تصویر برگزیده

گفتگو با بهرام ولدبیگی، مولف کتاب بر تارک طوفان؛

ایران آینه مبارزات بارزانی است

آرتنا: آذر ایران دوست: یکی از شخصیت‌های پر رمز و راز خاورمیانه در قرن بیستم ، ژنرال مصطفی بارزانی یا آنگونه که در بین ایرانیان شناخته می‌شود ملا مصطفی بارزانی است.

به گزارش «آرتنا»،با کمال تاسف مردم کردستان عراق به دلیل سالها مبارزه و آوارگی و بحران‌های منطقه و کوچ از سرزمین مادری و بمباران شیمیایی و انفال و زنده به گور کردن 182000 نفر از فرزندان این سرزمین توسط حکومت بعثی عراق و امروز هم در جنگ با تروریسم سیاه داعش نتوانسته‌اند سروسامانی به آن همه مبارزه و تاریخ ملت خویش بدهند

آنچه امروز ما منتشر کرده‌ایم اسناد تازه‌ای است که برای اولین بار از منابع اصلی آن در اختیار مردم قرار می‌گیرند و معتبرتر از این اسناد، اسناد مطبوعاتی دیگر یافت نمی‌شود.

آفتاب یزد-آذر ایران دوست: یکی از شخصیت‌های پر رمز و راز خاورمیانه در قرن بیستم که تاریخ نگاران و حوزه‌های آکادمیک کمتر سراغ او و فعالیت هایش رفته اند، ژنرال مصطفی بارزانی یا آنگونه که در بین ایرانیان شناخته می‌شود ملا مصطفی بارزانی است.

پدیده‌ای که قطعا آرایش سیاسی امروز در خاورمیانه ریشه در مبارزات او دارد. اخیرا بهرام ولدبیگی کتابی را منتشر کرده است که در نوع خود تلاشی برای جبران نقیصه اول بحث است.

در همین رابطه با وی درباره این کتاب گفتگوی مکتوبی داشته ایم که خواندنش خالی از لطف نیست.

کتاب بر تارک طوفان روایت مطبوعات ایران از زندگی ملا مصطفی بارزانی است، شما در جمع آوری این اسناد چه بُعدی از زندگی ملا مصطفی را مدنظر قرار دادید یعنی در جمع‌آوری اسناد ویژگی‌های برجسته شخصیتی یا اقدامات سیاسی - اجتماعی ملامصطفی مدنظرتان بود یا هر نوع سندی که به نوعی با زندگی ایشان در ارتباط بود را کنار هم گذاشتید؟

مستحضرید که قرن بیست، قرن جنبش‌های چریکی در گوشه و کنار جهان در خاورمیانه بوده است و کردستان عراق بیشترین سهم را در این مدل از مبارزات حق طلبانه داشته و ملامصطفی بارزانی به عنوان رهبری کاریزما در مبارزاتی فراگیر و گاهاً پارتیزانی به عنوان بنیانگذار جنبش نوین کردستان عراق از جایگاه منطقه‌ای و جهانی برخوردار بوده است. با وجود این جایگاه تاریخی، خلائی بزرگ پیرامون مبارزات و سیر تحولات جنبش کردستان عراق و شخص بارزانی در ایران وجود داشته، بنابراین نیاز به کاری مستند و تاریخ نگارانه‌ای محسوس می‌شد.
در این راستا خوشبختانه ایران از چند جنبه آینه‌ تمام نمای تاریخ ژنرال بارزانی و جنبش کردستان عراق است. چراکه از سال 1292 با آمدن شیخ عبدالسلام بارزانی به ایران و سفر او برای دیدار تزار روس، همچنین سفر تبعید گونه‌ احسان نوری پاشا رهبر میلیون کردستان ترکیه به ایران در اوایل سال‌های 1320 به تهران به خاطر فشارهای سیاسی حکومت عثمانی به مناطق کردنشین تحت قلمرو عثمانی‌ها سرآغاز نگاه کردهای آن سوی مرز به ایران بوده است و از آن سال‌ها مطبوعات و رسانه‌های ایران رویدادها و اتفاقات کردستان را ثبت و ضبط کرده و تا به امروز این روند را ادامه داده‌اند.

در این راستا با کمک جمعی از اساتید تاریخ و فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های ایران طرح تدوین این پروژه را آغاز کردیم و کتاب برتارک طوفان، ملامصطفی بارزانی به روایت مطبوعات ایران 1358-1324 حاصل این تلاش است.
در این کتاب سیر تاریخی اولین حضور بارزانی در ایران از سال 1324 تا فوت و تدفین ایشان در کردستان ایران آمده است، به راستی مطبوعات ایران به خوبی تحولات جنبش کردستان عراق به رهبری ملامصطفی بارزانی را پوشش داده‌اند و کتاب مذکور نیز به خوبی این سیر تاریخی را به شکل مستند موجود روایت کرده است.
البته پیرامون جنبش کردستان عراق هزاران صفحه در مطبوعات ایران وجود دارد که در این کتاب فقط مصاحبه‌ها و گفتگوهای بارزانی با مطبوعات و گزارشاتی که پیرامون ایشان وجود داشته استفاده شده است. امیدوارم در کتاب‌های بعدی با روشی تاریخ نگارانه بتوانیم مابقی صفحات زرین مطبوعات را نیز در این رابطه تدوین و منتشر کنیم.

با توجه به اینکه استنادات تاریخی کتاب «بر تارک طوفان» صرفا بر مبنای مطبوعات ایران است، آیا می‌تواند بازگو کننده‌ کاملی از تاریخ کردها در زمان ملامصطفی باشد؟ و آیا این کتاب ادامه‌ای خواهد داشت؟
نه، چون مطبوعات بخش شفاهی از جنبش کردستان عراق در یک برهه تاریخی است، اسناد و مدارک و موارد دیگری هم وجود دارند که هنوز قابل دسترسی نیستند و هنوز نکات دیده نشده وجود دارد، ولی می‌تواند بخشی از تاریخ کردستان عراق باشد. در ایران در دو بخش مطبوعات و مراکز اسناد و آرشیو پیرامون جنبش کردستان عراق به رهبری ملامصطفی بارزانی اسناد ارزشمند و تاریخی وجود دارد. ما آغاز این پروژه را با مطبوعات و صفحات رنگین و ماندگار آن کلید زدیم تا خدمات تاریخی روزنامه‌نگاران ایران در ثبت و ضبط تحولات جنبش کردستان عراق و مبارزات ملامصطفی بارزانی برای نسل امروز و فردا در دسترس قرار بدهیم. این مجموعه طبیعی است نمی‌تواند بازگو کننده‌ کاملی از تاریخ کردها در روزگار ملامصطفی بارزانی باشد.
اما به عنوان بخش بسیار مهم و مستندی که تاکنون کمتر دیده شده‌اند بسیار حائز اهمیت است و دریچه‌ای است به تاریخ و تاریخ‌نگاری در کردستان و مبارزات ژنرال بارزانی و این اسناد تاریخی به ما می‌گویند که ظرفیت جنبش کردستان عراق و رهبری ایشان بسیار بالاست و می‌تواند در کنار تاریخ ایران حرفی برای گفتن داشته باشد
این پروژه در مجموعه‌ای 12 جلدی تحت عنوان ژنرال بارزانی طراحی شده و کتاب بر تارک طوفان جلد اول این مجموعه است و ان‌شاءالله ادامه خواهد داشت.

مخاطب کتاب شما برای شناخت از ملامصطفی از طریق سطور این کتاب چگونه با شخصیت ایشان مواجه می‌شود؟ یعنی آیا برای معرفی وی دسته‌بندی‌هایی انجام شده مثلا زندگی فردی یا دیدارها، سخنرانی‌ها، بیانیه‌ها و... یا اینکه تنظیم شما بر مبنای روایت تاریخی مطبوعات است؟

این کتاب نمی‌تواند آینه‌ کامل از زندگی فردی، دیدارها و سخنرانی‌های ملامصطفی بارزانی باشد، چرا که این کتاب بازتاب و روایت مطبوعات ایران پیرامون مصاحبه‌ها و گفتگوهای ایشان است، اما اساس کتاب بر شش فصل استوار است فصل اول با گاهشمار، زندگی و مبارزات ملامصطفی بارزانی آغاز شده و به ترسیم حضور ایشان در جمهوری مهاباد در سال 1324 پرداخته و سپس راهپیمایی تاریخی و افسانه‌ای بارزانی و 500پیشمرگ همراه ایشان از مهاباد تا کرانه‌های رود آراس و سفر به اتحاد جماهیر شوروی را نظاره‌گر شده و سپس از سال 1324 تا 1358 ملامصطفی بارزانی به روایت مطبوعات ایران را به تصویر ‌کشیده و در نهایت با مکاتبات بارزانی با روسای جمهوری آمریکا و عراق و بالاخره با گزارش‌هایی از وصیت تاریخی و معنادار ایشان در آمریکا برای تدفین در کردستان ایران و تشییع جنازه وی فرجام می‌پذیرد.

در مجموع مخاطب می‌تواند با مطالعه‌ این کتاب با بخشی از زوایای زندگی و مبارزات بارزانی آشنا شود. امیدوارم در مجلدهای بعدی به صورت کامل زندگی، مبارزات، سخنرانی‌ها، بیانیه‌های ایشان تدوین و در اختیار اهالی تاریخ و مخاطبان قرار گیرد تا بارزانی و زندگی معنادارش در تاریخ بیش از آنچه بوده است، شناخته شود.

چاپ کتاب «بر تارک طوفان» در جمع‌آوری و انتقال درست و مکتوب شدن تاریخ کردها چه تاثیراتی خواهد داشت، آیا زمینه تحقیقات بیشتر برای تاریخ نویسی درباره کردها فراهم است؟

بی‌شک که زمینه‌ تحقیقات بیشتری را فراهم می‌آورد ولی با کمال تاسف مردم کردستان عراق به دلیل سالها مبارزه و آوارگی و بحران‌های منطقه و کوچ از سرزمین مادری و بمباران شیمیایی و انفال و زنده به گور کردن 182000 نفر از فرزندان این سرزمین توسط حکومت بعثی عراق و امروز هم در جنگ با تروریسم سیاه داعش نتوانسته‌اند سروسامانی به آن همه مبارزه و تاریخ ملت خویش بدهند. از سویی دیگر بخش عظیمی از آرشیو و اسناد تاریخ این مردم در کشورهای منطقه و همسایه عراق از جمله ایران که بیشترین سهم را در ثبت و ضبط تاریخ مردم کردستان عراق دارد، است. و این جایگاه رفیع ایران در همه‌ زمینه‌ها و درهم آمیختگی جنبش کردستان با ایران و ایرانیان در طول یک قرن اخیر، امروز می‌تواند بیشترین نقش و سهم را در مکتوب کردن تاریخ کردها و رهبری ژنرال بارزانی داشته باشد.

من بر اساس این داده‌ها و شناخت از عمق آرشیو و اسناد مطبوعاتی در ایران این پروژه را برای ثبت و ضبط حقیقی تاریخ کردستان طراحی و با چاپ کتاب برتارک طوفان عملاً توانستم گوشه‌هایی از تاریخ مبارزات ملامصطفی بارزانی را به صورت مستند و مستدل منتشر کنیم تا رویدادهای تاریخی کردستان همچنان که اتفاق افتاده است، دیده شود و خداوند را سپاسگزارم که کمک کرد اولین گام تاریخ‌نگاری مستند کردستان در ایران رقم بخورد و همکاری مراکز اسناد مطبوعاتی از جمله کتابخانه مجلس شورای اسلامی، روزنامه اطلاعات و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در صدور و مجوز کتاب قابل تقدیر و سپاس است.

این کتاب طبیعتا اثرات درون مرزی در ایران و برون مرزی در بین کردهای کشورهای عراق، ترکیه و سوریه خواهد داشت؛ با توجه به اینکه در این کتاب روایت ایرانی از زندگی یکی از بزرگ ترین رهبران کرد را شاهدیم، آیا امیدوار هستید این روایت در کشورهای دیگر مورد توجه قرار گیرد؟ دیگر اینکه اثرات برون مرزی چاپ این کتاب را در ایران چطور ارزیابی می‌کنید؟

این کتاب، تاریخی است و وقتی ما از تاریخ می‌گوییم به ناچار به گذشته سیر می‌کنیم. درهم آمیختگی جنبش کردستان عراق و خاندان بارزانی و در راس آنها ملامصطفی بارزانی در طول قرن گذشته با ایران یک حقیقت تاریخی است و بی شک بخشی از این تاریخ در جغرافیای ایران ریشه‌های تاریخی مشترک، همچنین همراهی و همکاری ایران در قبل و بعد از انقلاب در حمایت از جنبش کردستان معنا خواهد شد و البته در دیگر کشورهای همسایه چون ترکیه، سوریه، شوروی، لبنان و دیگر کشورهای منطقه بخشی از تاریخ و مبارزات مردم کُرد و شخص ملامصطفی بارزانی وجود دارد و می‌تواند تکمیل کننده‌ تاریخ آن ملت باشد

آنچه امروز ما منتشر کرده‌ایم اسناد تازه‌ای است که برای اولین بار از منابع اصلی آن در اختیار مردم قرار می‌گیرند و معتبرتر از این اسناد، اسناد مطبوعاتی دیگر یافت نمی‌شود و مسئله جغرافیا و کشور دیگری نمی‌تواند در اهمیت این اسناد موثر باشد و بی‌شک بعد از ایران ما می‌توانیم در دیگر کشورهای همسایه به جمع‌آوری این اسناد بپردازیم تا در کنار اسناد مطبوعاتی ایران به تکمیل تاریخ کردستان کمک کنیم.

در رابطه با اثرات برون مرزی کتاب باید عرض کنم نگاه کردها در کشورهای ترکیه، عراق، سوریه و کردهای ساکن در ارمنستان، قزاقستان، آذربایجان و شوروی و دیگر کشورهای اروپایی و آمریکا همیشه به ایران و فرهنگ ایران در همان امتداد تاریخی - فرهنگی این ملت آریایی بوده و متاسفانه در طول تاریخ کمتر به این مقوله‌ تاریخی و فرهنگی پرداخته‌ شده است، در حالی که ملت‌ها همیشه و در همه حال پیوستگی فرهنگی، نژادی و تاریخی خود را نمی‌توانند فراموش کنند و این کتاب به عنوان یادگاری از ایران در میان کردهای خارج از ایران بازتاب مثبتی و ان‌شاءالله با ترجمه‌ آن به زبان کردی، عربی، ترکی، روسی و انگلیسی این عمق روابط و همبستگی بیش از پیش خواهد بود و این امتیازی است که ایران بایستی در برابر دیگر کشورهای همسایه به نسبت کردها داشته باشد و ما با چاپ این کتاب این امتیاز را به ایران هدیه داده‌ایم.

از آنجایی که کردها نه عرب بوده اند و نه ترک و همواره با ریشه‌های ایرانی خود قرابت بیشتری داشته اند، احتمال می‌دهید چاپ اثرهای مشابه چه تاثیری در افزایش اعتماد به نفس و حس همبستگی ملی بین کردهای ایرانی ایجاد خواهد کرد؟

وقتی از تاریخ می‌گویم ناخودآگاه نوستالژیک ما را به چالدران و آن جدایی‌‍‌هایی بی‌انتخاب می‌برد. چنانکه با همان زبان پیش با یکدیگر سخن می‌گوییم ناخواسته همان تاریخ را نیز تکرار کرده‌ایم و گذشته‌ای که نگارش‌های اولین تاریخی مان با زبان شیرین فارسی بوده و ادبیات کلاسیک کردی در تعامل با ادبیات کلاسیک فارسی چون حافظ، سعدی و مولانا و رباعیات خیام را آفریده‌ایم.

ایران سرزمین مردمان مهربان برای کردهای ساکن در قلمرو جغرافیای عثمانی بوده است. بدین‌سان بخش بزرگی از تاریخ جنبش کردستان درآمیختگی با ایران بوده است چنانکه دکتر منصور تاراجی، سردبیر روزنامه اطلاعات که در تیرماه 1353 در کوهستان‌های کردستان با بارزانی گفتگو کرده است، می‌نویسد: ژنرال بارزانی با فارسی فصیحش شنونده را به یاد متون ادبیات قدیم ایران می‌انداخت. مردی که رهبر بلامنازع سه میلیون کرد است اعلام کرد؛ شما آریایی هستید و ما آریایی، عیدبزرگ شما نوروز است و عیدبزرگ ما نوروز، ما دارای فرهنگ، تاریخ و سنن مشترک هستیم

به نظرم این اندیشه گرانبهای تاریخی می‌تواند پاسخگوی بسیاری از سوالاتی است که این سال‌ها پیرامون کردستان و ژنرال بارزانی مطرح شده، باشد و همچنین می‌تواند به عنوان اندیشه‌ای تابناک برای آینده و همبستگی فرهنگی در تحولات اخیر منطقه قابل توجه نسل امروز قرار گیرد و با این تفکر است که ملل آریایی در منطقه می‌توانند در کنار هم همان امتداد فرهنگی - تاریخی گذشته را بازخوانی و با رویکردهای امروزی روایت و تفسیر نمایند و از قضاوت‌های سیاسی و ایدئولوژیک نسبت به یکدیگر پرهیز کنند.

بی‌شک چاپ چنین آثار ارزشمندی در تعمیق روابط فرهنگی و برگزاری کنفرانس‌های تاریخی و فرهنگی در کنار هم به عنوان مکمل اندیشه‌ای فرهنگی می‌توانند برای ما و کشور ایران به عنوان مادر شهر کردها به ویژه در میان جمعیت چندمیلیون کرد ساکن در جغرافیای ایران بسیار معنادار و سرنوشت ساز باشد و حس همبستگی، همگرایی و شناسنامه کردها را در منطقه با هویت آریایی این سیر فرهنگی را استمرار خواهد بخشید و این یک حقیقت تاریخی است با توجه به تحولات سیاسی در مناطق کردنشین عراق، ترکیه و سوریه. ما بیش از گذشته نیازمند این همگرایی و همبستگی فرهنگی هستیم و در صورت تداوم این اندیشه است که ایران می‌تواند به آن گذشته‌های درخشان در حوزه‌ فرهنگی منطقه خاورمیانه برگردد و اندیشه‌ فرهنگی را جانشین نگاه‌های ایدئولوژیک کند.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید