تصویر برگزیده

نيشابور ؛

نيشابور مهد تمدن ایران واسلام

آرتنا: شهرستان نیشابور آثار و بناهاي تاريخي و ديدني زيادي دارد كه به اختصار به تعدادي ازآنهااشاره مي شود.

به گزارش «آرتنا»،«نيشابور» شهري است در قلب خراسان،ساختن نيشابور را به شاپوراول ساساني نسبت مي دهندواسم شهر را به معني «نهاده نيك شاپور» مي دانند.«ابرشهر» نام قديم نيشابوراست.احتمال دارد كه اين نام دراصل "آپارناك" يا آپارني و جايگاه يكي از سه قبيله مهم پارت بوده باشد كه شاهنشاهي نيرومند اشكاني را بنياد كردند.نيشابور داراي تاريخي كهن است.اين سرزمين كه تاريخ آن به سپيده دم تمدن مشرق زمين پيوند مي خورد عجايب و شگفتي هاي زيادي را در خود جاي داده است.

   در حال حاضرنيشابورازمهمترين شهرهاي استان خراسان رضوي است.اين شهر در طول دوران شكوهمندانقلاب اسلامي ودفاع مقدس بيش از2300 شهيدو4600جانباز و313 آزاده را تقديم نموده است.

  نیشابور مردان و زنان بزرگ و اندیشمند بسیاری را در دامان خویش پرورانده و به جهان علم ،ادب ،فرهنگ وهن عرضه داشته و به لطف وجود همین دانشمندان،ادبا و هنرمندان متعهدوفرهیخته توانسته است نام ایران واسلام را در گستره جهان پرآوازه گرداندو بر چنان جایگاهی ازافتخارات ملی و مذهبی و فرهنگی قرار بگیرد که صحبت کردن درباره کوچکترین موضوعش،به کتابی مستقل نیازمنداست.این بلد طیبه،نه تنها گام جای عطرآگین هشتمین خورشیدامامت و ولایت را همچون مداری زرین،برسینه دارد بلکه ذره،ذره خاک لاله گون این ابرشهر،در درازنای تاریخ با شکوهش ، با نور ایمان وخردوخون هزاران هزارانسان شهید،حکیم،عالم ودانشمنددرآمیخته که،شاعرو دانشمند بودن  یکی از خصايل آنان است .

  این شهر فیروزه فام،جایگاه مردان والامقامی است که باآثاروافکارعلمی یاروحانی خویش از فرش زمین تا عرش برین قد کشیده اند.بی گمان،بزرگداشت شخصیت های بی نظیراین مرز و بوم چون خیام،عطار،فضل بن شاذان و... می تواند یکی از وقایع فرهنگی-ادبی باارزش این دوران محسوب گرددودرمعرفی هرچه بیشتر نیشابور موثرافتد.

   شهر نيشابور بر دامنه رشته كوه بينالود كه ادامه رشته كوه هاي البرزمی باشد استقرار يافته و از آب و هوايي نسبتا مطلوب برخوردار است. قلل مرتفع استان به نام هاي بينالود و شيرباد در شمال شرقي و شمال نيشابور واقع شده و در قسمت جنوبي اين شهر، رشته كوه هاي كم ارتفاع كوه سرخ و رشته طاغنكوه كشيده شده است. چندين  روداز دامنه هاي بينالود سرچشمه گرفته و دره های ییلاقی و دشت هاي واقع در مسير خود را آبياري مي نمايد.اين رودها عبارتنداز: ديزباد، درود، بوژان، اندرآب، كال شور، طاغون، بقيح و حاجي بيگي است.

   به برکت وجود رودها و آب وهوای مطلوب در دره های ییلاقی واقع بردامنه های مشرف بر نیشابور،ضمن آن که این دره ها مرکز تولید محصولات و میوه های متنوع و فراوانی هستند که روانه بازارهای مصرف می گردد، در روزهای گرم تابستان پذیرای بیشمار مسافران و نیز اهالی نیشابورندکه برای فراراز گرمای تابستان و پناه بردن به دامان طبیعت دل انگیز،راهی این مناطق ییلاقی می شوند.

شهرستان نیشابور آثار و بناهاي تاريخي و ديدني زيادي دارد كه به اختصار به تعدادي ازآنهااشاره مي شود:

*آرامگاه حكيم عمر خيام:

   آرامگاه خیام تا دهه سوم قرن حاضر در مجاورت مدفن امامزاده محمد محروق و بدون ساختمان خاصي قرار داشت .در سال 1338 هـ.ش، بناي فعلي آرامگاه طراحي و پيكر خيام به مدفن فعلي انتقال يافت. بناي آرامگاه تلفيقي است از نسبيت رياضي و فن آوري به بلنداي 18 متر و بر روي 10 پايه كه كاشي كاري های آن با رباعياتي از خيام زينت يافته است.

*آرامگاه عطار نيشابوري

   بناي آرامگاه این عارف نامی توسط قاضي القضات يحيي بن صاعد از بزرگان نيشابور ساخته شد. این بنادر سال 1314 هـ.ش توسط انجمن آثار ملي تكميل و مرمت شد.سنگ مزار عطار از نوع سنگ افراشته سياه رنگي است كه اشعاري به خط ثلث بر آن نوشته شده واز قدمت زيادي برخوردار است.

* آرامگاه كمال الملك

   وي به دستور مظفرالدين شاه به روستاي حسين آباد نيشابور تبعيد شد و سرانجام در سال 1319 هـ.ش در همين شهر دارفانی را وداع گفت.مقبره وي در داخل باغ آرامگاه شيخ عطار در سال 1338 احداث شد. نقش برجسته نيم تنه سنگي كمال الملك، توسط استاد ابوالحسن صديقي از شاگردان استاد، ساخته و در محل نصب شده است. از آثار معروف استاد كمال الملك، مي توان به تابلوهاي شيخ رمال، فالگير بغدادي، زرگر بغدادي، تالار آينه، صحراي كربلا و بازار مرغ فروشان اشاره كرد.

* فضل بن شاذان

   ابو محمد فضل بن شاذان بن خليل ازدى، فقيه صاحب نظر، متكلم متفكر، مفسر حاذق، دانشمند شهير عالم اسلام و مؤلف گرانقدر در علوم و فنون اسلامى.نجاشى او را از طايفه ازد از قبيله‏هاى معروف عرب و پدرش را از شاگردان يونس بن عبد الرحمان شمرده است . با توجه به رواياتى كه فضل از امام رضا عليه السلام دارد مى‏توان تولد او را در حدود صدوهشتاد هجرى تخمين زد.فضل در روستايى در حوالى بيهق بود كه خبر خروج خوارج به او رسيد براى فرار از چنگ آنان بار سفر بست و از آنجا گريخت در اثر فشار و سختى سفر بيمار شد و در سال 260 هجرى درگذشت. بر قبر او در نيشابور گنبد و بارگاهى است و محل تردد و زيارت شيفتگان علم و ولايت است.

   فضل بن شاذان افتخار حضور و شاگردى پنج امام معصوم عليهم السلام را دارد. نجاشى مى‏گويد از امام جواد عليه السلام روايت دارد و شيخ طوسى نام او را در زمره ياران امام هادى و عسكرى عليمها السلام ذكر مى‏كند وكتابى از فضل بن شاذان به دست امام حسن عسكرى عليه السلام رسيد، امام با ورق زدن به مطالعه كتاب او پرداخته، فرمود: خدايش رحمت كند، اهل خراسان به منزلتش غبطه مى‏خوردند زمانى كه فضل بين ايشان زندگى مى‏كرد. 

   * بقعه تاريخي- مذهبي قدمگاه

   مجموعه تاريخي، مذهبي قدمگاه رضوي در 24 كيلومتري شرق نيشابور و در مسير جاده نيشابور به مشهد و در ميان باغي كهنسال واقع شده است. در متون كهن از آن با نام سرخك يا حمرا ياد كرده اند. بنا به نقل، پس از هجرت حضرت علي ابن موسي الرضا(ع) به طوس و به ياد اجتماع پرشور و عظيمي كه از پيروان و دوستداران خاندان اهل بيت(ع) در بيرون آن برپا شده، نام قدمگاه يا به اصطلاح امروز، بناي يادبود به خود گرفته است. به همين مناسبت بعدها در زمان صفويه ساخت و سازهايي در آن انجام شده و ايوان ها، صفحه ها و رباط ها افزايش يافته است.

* كاروانسراي شاه عباسي

   این كاروانسرا سابقا در خارج از دروازه شهر نيشابور واقع بوده که هم اكنون در حاشيه ميدان خيام در مركز شهر قرار گرفته است. بناي اين كاروانسرا به دوره شاه عباس صفوي نسبت داده شده است. اين كاروانسرا در دوره قاجاريه مدتي به عنوان نوانخانه و محل نگهداري ايتام و مستمندان به كار گرفته شد و در دوره پهلوي نيز به پادگان نظامي تبديل گشت. درحال حاضر از این بنا به عنوان مجموعه فرهنگي و موزه استفاده شده و روزانه تعداد زیادی مسافر از آن بازدید می نمایند.

* بازار تاريخي سرپوشيده

   بازار سرپوشيده نيشابور از جمله بازارهاي منحصر به فرد در استان خراسان است و  قدمت آن به دوره صفويه مي رسد. اين بازار، تنها قسمت باقيمانده از بازار بزرگي است كه در سراسر شهر آن روز امتداد داشته و بخش اعظم آن از بين رفته است. در اين بازار، تعدادي سرا، تيمچه و يك حمام قديمي قرار دارد. طول بازار حدود 200 متر و عرض آن 4 متر است عمليات مرمت اين بنا توسط سازمان ميراث فرهنگي در سال 1380 به پايان رسيده است.

    نيشابور با داشتن پيشينه قوي تاريخي و فرهنگي،از اهميت و جايگاه ويژه اي برخوردار است که ذکر تمام آن ها نیازمند تالیف و تدوین ده ها جلد کتاب می باشد.با این حال به همين میزان از ذکر مواريث موجود بسنده نموده و در ادامه به اسامي تعدادي از آثار اشاره مي كنيم.آتشكده آذر برزين مهر در عهد ساساني، محوطه باستاني خروآباد در روستاي اردوغش بخش زبرخان، محوطه باستاني شهر كهنه، تپه آلب ارسلان واقع در روستاي طرب آباد، محوطه باستاني شادياخ كه پايتخت خاندان طاهريان بوده است، مقبره گردوخان واقع در 3 كيلومتري روستاي كلاته اسدالله خان بخش سر ولايت، سردابه ماروسك واقع در روستاي ماروسك از توابع سرولايت، آسياب هاي آبي زبرخان، رباط قلعه وزير مربوط به دوره قاجاريه،ارگ اسحاق آباد داراي 7 برج عظيم، بناي چشمه علي كنار رودخانه خروعليا، برج آسياب واقع در روستاي اسحاق آباداست.

سوغات نيشابور:

* فيروزه

   فيروزه به عنوان سنگي گرانبها و كمياب از گذشته هاي بسيار دور مورد توجه بوده است. تاريخ نويسان و محققان اذعان دارند كه معدن فيروزه نيشابور يكي از قديمي ترين و پرآوازه ترين معادن دنياست. به طوري كه نام نيشابور با فيروزه همزاد شده است. معدن فيروزه نيشابور به دليل ساخت انواع مصنوعي اين سنگ در غرب و مقرون به صرفه نبودن استخراج آن، در سال هاي اخير متروكه شده است.

*ريواس

   ريواس فرآورده طبيعت زيباي نيشابور است. گياهي خودرو كه در فصل بهار بر دامنه بينالود مي رويد و دهاقين محلي، با تيمار آن، اين ميوه شيرين و پرخاصيت را روانه بازار مي كنند. ريواس به خاطر طعم و مزه خوش آن به عنوان ميوه مورد استفاده قرار مي گيرد. دمبرگ ريواس علاوه بر مصرف تازه خوري، به صورت پخته و براي تهيه كمپوت و شربت كه خيلي معروف است مورد استفاده قرار مي گيرد. دم برگ اين گياه، منبع ويتامين ث و فيبرهاي غذايي است. ريواس داراي ساقه هايي سفيد است كه تا ارتفاع 80 سانتيمتر بالا مي رود.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید