ماه رمضان
تصویر برگزیده

درنشست نقد و بررسی دوفیلم کوتاه و یک فیلم مستندعنوان شد

فیلمی که به شیوه تعاونی ساخته شده است

آرتنا: دو فیلم کوتاه و یک فیلم مستند در خانه هنرمندان ایران به روی پرده رفت.

zoom
فیلمی که به شیوه تعاونی ساخته شده است

به گزارش خبرگزاری هنر «آرتنا»، در یکصد و چهل و چهارمین برنامه سینماتک خانه هنرمندان ایران که پنج‌شنبه 17 دی در تالار استاد شهناز برگزار شد، دو فیلم کوتاه «یک روز قبل» ساخته امیرمهدی غرشی و «شب خوش» به کارگردانی «سمیرا غلامزاده و فیلم مستند «سرشت سرنوشت» ساخته اردلان عاشوری به روی پرده رفت. در ادامه نیز نشست نقد و بررسی فیلم‌ها با حضور حسام‌الدین مقامی‌کیا، کیوان کثیریان، اردلان عاشوری و سمیرا غلامزاده برگزار شد. از دیگر چهره‌های حاضر در این برنامه می‌توان به اسماعیل میهن‌دوست تهیه‌کننده «شب خوش»، خسرو دهقان، منوچهر والی‌زاده، روبرت صافاریان، محمدحسین مهدویان و.. اشاره کرد.

در ابتدای این نشست عاشوری ضمن ابراز خشنودی از نمایش فیلم برای اولین‌بار و چهار سال پس از تولید آن، گفت: دلخوشی هر فیلمساز به‌خصوص در عرصه مستند، دیدن نتیجه کار بر روی پرده نمایش است. فیلم متاسفانه به دلایلی نه چندان مهم، تاکنون به نمایش در نیامده بود. فیلم در مورد دکتر امیر اسماعیل سندوزی است که ساکن کالیفرنیا هستند و برای سفری کوتاه به ایران آمده بود. این مستند در یک بازه زمانی ده روزه و در شرایطی دشوار فیلمبرداری شد. به‌رغم برنامه‌های فشرده دکتر سندوزی در مدت زمان سفر به ایران، تلاش کردیم فیلم تبدیل به گزارشِ سفر نشود. در مستند پرتره بخشی از شخصیت سوژه‌ی فیلم، از طریق نمایش خانه، خانواده و متعلقات فرد به تماشاگر منتقل می‌شود. اما دکتر سندوزی از ایران دور بوده و در مدت اقامت در ایران نیز میهمان یکی از دوستان خود بود و به همین دلیل کار ما دشوارتر شد.

در ادامه مقامی‌کیا نکته مثبت فیلم را نداشتن رنگ و بوی سفارشی دانست و ادامه داد: اگرچه ساخت فیلم به کارگردان سفارش داده شده، اما مشخص است که دارای ایده و فکر بوده و به همین دلیل رنگ و بوی سفارشی به خود نگرفته است. یکی دیگر از نقاط قوت فیلم این است که کارگردان، شخصیت محوری فیلم را در ابتدا به ما معرفی نمی‌کند. اگرچه تهیه‌کنندگان ممکن است چنین ایده‌ای برای شروع فیلم را شکست‌خورده بدانند، اما می‌بینیم که در «سرشت سرنوشت» به خوبی جواب داده و می‌تواند به عنوان الگو مورد استفاده قرار بگیرد. ضمن اینکه در فیلم سعی نشده با توسل به القاب، شخصیت دکتر سندوزی به بیننده معرفی شود؛ شخصیت سندوزی از درون خود او، گفتارش و وثوق حضورش نمایانده می‌شود. به تدریج پی می‌بریم که او دندانپزشک، نقاش، مجسمه‌ساز، موسس دانشگاه و.. است. به نظر می‌رسد فیلمساز فیلم را قبل از ساخت یک‌بار در ذهنش دیده و مرور کرده است. این کار در ساخت مستند نسبت به فیلم داستانی، کار دشوارتری است. اما دیدیم نماهای بیرونی و درونی، ریتم برداشت‌ها و مصاحبه‌ها همگی پیرو یک منطق کلی است.

پس از آن کثیریان به طرح سوالی در خصوص شناخت اولیه کارگردان از دکتر سندوزی و تحقیق پیرامون او قبل از کلید خوردن فیلم پرداخت. عاشوری پاسخ داد: یک روز قبل از آغاز ساخت و همان زمانی که ساخت فیلم را سفارش دادند، با شخصیت دکتر سندوزی آشنا شدم. زمانی که برای اولین‌بار او را ملاقات کردم، تعجب کردم که چرا باید چنین مستندی ساخته شود. چرا که با ابعاد مختلف شخصیت او و سابقه و پیشینه‌اش آشنا نبودم. اما خود او دست‌نوشت‌ ای به اسم «سرشت سرنوشت» از سرگذشتش تهیه کرده بود که آن را به‌طور کامل مطالعه کردم. از اطلاعات موجود در فضای مجازی و صحبت‌های خارج از زمان فیلمبرداری نیز برای تکمیل اطلاعات بهره گرفتم

عاشوری افزود: به دلیل شرایط خاص جسمانی او، کار صدابرداری دشوار و تا حدودی ریسکی بود. به همین دلیل موسسه تصویر شهر نیز اصرار داشت که فیلم حتما با زیرنویس همراه باشد. پیش از این مستندی در مورد کیومرث پور احمد ساخته بودم و می‌دانستم فضا را چگونه طراحی کنیم تا سوژه با فضای کار انس بگیرد. در همین راستا از دوربین‌های کوچک استفاده کردیم و به جای نورپردازی هم از لامپ‌های کم‌مصرف بهره گرفتیم. به‌علاوه دکتر سندوزی ورزشکار بود و به‌رغم سن بالا، با روحیه‌ای خوب ما را همراهی کرد. متاسفانه شخصیت دکتر سندوزی مغفول مانده است. اگرچه شاید طبع چنین افرادی کار کردن بی سر و صدا باشد و این ما هستیم که باید بکوشیم در صورت امکان، آنها را از سایه بیرون بیاوریم.

در ادامه مقامی‌کیا به دیگر ویژگی‌های فیلم پرداخت و گفت: به نظر من زیرنویس‌های فیلم نحو درستی دارد و خود می‌تواند تبدیل به یک مجموعه یادداشت شود. از زیرنویس‌ها بیشتر به دانش و روانیِ کلام دکتر سندوزی پی می‌بریم. اطلاعات تصویری فیلم نیز با توجه به بازه زمانی فیلم، کافی به نظر می‌رسد. در فیلم‌های زیادی شاهدیم که تراکم یا نقصان اطلاعات باعث می‌شود کارگردان دست به تند یا کند کردن ریتم فیلم بزند. اما «سرشت سرنوشت» با صبر و حوصله کافی و ریتمی درست ساخته شده است. نحوه چینش اطلاعات یا همان هندسه فیلم نیز خوب است و باعث می‌شود بدون شناخت ابتدایی سوژه فیلم، جذب آن شویم. در نهایت باید گفت جای تاسف دارد که چنین شخصیتی تاکنون ناشناخته مانده است. آخرین پلان فیلم شاید کنایه‌ای به همه‌ی ما و مسئولانی باشد که چنین شخصیت‌هایی را تنها گذاشته‌ایم.

در ادامه برنامه فیلم کوتاه «شب خوش» مورد نقد و بررسی قرار گرفت؛ مقامی‌کیا در خصوص این فیلم گفت: «شب خوش» ما را به یاد فیلم «به همین سادگی» می‌اندازد. محوریت فیلم با یک زن است و زندگیِ همراه با رضایت‌ها و نارضایتی‌های او به تصویر کشیده شده است. «شب خوش» فیلمی یکدست و از نظر کارگردانی، روان و منطقی است. البته شاید بهتر بود در چند مورد معدود، اندازه نماها منطق خود را حفظ می‌کرد و مثل بقیه فیلم مسائل را به‌شکل تلویحی و بدون تاکید با اندازه نمای متفاوت، بیان می‌کرد. بازی‌های فیلم و از جمله بازی پسربچه نیز برای یک فیلم کوتاه، پخته و درست بود. ضمن اینکه «شب خوش» جزو معدود فیلم‌هایی‌ست که دارای منطق حجاب است و نشان می‌دهد که در این مورد به خوبی فکر شده است. این اتفاقی خوب و قابل اعتناست که در سینمای ایران کمتر دیده می‌شود. به‌عنوان مثال در سریال شهرزاد که به آن علاقمند هستم، می‌بینیم همه‌ی زنان کلاه بر سر دارند. گویی در تهران آن زمان همه‌ی زنان کلاه بر سر داشته‌اند. شخصیت‌های فرعی فیلم نیز حامل نکاتی هستند که ممکن است در نگاه اول، به خوبی متوجه آنها نشویم.

پس از آن غلامزاده به ارائه توضیحاتی در مورد فیلم پرداخت و گفت: شاید بتوان «شب خوش» را تکمیل‌کننده موضوع «به همین سادگی» دانست؛ زنی تحصیل‌کرده و با قابلیت‌های هنری که خود را به خانه‌داری و وظایف سنتی زن پایبند می‌داند، اما حال و روز خوبی ندارد و دچار بحران است. در نهایت نیز می‌بینیم که در انجام وظایف خود، جایی کم می‌آورد. در مورد صحنه‌هایی که شاهد اندازه نماهای متفاوت و زوم هستیم، متاسفانه تصاویر مناسبی در اختیار نداشتیم و در حین تدوین ناچار به استفاده از این تصاویر شدیم.

وی ادامه داد: منطق حجاب که مورد اشاره قرار گرفت، به‌دلیل جنس رئال و نزدیک به واقعیتِ فیلم ضروری بود. در فیلم‌های غیر رئال، قراردادی با تماشاگر می‌بندیم و تماشاگر نیز آن را می‌پذیرد. اما در این فیلم برای اینکه به لحن فیلم لطمه‌ای وارد نشود، در همان فیلمنامه منطق حجاب را مدنظر قرار دادیم. ضمن اینکه نشانه‌های زیادی در فیلم گذاشتیم که کامل نمی‌شوند؛ قصد ما این بود که مخاطب ارتباطی فعال با فیلم برقرار کرده و خود این نشانه‌ها را در ذهنش کامل کند.

خسرو دهقان نیز که در میان تماشاگران حضور داشت در خصوص فیلم گفت: فیلم به‌شکلی حیرت‌انگیز خوب بود و می‌توان آنرا کلاس درس فیلمنامه‌نویسی دانست. تاکنون در سینما و تلویزیون ایران شاهد چنین دیالوگ‌هایی میان زن و شوهر نبوده‌ام. این‌گونه دیالوگ‌ها که در محیط داخلی خانه شکل می‌گیرد، معمولا کلیشه‌ای و کسالت‌بار از آب در می‌آید. اما در اینجا دیالوگ‌نویسی و اجرای آن دچار چنین وضعیتی نشده و توانسته بود به‌شکلی غیرکلیشه‌ای رابطه میان این دو نفر را به تصویر بکشد. اسماعیل میهن‌دوست تهیه‌کننده «شب خوش» نیز در خصوص هزینه‌های فیلم گفت: فیلم به شیوه تعاونی ساخته شده است. این اتفاق برای اولین‌بار نیست که می‌افتد و سلسله فیلم‌هایی را به همین طریق ساخته‌ایم. دوستان بازیگر، صدابردار، فیلمبردار و.. دستمزدی نمی‌گیرند و نقدینگی صحنه هم توسط خود فیلمساز تامین می‌شود. ما نیز تولید را هدایت کرده و از ارتباطاتمان استفاده می‌کنیم تا فیلم ارزان تمام شود.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید