تصویر برگزیده

در تالار هنر؛

گزارش جلسه نقد و بررسي نمايش "یک سیب برای دو نفر"

آرتنا: نشست نقد و بررسی نمایش «یک سیب برای دو نفر»در تالار هنر برگزار گردید.

به گزارش«آرتنا»،از سری نشست های «دوشنبه­ های نقد تئاتر»، نشست نقد و بررسی نمایش «یک سیب برای دو نفر» به نویسندگی منوچهر اکبرلو و کارگردانی ملاحسینی بعد از اجرای روز شنبه 8 اسفند ماه با حضور دکتر رحمت امینی و سولماز غلامی به عنوان منتقد در تالار هنر برگزار گردید.

در ابتدای اين جلسه سولماز غلامی از منتقدان کانون ملی ایران به معرفي اثر و ارائه‌ي اطلاعاتي در مورد اجراي آن پرداخت و سوالاتی درباره ایده و چگونگی نگارش نمایش­نامه بی کلام «یک سیب برای دو نفر» از منوچهر اکبرلو نویسنده این اثر مطرح کرد. در ادامه منوچهر اکبرلو درباره‌ي این نمایش‌نامه که برای کودکان و نوجوانان است، گفت: "قبل از هر چیزی معتقدم اگر تئاتر نقد نداشته باشد، پیشرفت نخواهد کرد. اگر می­بینید که در خیلی از اجراها درجا می­زنیم به خاطر این است که چه در کارگردانی، چه در نویسندگی و چه در بازیگری و عوامل دیگر کارمان نقد نمی­شود و یا اینکه با تعارفات مواجه می­شویم. به همین علت، همیشه دوست دارم در هر کاری که قسمتی از آن برعهده­ام است، حتما جلسه نقد و بررسی داشته باشد و با صراحت همه درباره­اش حرف بزنند. خوشبختانه آقای حمیدرضا ملاحسینی کارگردان این نمایش نیز همین طرز تفکر را دارند. فکر می­کنیم به نقد دیگران گوش دادن، اولین قدم برای پیشرفت در هر کار است."

اکبرلو در ادامه درباره چگونگی نگارش «یک سیب برای دو نفر» گفت: ”سال گذشته آقای ملاحسینی تصمیم داشتند نمایش جدیدی را کار کنند. در خلال صحبت هایمان به این نتیجه رسیدیم که کاری متفاوت انجام دهیم که با بقیه کارها در حوزه تئاتر کودک و نوجوان فرق داشته باشد. نمایشی که بدون دیالوگ باشد. از آنجایی که آقای ملاحسینی تجربه چند کار بی­کلام هم در ایران و هم در خارج از کشور را داشتند، تصمیم گرفتیم که امسال نیز بی­کلام کار کنیم. چرا که با دیالوگ در اکثر جشنواره های خارجی دچار مشکل می­شویم. سال گذشته آقای ملاحسینی نمایش دیگری از من­ «به کفشات نگاه کن» را کار کرد که در همین تالار هنر اجرای عموم رفت و در جشنواره همدان هم در چندین بخش جوایزی از آن خود کرد. هرچند که به نظرم جشنواره و جایزه ملاکی برای بدی یا خوبی یک اثر نیست. ولی حداقل نشان می دهد که پیشکسوتان از کار بدشان نیامده است. بنابراین امسال هم تصمیم گرفتیم یک کار مشترک دیگری انجام دهیم و برای اینکه شبیه به کار پارسال نشود قبل از نوشته شدن متن آقای ملاحسینی پیشنهاد دادند کاری متفاوت­تر انجام دهیم. یعنی از چیزهایی که بچه ها زیاد با آن سروکار دارند استفاده کنیم. مثل گوشی موبایل، تب لت، ماهواره، گیم، فیلم، انیمیشن، رقص و... . تا وقتی بچه­ها با این چیزها در این نمایش مواجه می­شوند، بگویند چقدر این فضا برایشان آشناست و شبیه خونه و زندگی­هایشان است. ایده ها را نوشتیم و شد این چیزی که الان شما دیدید. البته من فکر می­کنم هنوز این کار جا دارد تغییراتی کند. این کار از آن جنس کارهایی است که می­شود آنرا گسترش داد. حدود ده اپیزود بود که چند تا از آنها را کارگردان بخاطر حوصله تماشاگر کودک و نوجوانش کم کرد.

اکبرلو درباره تکنولوژی­هایی که در نمایش استفاده شده، گفت: "ابتدا خیلی نگران این بودم وقتی تکنولوژی وارد نمایش می­شود وجه هنری کار را خراب کند. گرچه انیمیشن، فیلم و موسیقی هنرهای خودشان را دارند اما همیشه نگران این بودیم که وقتی وارد معقوله تئاتر می­شوند به کار صدمه وارد نکند. یعنی به گونه­ای نباشد که بچه­ها فکر کنند به جای دیدن یک نمایش برای دیدن کارتون یا فیلم آمده­اند. به همین علت آقای ملاحسینی این رفت و برگشت­ها را در اجرا قرار داده­اند که البته قضاوت اینکه خوب است یا بد برعهده تماشاگر است."

حمیدرضا ملاحسینی کارگردان نمایش «یک سیب برای دو نفر» گفت: "وقتی آقای اکبرلو طرح و قصه کار را برایم تعریف کرد، از آن خوشم آمد. صحبت­های من و آقای اکبرلو همین نمایشی شد که شاهدش بودید. درست است یکسری از اپیزودها را حذف کردیم که البته با توجه به حذفیات، آن مفهومی که در کلیت متن وجود داشت، همچنان نیز وجود دارد. مفهوم اثر این است که حتی اختلافات کوچک می­تواند باعث جنگ­های بزرگ شود. فقط نگرانی من از این بود که مفهوم ضدجنگی که در اثر وجود دارد را چگونه با چه شیوه اجرایی به تماشاگران­مان راحت انتقال دهیم. به همین دلیل یک سال تمرینات­مان به طول انجامید."

دکتر رحمت امینی از منتقدان کانون ملی ایران ضمن تشکر از گروه این نمایش بابت اجرای خوبشان، در ادامه افزود: "خسته نباشیدی که به این گروه می­گویم هم برای اجرای امروزشان است و هم برای پروسه طولانی مدت تمریناتشان. و البته این اجرای خوب به خاطر طولانی بودن تمرینات بوده است. درباره تئاتر کودک می­توانم بگویم که تئاتر کودک یک چیزی به اضافه بزرگسال است. یعنی هر آنچه که شما باید به عنوان کارگردانی، تحلیل و نگارش متن، تمرین، بازیگری و طراحی صحنه باید بدانی، باید آنرا به اضافه شناخت کودک و هر آن چیزی که برای کودک مناسب و لازم است، بکنی. البته در مورد نمایش «یک سیب برای دو نفر» شرایط خاصی در شکل کار حاکم است تا محتوای آن."

دکتر امینی درباره اینکه این نمایش برای کودکان است یا درباره کودکان گفت: "گاهی وقت­ها برای کودک و نوجوان نمایشنامه­ای می­نویسیم و بعد اجرا می­کنیم. اما گاهی اوقات درباره کودک کار می­کنیم که وضعیت کلی انسانی از طریق نمایش کودک منتقل می شود. اما من پیشنهاد می­دهم که این نمایش را کودکان در کنار بزرگسالانشان ببیند. چرا که این نمایشنامه شرایط خاص خود را دارد. این نمایش از کهن الگوها بهره برده. وقتی مسئله سیب مطرح می­شود ما به یاد تفکرات فلسفی می­افتیم. اما بعد ما را یک دفعه با یک سیب گاز خورده مارک اپل مواجه می­کند. یا شاید یاد قصه آدم و حوا بیافتیم. البته این برداشت­هایی است که هر تماشاگر می­تواند داشته باشد.

اکبرلو درباره اینکه این نمایش برای کودک است یا درباره کودک گفت: "همیشه آرزویم این بوده که برای مخاطب سنی خاص اجرا هم داشته باشم. تالار هنر با توجه به تجربی که همه ما داریم، می­دانیم که در این سالن همه سنی برای دیدن کار می­آیند. از نوزاد گرفته تا افراد مسن. بنابراین کارگردانان مجبور هستند برای همه طیف­ها چیزی داشته باشد. ایده­آل ما این است که برای گروه­های هم­ سن و سال و همگون اجرا برویم. چون دیگر تکلیف­مان معلوم است. متاسفانه برای کودک و نوجوان تنوع سالن نداریم. بنابراین همه کارگردانان سعی می­کنند برای گروه­های سنی مختلف نمایشی را اجرا بروند."

دکتر امینی در ادامه افزود: "این نمایش هم یکسری نشانه­های ظاهری جذاب دارد و هم یکسری نشانه­هایی که ما را وارد عمق می­کند. تئاتر کودک و نوجوان در واقع چند ویژگی مهم دارد که این ویژگی­ها در تئاتر بزرگسال هم وجود دارد. می­توان در تئاتر بزرگسال به آنها تاکید نکرد اما در تئاتر کودک اگر به آن تاکید نشود آن کار دچار مشکل می­شود. که می­توان به رنگ، ریتم، موسیقی و حرکت اشاره کرد. این عناصر باید در کار کودک و نوجوان وجود داشته باشند. فارغ از اینکه تماشاگر بزرگسال هم به همه اینها علاقه دارد. اما تماشاگر بزرگسال می­تواند چشم بر روی کمبود آنها ببندد و یک کار کم موسیقی، کم رنگ و با ریتم کند را تحمل کند، چرا که او آمده تا یکسری چیزهای دیگر را بشنود و ببیند. اما مخاطب کودک ابتدا باید کار جذبش کند. بنابراین کارگردان تئاتر کودک و نوجوان به ناچار باید این عناصر را در کارش داشته باشد. اینکه چقدر زیاد است  یا چقدر کم است مربوط به کارگردان می شود. متاسفانه در خیلی از نمایش­های کودکان می­بینیم که به بهانه اینکه کار کودک است یک ارگ وسط صحنه گذاشته­اند و از ابتدا تا انتهای نمایش کودکان می­رقصند. اما کار کودک اینگونه نیست. بارها دیده­ام خود کودکان هم در برابر چنین نمایش­هایی موضع گرفته­اند. ولی در نمایش «یک سیب برای دو نفر» خوشبختانه کارگردان تلاش کرده این عناصری که عرض کردم یعنی رنگ و نور و ریتم و موسیقی و همه اینها را به اضافه آنچه که خود آقای اکبرلو هم اشاره کردند یعنی تکنولوژی بکنند. که البته به نظرم هنوز جای کار دارد. وقتی ما با کارمان مدعی می­شویم که با تکنولوژی می­خواهیم کار کنیم، آن موقع هم باید شش دانگ حواس­مان باشد که همه آن موارد باید با تکنولوژی ادغام شوند. البته بخشی از کیفیت این تکنولوژی به توانایی کارگردان ربطی ندارد. بلکه به مهارت استفاده از تکنولوژی، امکانات موجود، صحنه و آن جنس متریالی که فیلم روی آن پخش می­شود ربط دارد. حتی به کیفیت ضبط فیلم و کروماکی نیز مربوط می­شود. در این نمایش هم عناصر تئاتر کودک و نوجوان وجود داشت و هم استفاده از تکنولوژی که در حد خودش قابل پذیرش است."

غلامی درباره تم ضد جنگ بودن نمایش «یک سیب برای دو نفر» گفت: "با توجه به مسئله ضدجنگ بودن این نمایش و نشان دادن دختر بچه­ای که قربانی جنگ شده آیا در روحیه کودکان تاثیر منفی نمی­گذارد؟ و اینکه اساسا برای نشان دادن چنین موضوعاتی باید چه تمهیداتی درنظر گفت؟"

اکبرلو در جواب گفت: "مسلما جنگ مسئله بچه­ها نیست. ولی با آن درگیر هستند و چوبش را بچه­ها می­خورند. همیشه در خبرهای جنگی، تاثیرات جنگ روی بچه ها را هم شاهد هستیم. در جایی به خاطر جنگ، مدارس تعطیل است؛ در جایی دیگر آب آشامیدنی مسموم شده و یک جای دیگر به محیط زیست آسیب رسانده و ...  اینها آسیب­هایی است که روی بچه­ها می­گذارد. مستقیم گویی برای بچه­ها چندان مناسب نیست. مثلا بچه­ها جنگ خیلی بد است. بدیهی است که جنگ بد است. در حال حاضر که اطراف ما را جنگ فرا گرفته، مجبوریم که به بچه­ها درباره جنگ بگویم. هرچند که به نظر من خیانت است. جنگ برنامه کودک نیست. اما او گاهی به صورت ناخودآگاه مسائلی را می­بیند. در این نمایش آن صحنه تلویزیون دیدید که هرگاه تلویزیون درباره جنگ می­گفت، شخصیت­ها کلافه می­شدند و دوست داشتند که کانال را عوض کنند. ما خواستیم در این نمایش بگوییم چه می­شود که آدم بزرگ­ها با هم می­جنگند. جنگ می­تواند بین پدر و مادر، بین همسایه­ها، فامیل، محله، خیابان و گسترده­ترش جنگ بین کشورها باشد. جنگ مسئله­ای است که بچه­های امروز ناخواسته با آن درگیر هستند. به نظرم نباید از آن فرار کرد."

دکتر رحمت امینی درباره تنها نکته قابل نقد در این نمایش گفت: "تئاتر یعنی قرارداد. استادی داشتیم که مطلبی را به ما یاد داد و من هیچ گاه فراموش نکردم. البته حرف ایشان هم برای تئاتر کودک کاربرد دارد و هم بزرگسال. ایشان به ما آموختند که کارگردان یعنی اینکه لحظه به لحظه از شروع کار قراردادها را ارائه دهد و سپس با شکستن آنها تماشاگر را ذوق زده کند. ما به عنوان تماشاگر چشم­مان با محیط آشنا می­شود و به این قراردادها عادت می­کند اما یک دفعه چیز جدیدی می­آید که ضمن یک نوع هماهنگی با کل کار، یک بداعتی در خودش دارد. در اول نمایش ابتدا فیلمی شروع شد سپس صدای نریشن بچه­ای را شنیدیم که درباره آدم بزرگ­ها صحبت می­کرد. اگر کارگردان همانطور اینرا ادامه می­داد تماشاگر بعد از گذشت ده دقیقه دیگر کار برایش جذابیت نداشت. اما کارگردان یک ابداعی را وسط می­آورد و آن بیرون آمدن آدم­ها از پرده فیلمی که روی آن نمایش داده می­شود. همانطور ابدعات بعدی. می­توان گفت تئاتر کودک اگر نتواند مبدعانه تصویر و خرق عادت کند، آن کار شکست خورده است. این نمایش تلاش می کرد تا این بداعت را داشته باشد. البته این بداعت­ها صرفا فرمالیستی نیستند. بلکه مفهومی نیز هستند. اول دیدیم یک درخت و سیبی هست و بعد غول چراغ جادو و همینطور نمایش جلو رفت. چیزی که کمی من را در این بخش آزار داد، وقتی بود که به صحنه تلویزیون می­رسند. اما آن بداعت و خرق عادتی خوب نبود. همین که شخص درون تلویزیون شروع کرد به فارسی حرف زدن به نظرم کمی به کار آسیب زد. چرا که شما این همه زحمت کشیدید با نشانه­های بی­کلام مفاهیم را به مخاطب رساندید اما حالا چرا به زبان می­آید. نشانه شناسایی­ای که در کار کارگردان داشت به وجود می­آمد متاسفانه در این صحنه به اوجش رسید. مسلما شبکه­های ماهواره­ای، تماشاگر را به واسطه آن آشنایی ها به وجد آورده و به خنده می­اندازد. اما در این لحظات به عمق زیبایی شناسی کار لطمه وارد می­کند. چرا که کارگردان و بازیگران کلی مرارت کشیدند تا زبانی را ارائه ندهند."

ملاحسینی درباره مسئله ناطق بودن تلویزیون گفت: "تلویزیون در نمایش ما ابزار است و لزومی نمی­دیدیم که بی­کلام باشد. ابزاری است که در تمام خانه­ها وجود دارد و دائما استفاده می­شود. ابزاری است که یک عده به عنوان سرگرمی از آن استفاده می­کنند و برخی هم فقط با آن اخبار گوش می­دهند. سعی کردیم برای تلویزیون از آیتم­هایی استفاده کنیم که قشرهای مختلف با آن درگیر هستند. مثل مسابقه تلفنی و یا شعری که خوانده می­شد. ما تمام تلاش­مان را کردم که از برنامه­هایی استفاده کنیم که دیده شده و بچه ها آنها را می شناسند."

دکتر امینی درباره تئاتر کودک گفت: "تئاتر کودک و نوجوان مثل پزشک عمومی و پزشک متخصص فرق دارند. یعنی کارگردان­ها پزشک عمومی هستند و باید یک متخصص کودک و نوجوان هم در گروه باشد. به نظر من هر نمایشنامه­ای باید کنش محوری داشته باشد. کنش محوری یا عیان است یا نهان. در تئاتر کودک آن چیزی که تاکید می­شود این است که روایت باید وجود داشته باشد. در هر دوی این شکل­ها باید کنش محوری داشته باشیم. چیزی که در درام نویسی امروز ایران کمتر دیده می­شود. کنش محوری فقط یک بحث محتوایی نیست. دقیقا یک بحث فنی است. این وسط داستانک ها و کنش های فرعی رخ می دهد که کمک می کند به آن کنش محوری. اگر داستانک ها یا کنش های فرعی ربط چندانی به کنش محوری نداشته باشند باز آن کار شکست خورده است. در این کار باید ببینیم کنش محوری چیست؟"  اما بحث جنگ و پایان­بندی نمایش. بچه ای که از اول برای ما پرولوگی درباره آدم بزرگ ها گفته در اپیلوگ یا قسمت پایانی نمایش داریم او را مواجه می کنیم با فاجعه جنگ. یک مقدار به نظرم این پایان، پایان متناسب و معقولی برای این نمایش نیست. البته من نمی خواهم پیشنهادی بدهم. چون وظیفه منتقد پیشنهاد دادن به کارگردان یا نویسنده نیست. فقط باید مسائل را بگوید و کارگردان روی آنها فکر کند. بنابراین چگونگی نشان دادن صحنه جنگ مسئله نیست بلکه سوال این است باید صحنه جنگ باشد یا نباشد؟ اصلا به ادامه مسیر برای دستیابی به سیب سرخ حوا و آدم می خورد یا نه؟"

غلامی در ادامه به بازی­های خوب و جذاب بازیگران و موسیقی باارزش عبد آتشانی اشاره کرد و از ملاحسینی بابت شیوه­ اجرایی­اش تبریک گفت.

ملاحسینی گفت: "من نه اولین نفرم و نه آخرین نفرم که از مولتی مدیا در شیوه اجرایی­ام استفاده کرده است. خیلی سالها پیش این اتفاق افتاده. در کار بزرگسال زیاد دیده­ایم اما در کار کودک کمتر. قبل از اینکه تمرینات مان شروع شود به اینگونه شیوه اجرا فکر کرده بودم."

در پايان اين نشست، حاضران و تماشاگران نيز سوالات خود را طرح و نقطه نظراتشان را مطرح كردند. رضا فیاضی، آتش تقی­پور، ناصر آویژه، مجتبی مهدی، روشنک کریمی و دیگر هنرمندان عرصه تئاتر کودک در این جلسه حضور داشتند.

لازم به ذكر است نمايش «یک سیب برای دو نفر» به نویسندگی منوچهر اکبرلو و كارگرداني حمیدرضا ملاحسینی و با بازي علیرضا دری، عبد آتشانی، آنالی شکوری و مانلی دری هر روز به غير از شنبه‌ها، ساعت 30/17 در تالار هنر به روي صحنه است.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید