خبرگزاری هنر - آرتنا
تصویر برگزیده

حسن شیخ حائری:

"خسرو دهقان" و "ضرورت دستیابی به تئوری های بومی نقد فیلم"

آرتنا: خسرو دهقان عزیز؛ مردی دوست داشتنی و قابل احترام که با توجه به سابقه اش، بسیاری از ما، مستقیم یا غیر مستقیم، مفتخر به شاگردی اش هستیم.

حسن شیخ حائری/نویسندگان و منتقدان سینمایی، خسرو دهقان عزیز را به خوبی می شناسند؛ مردی دوست داشتنی و قابل احترام که با توجه به سابقه اش، بسیاری از ما، مستقیم یا غیر مستقیم، مفتخر به شاگردی اش هستیم. چند روز پیش که شنیدم قرار است به برنامه سفید شبکه آموزش بیاید، تلاش کردم تا حرف هایش را بشنوم و باز هم یاد بگیرم که متاسفانه تنها موفق به دیدن حدود بیست دقیقه آخر برنامه شدم. او مثل همیشه حرف های جالبی برای گفتن داشت و ایده فرهیخته اش یعنی "ضرورت رسیدن به تئوری های بومی نقد فیلم"، قابل پیگیری است و امیدوارم این حرف استاد را مرتب تکرار و تحلیل کنیم تا چنین ایده مهمی، ان شاء الله به تحقق نزدیک شود. (قابل توجه مدرسه تازه تاسیس ملی سینما!) اما در گوشه کنارِ بخش های پایانی حرف های او، بحث هایی هم مطرح شد که البته عجیب می نماید و نیاز به نقد دارد. مروری بر این بحث ها خالی از لطف نیست: یک . استاد می فرمود: "تفاوت "نارنجی پوش" با "اجاره نشین ها"، تفاوت قواره های یک طاقه پارچه است، یکی دو متر است و یکی سه متر، یکی کستینگ بهتری دارد و دیگری کستینگ متوسط؛ ولی هر دو از ذهن یک فرد نشات گرفته، پس اصولا یکی است! مانند قورمه سبزی مادران که یک روز ممکن است سبزی اش کمتر سرخ شده باشد و روز دیگر، بیشتر سرخ شده باشد و یا روزی، بهتر از روز دیگر، جا افتاده باشد!"(نقل به مضمون) مشخص است که این حرف استاد، کاملا قابل نقد است و بحث های زیادی را می توان در متن و حاشیه آن مطرح کرد؛ از جمله آن که، اگر چنین باشد، پس اصولا همه چیز خوب است و همه ما هم خوبیم! اینکه فیلمسازی باسابقه و پیشکسوت با داشتن فیلم یا فیلم هایی ماندگار در کارنامه اش، ممکن است فیلم یا فیلم های بد و غیرقابل دفاعی هم بسازد، نکته عجیبی نیست؛ شاید منظور نظر استاد این است که باید احترام پیشکسوتان حفظ شود که قطعا بحث درستی است، اما حفظ این احترام، منافاتی با نقد صریح و شفاف و البته محترمانه آثار غیر قابل دفاع آنان ندارد؛ چراکه می توان محترمانه و در عین حال صریح و مستدلّ هم نقد کرد. از همین جا بود که مجری برنامه به ایشان می گفت: "وقتی فیلمسازی، فقط یک فیلم خوب در کارنامه اش داشته باشد، می تواند تا پایان عمر، پشت همان فیلم بایستد و به همان یک فیلم افتخار کند!" باید گفت البته عجیب و غریب بودن این حرف هم نیازی به استدلال ندارد. دو . خسرو دهقان عزیز معتقد است: "وقتی فخیم زاده با آن سابقه طولانی بازیگری، کارگردانی، تهیه کنندگی، نویسندگی و ...، فیلم می سازد، با مثلا همایون اسعدیان که سابقه کمتری دارد، تفاوت دارد و ما نمی توانیم فیلم های فخیم زاده را بدون دیدن سابقه اش نقد کنیم!" (نقل به مضمون) به بیان دیگر، از نظر استاد، نقد "یک فیلم، بِما هُوَ فیلم" یعنی فقط همان یک فیلم را دیدن و نقد کردن و کاری به سابقه فیلمساز نداشتن و ...، محکوم است!). ناگفته پیداست که این بحث هم، بحث دامنه داری است و بسیاری، خلاف این نظر را دارند؛ البته خسرو دهقان عزیز در ادامه همین مطلب، نکته جالب دیگری هم مطرح کرد و آن، پیشنهاد به منتقدان و به ویژه منتقدان جوان، برای جست و جو و تحقیق درباره اثری است که می خواهند نقد کنند، یعنی فقط نگویند که این فیلم خوب است یا بد، بلکه سعی کنند تا بفهمند که این هنرمند از چه مسیری به اینجا رسیده و چه شده که این اثر را تولید کرده است و ... . این بحث البته، بحث مهم و قابل تاملی است. فراموش نباید کرد که این نگاه انتقادی به بحث های استاد، منافاتی با تمام قد ایستادن در برابر خسرو دهقان عزیز ندارد و کلام و قلم او، تا ابد برای همه ما محترم است و به آن افتخار خواهیم کرد. حسن شیخ حائری انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید