تصویر برگزیده

یک کارشناس حوزه سایبر:

پاسخ شایعه، به راحتی‌ ایجادش نیست!

آرتنا: دکترعلیرضا چابک رو،گفت: «گاهی شایعه، محصول یک فرآیند است. یعنی یک اتفاقی میافتد، خروجی اش می شود شایعه. اما گاهی هم است که شایعه، فرایندسازی می کند . اینجاست که شایعه، علم می شود.»

به گزارش «آرتنا»،در برنامه «گفت و گوی اجتماعی» رادیو گفت و گو، موضوع «جرائم وشایعات سازمان یافته در فضای مجازی» مورد بحث کارشناسان حوزه ارتباطات و رسانه قرار گرفت. دکتر علیرضا چابک رو، محقق و مدرس دانشگاه، محمدصادق افراسیابی، مدرس دانشگاه و پژوهشگرفضای مجازی میهمانان برنامه بودند و همین طور دکترمحمدرضا انصافی، کارشناس فضای مجازی که به صورت تلفنی در برنامه حضور داشتند.

افراسیابی در پاسخ به این پرسش احمد توکلی (مجری برنامه) که اساساً شایعه در فضای مجازی چگونه شکل می گیرد، گفت: «معتقدم در تبیین این موضوع باید کمی به عقب برگردیم. چون بحث جرائم سازمان یافته است. جرائم سازمان یافته، عمدتاً چند ریشه دارد. ریشه های فرهنگی و اقتصادی و سیاسی. یکی از موضوعات بسیار مهم درهمین حوزه جرائم سازمان یافته که بسیار ضربه می زند به اقتصاد مقاومتی ما در شرایط بسیار حساسی که در آن به سر می بریم، بحث قاچاق سازمان یافته است که دارد از طریق فضای مجازی دنبال می شود. اسنادی در همین زمینه با خود به رادیو آورده ام که نمی توانیم به مردم نشان دهیم. ببینید، داروهایی که ممنوع است اینها را به فروش می رسانند. برخی از داروها و قرص های مکمل، یا حتی برخی کالاهای فرهنگی که دارای اثرات سوء هستند بر افراد، اینها دارند در همین فضای مجازی به فروش می رسانند. همین طور برخی موسیقی ها را. اینها همه اش در هین فضای مجازی اتفاق می افتد. مثلاً کالایی را یک شبکه ماهواره ای تبلیغ می کند، شما بعدش وقتی اسم آن کالا را بخواهید سرچ کنید، می بینید، یک سری سایت های خاص دارند آن کالا را دارند عرضه می کنند. هرچند پلیس فتا در این زمینه، اهتمام ویژه ای دارد در این فضا و طبق گزارش دبیرخانه کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه‌ی رایانه ای این سایت ها فیلتر می شوند، اما برخی از این سایت ها، سرورشان خارج از کشور است و ممکن برخی کاربران، فیلترشکن شان باز باشد و دنبال مطالب دیگری بگردند اما به خاطر تشابه نام کالا، به این سایت ها هم متصل شوند. همه سایت ها کلاه برداری نمی کنند. برخی از این سایت ها هستند که پول می گیرند، اما خدمات نمی دهند. برخی پول می گیرند اما شما وقتی کالای شان را بگیرید، ممکن است با استفاده از آن، مریض شوید. خب، طبیعی است که دشمن در حوزه جنگ نرم دارد علیه جامعه ما در حوزه های مختلف فرهنگی، اقتصادی و سیاسی کار می کند. یعنی آنها به دنبال این هستند که در این حوزه هایی که عرض کردم، کالاهای مخرب عرضه کنند.»

افراسیابی در ادامه، تعریفی از شایعه کرد و گفت: «شایعه از اهمیت یک موضوع، ضربدر فقدان اطلاعات ساخته می شود. غرض از این شایعات سازمان یافته هم این است که می خواهند اختلال ایجاد کنند در نظام فرهنگی ما، در نظام اقتصادی ما و ... الان هم متأسفانه در فضای مجازی، خصوصاً شبکه های اجتماعی، شایعه ای هم که منتشر می شود، اصل بر سرعت است نه بر صحت پیام. چون می بینیم اغلب، کاربران که با پیامی در فضای مجازی مواجه می شوند، بسرعت، آن را به اشتراک می گذارند و خیلی برای شان شاید صحت خبر در اولویت نیست.»

دکتر چابک رو اما روایت دیگری از شایعه و معنا و مفهومش داشت. وی در بخشی از سخنانش درباره شایعه گفت: «متأسفانه هنوز دانشگاه های ما، شایعه را پچ پچ می دانند. در سال 1942 دانشگاه وراکروز امریکا، در عنفوان جنگ جهانی دوم، شایعه را ذیل جنگ روانی می داند و از آن زمان، شایعه را به عنوان یک پدیده بسیار جدی درتغییر نگرش ها و ارزش ها مورد مطالعه و رصد قرار می دهد و تاکنون هم ادامه دارد. پس می تواند هم تأثیرات شایعه را مورد بررسی قرار دهد و هم می تواند در ایجاد شایعه کمک کند. یک نمونه عینی برای شما بگویم. در جریان حمله امریکا به عراق، اکثر فرماندهان نظامی ما این تصور تسلیم را از عراق نداشتند. می دانید چرا؟ چون قبلش هشت سال امریکا جنگ روانی روی مردم عراق کرده بود. و با شایعاتی که ایجاد کرده بود، مردم ضعیف شده بودند. همین مردمی که براحتی عقب نمی نشستند، در ارتباط با امریکا دستها را کاملا بالا برده بودند. حالا که فضای مجازی آمده واویلاتر شده. چون توی خانه های تان حتی در جیب های تان، فضای مجازی دارید. این را هم بدانید ویژگی شایعه، این است که بخشی از حقیقت را هم همراه خود دارد. اما اینکه سازمان یافته است یا نه، عرض کنم که شما نمی توانید در یک سیستم سازمان یافته ای مثل سایبر، این ادعا را داشته باشید و بگویید شایعات، ساختارسازمان یافته و تشکیلاتی ندارد. چون اگر ساختار سازمان یافته را نداشته باشد، امکان رسیدن به هدف را ندارد. می شود یک گفت و گوی کوچولو که از همان اول هم قطع می شود.»

دکتر چابک رو در میانه ی سخنان خود، اشاره ای به مدیران و مسئولان فتا و نیروی انتظامی و حتی اطلاعات می کند که جای شان در برنامه خالی است. متأسفانه مسئولان ما این پدیده ی شایعه را علمی نمی دانند. درحالی که جامعه شناسی است. آنها می گویند می آید و می رود. وی با نگاهی به پدیده شایعه از منظر روان شناسی گفت: «هرچه به نقطه بحران می رسیم، شیب شایعه شدیدتر می شود. یعنی شایعه، سریع تر انتقال پیدامی کند. گاهی شایعه، محصول یک فرآیند است. یعنی یک اتفاقی میافتد، خروجی اش می شود شایعه. اما گاهی هم است که شایعه، فرایندسازی می کند . اینجاست که شایعه، علم می شود. یعنی دیگر پچپچه و درِ گوشی نیست. یعنی، قبلش شما می آیید ایجاد وحشت می کنید، یا دلهره می دهید یا اصلاً امید واهی می دهی. یا اتوپیای واهی ساختن. جعل مواد تاریخی، دینی که اولش ایجاد امید می شود و بعدش ناامیدی تولید می شود. وقتی بسترش ایجاد شد، شایعه، تازه خودش را نشان می دهد. یادتان باشد شایعه نگاهش به عواطف و تفکرات عمیق مردم است. این را هم بدانیم که پاسخ شایعه، براحتی‌ ایجادش نیست.»

دکتر اصنافی، پژوهشگر فضای مجازی که میهمان تلفنی برنامه بود، بیش از آنکه شایعات سازمان یافته در درجه اول اهمیت ببیند، به شایعات غیرتشکیلاتی تأکید داشت که خیلی از کابران، ناخواسته در مسیر شایعه و تقویت شایعه قرار می گیرند. وی سخنانش را این گونه آغازکرد: «شایعه این نیست که چند نفر در یک اتاق بنشینند و طراحی کنند که شایعه را از کجا و چگونه آغازکنند. نمی گویم نیست. این هم می تواند از شقوق شایعه باشد اما نگرانی بیشتر اینجاست که کاربران، ناخواسته در مسیر شایعات سازمان یافته قرارمی گیرند و حتی تولیدش می کنند. چون ویژگی فضای مجازی، هویت سازی یا برعکس، امحای هویت است. آدم هایی که گویی در یک اتاق تاریک نشسته اند و هم را نمی بینند و هر کس چیزی می گوید. دیگر اینکه به علت حجم متکثر خبرها و داده ها و به اصطلاح، بمباران خبری، کاربران، ممکن است این ویژگی کنترل خبر و دستیابی به صحت خبر را از دست بدهند و عمدتاً سرگرم سرعت در بده و بستان خبرها شوند.»

فایل صوتی برنامه "گفت و گوی اجتماعی" از وبگاه شبکه رادیویی گفت و گو قابل دریافت است

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید