده

هفتاد و هشتمین نشست راویان اندیشه

اخوان به معنای واقعی کلمه روشنفکر است

آرتنا: محمد بقائی (ماکان) در نشست بررسی احوال و اندیشه های مهدی اخوان ثالث که در فرهنگسرای اندیشه برگزار شد اخوان را شاعری به معنای واقعی کلمه روشنفکر دانست و گفت: اخوان به خاطر روشنفکری اش زندان رفت، زجر کشید و هرگز خودش را به صاحبان قدرت نفروخت و به همین علت می بینیم که در رژیم گذشته مورد توجه نبود.

zoom
 اخوان به معنای واقعی کلمه روشنفکر است

به گزارش خبرگزاری هنر «آرتنا»، در این نشست که در ادامه سلسله نشست های راویان اندیشه، روز گذشته برگزار شد، محمد بقائی (ماکان) پژوهشگر فرهنگ و ادب پارسی در ابتدای سخنانش در رابطه با معنای شعر، اظهار کرد: به دلیل این که در این نشست می خواهیم به بررسی و نقد آثار اخوان ثالث بپردازیم، باید تعریف شعر را نیز از نگاه او بازگو کنیم. البته فکر می کنم اخوان یکی از صالح ترین کسانی است که می توان به حرف او درباره ادبیات نوین و کهن کشورمان دقت داشت و سخنانش در این باره را ملاک قرار داد.

بخش هایی از شاهنامه شعر نیست

وی ادامه داد: شاعران کهن اعتقاد داشتند که شعر کلامی است که بر اساس افعال عروضی چیده شده باشد. اما با آمدن رویکردهای جدید در شعر، معنای شعر هم تغییر کرد. امروز نظم و شعر دو معنای متفاوت به خود گرفته اند. به طور مثال ابیاتی که در شاهنامه فردوسی به روایت تاریخ می پردازد در قالب نظم می گنجند و شعر نیستند.

این پژوهشگر ادبی گفت: به دوره معاصر که می رسیم، یعنی از نیما یوشیج به بعد، تعاریفی که راجع به شعر می شنویم و
می خوانیم همچون این تعریف که شعر عبارت از آن است که بی استعانت ار منطق، بر عاطفه اثر بگذارد، نوعی فرار از کلام منظوم و موزون هستند.

شعر بیان نکته ظریف به صورت آهنگین و موزون است

بقائی با تاکید بر این که شعر بیان نکته و موضوعی ظریف به صورت آهنگین و موزون است، عنوان کرد: البته قافیه شعر را زیباتر می کند، اما اگر قافیه هم در اثری وجود نداشت نمی توان گفت این اثر شعر نیست. چرا که قافیه ندارد و بر این اساس، تکلیف شعر روشن می شود. تفاوت شعر با نثر همان کیفیت آهنگین بودنش است. به طور مثال اگر بر هر چیزی ضربه ایی وارد کنید، صدایی از آن بر می خیزد، اما آن صدا موسیقی نیست، چرا که در آن آهنگی وجود ندارد. بنابر این هر کسی که کلامی می نویسد و آن کلام هم زیباست، اما وزن ندارد، کلامش شعر نیست.

وی همچنین گفت: اخوان ثالث مدتی به دنبال این رفت که شعر آزاد و بی وزن را تجربه کند، اما خیلی زود از این حوزه پا بیرون کشید و طبعش به آن نساخت. او یکی از بارزترین پیروان نیما است و بعد از اخوان کسی را نداریم که در پیروی از نیما از او بالاتر باشد. حتی برخی می گویند کاش اخوان زودتر از نیما در شعر فارسی ظهور می کرد. نیما در ترکیب کلمات و قافیه سازی اشتباهات زیادی داشت و یکی از دوستان ادیب چندی پیش رساله ای درباره اشتباهات ادبی نیما نوشت که به نظرم تمام ایرادات وارد آمده به اشعار نیما صحیح بود. اما این اشکالات در اشعار اخوان وجود ندارد و به عنوان شاعر نو پرداز ایرادی نمی بینیم.

شاملو سواد ادبی اخوان را ندارد

بقائی با تاکید بر این که اخوان ثالث به ادبیات کلاسیک فارسی بسیار تسلط داشت و به همین دلیل هم اشعاری داشت که به سبک خراسانی منصوب است، اظهار کرد: شاعران بزرگی در برابر این سبک قد علم می کنند. و اخوان هنرش این است که بر خلاف جریان مرسوم به ادبیات کهن وفادار است. احمد شاملو را هم در برابر اخوان ثالث داریم . اما شاملو سواد ادبی اخوان ثالث را ندارد.

برخی انتقاد می کنند که اخوان تنها جانب پارسی ها را گرفته است

وی ادامه داد: اخوان به فرهنگ ها و سنت های گوناگون ایرانی علاقه مند بوده و نمادهایی که به کار می برد تماما نشانه های فرهنگ ایرانی است. البته اخوان را می توان در حوزه یک شاعر حماسی نیز دانست. اخوان دلتنگی هایی برای گذشته تابناک ایران دارد . آن هم زمانی که نان دانه ای دو زار بود، دیگر نمی دانم اگر امروز می زیست چه حالی پیدا می کرد. وقتی که در آن زمان این نوع دیدگاه ها را مطرح می کند فکر می کنند اخوان فقط از بخش خاصی از فرهنگ حمایت می کند و برخی انتقاد می کنند که او جانب پارسی ها را گرفته است. در حالی که اخوان تمام ایران را با جان و دل دوست داشت. شعر «تو را ای کهن بوم و بر دوست دارم» که در اواخر عمرش گفته است شاهکاری است که اگر اخوان هیچ شعری نمی گفت و فقط همین شعر را می سرود به اندازه امروز معروف بود.

اخوان به معنای واقعی کلمه روشنفکر است

بقائی همچنین گفت: تعجب می کنم که اخوان چطور توانسته است مسائل سیاسی را وارد شعر تغزلی کند. که کار بسیار هنرمندانه ای است. اخوان به معنای واقعی کلمه روشنفکر است و روشنفکر کسی است که آگاه است و خلق و همسایه اش را دوست دارد و برای زیبایی جملات تلاش می کند. البته اخوان تاوان روشنفکری اش را هم می دهد. اخوان زندان رفت، زجر کشید و هرگز خودش را به صاحبان قدرت نفروخت و به همین علت می بینیم که در رژیم گذشته مورد توجه نبود و کار به جاهایی رسید که از وضعیت زندگی اش از نظر معیشتی هم به طرز بدی پیش می رفت.

اگر فردوسی نبود باید به جای آفرین به بچه هایمان احسنتم می گفتیم

این پژوهشگر ادبی افزود: فردوسی نیز در زمانی قد علم می کند که در ایران سکوت بود و زبان و فرهنگ ایرانی در حال خطر و انحلال بوده است. اگر فردوسی نبود امروز باید به جای آفرین به بچه هایمان می گفتیم احسنتم. اخوان نیز در زمان خود همان کاری را کرد که فردوسی در زمان خودش کرد. یعنی با هر انچه که بر ضد ایرانیان بود مبارزه کرد. او حتی نام فرزندانش را هم مزدک و زرتشت گذاشت و پایبند به فرهنگ ایرانی بود.

به گفته بقائی اخوان در شعر خود نا امیدی را مطرح می کند. این ناامیدی چیزی است که در شعر او در نهایت به نوعی امید ختم می شود و شاعر امیدوار است که این ناامیدی ها روزی از بین برود و اسم مستعار امید را نیز به همین دلیل برای خود برگزیده است که در واقع نوعی امیدواری به آینده مملکت است .

اخوان در اواخر عمر خود اهل شوخی شده بود

وی با اشاره به این که مهدی اخوان ثالث در پایان عمر خود شعر چندانی نگفت، اظهار کرد: غالبا اشعاری که می سرود به طنز بود و اهل شوخی شده بود و همه چیز را دست می انداخت. تنها شعر معروف «تو را ای کهن بوم و بر دوست دارم» را در سالهای پایانی عمرش سرود که اثر جدی و قابل توجهی است.

این منتقد ادبی تصریح کرد: هر کس که به تفکر تعلق دارد و تمام شاعران و نویسندگان برجسته ما که از قبل از سال 57 آمدند و بعد از سال 57 و پیروزی انقلاب اسلامی زیسته اند هستند. پس از آن شاعران و نویسندگان اثر در خور توجهی نتوانسته اند به وجود بیاورند . یک نفر به من معرفی کنید که پروریده این ایام باشد و قابل قیاس با چهره هیی مثل شاملو، اخوان و مشیری و ... باشد. در این 37 سال یک نفر نمی توانید اسم ببرید که مثل این ها چهره ای ماندگار در آینده این مملکت باشند . امروز می بیند وضعیت تیراژ کتاب حتی به 100 جلد رسیده است.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید