تصویر برگزیده

در سالن سینماحقیقت ؛

تصوير يك قربانی در جدال بر سر حفظ محيط زيست

آرتنا: تازه‌ترین برنامه‌ی نمایش فیلم مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی در سالن سینماحقیقت برگزار شد.

به گزارش «آرتنا»،تازه‌ترین برنامه‌ی نمایش فیلم مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی که بعدازظهر دیروز (یک‌شنبه سیزدهم تیرماه) در سالن سینماحقیقت برگزار شد، تحت تاثیر قتل ناجوانمردانه‌ی سه محیط‌بان در هفته‌های اخیر به نمایش و بررسی مستندی به نام «قربانی» اختصاص داشت.

 استقبال چشم‌گیر از این فیلم مستند که به صورت مشترک توسط رضا فرهمند و كيومرث محمدچناری کارگردانی شده، باعث شد فیلم یاد شده در هر دو سالن مرکز به صورت همزمان برای تماشاگران به نمایش گذاشته شود.

در ابتدای جلسه‌ی بررسی این مستند که جدا از سازندگان فیلم، مهندس محمد درویش (معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان محیط زیست) و دکتر اسماعیل کهرم (مشاور رییس سازمان محیط زیست و فعال این حیطه) نیز در آن حضور داشتند، ناصر صفاریان مسئول جلسه‌های نمایش فیلم مرکز گسترش گفت: «کسانی که هر هفته جزو حاضران همیشگی این نمایش‌ها هستند می‌دانند تمرکز این جلسه‌ها بیش‌تر بر سینماست، نه موضوع‌های محتوایی؛ ولی گاهی محتوای فیلم‌ها بر ساختار آن‌ها غلبه می‌کند و این نکته هم گاهی اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد.»

صفاریان سپس ضمن اشاره به تفاوت‌های عمده‌ در بررسی این فیلم گفت: «به همین خاطر بحث درباره‌ی این مستند فقط در قالب سینما و از نظر ساختاری نخواهد بود.»

وی در ادامه‌ی جلسه به طرح پرسشی از سازندگان مستند «قربانی» درباره‌ی دلیل انتخاب این سوژه پرداخت. رضا فرهمند پیش از پاسخ به این پرسش، ضمن اشاره به همزمانی نمایش فیلم خود با اتفاق‌هایی که متاسفانه اخیراً برای چندمین بار فضای محیط زیست کشور را تحت تاثیر قرار داده، از حاضران در جلسه خواست به احترام محیط‌بانان مظلومی که در هفته‌های اخیر و در راه حفاظت از محیط زیست، جان خود را از دست دادند یک دقیقه از جا برخاسته و سکوت اختیار کنند.

این مستندساز سپس با تاکید بر این که در طول دو سال گذشته مشغول ساخت مستندهایی در ارتباط با محیط زیست بوده به نقش تاثیرگذار پژوهش در ساخت این فیلم‌ها اشاره کرد و گفت: «همکاری برخی مسئولان در حوزه‌ی بازرسی محیط زیست نقش مهمی در هدایت مسیر این پژوهش‌‌ها و همچنین جلب توجه گروه ما به اتفاق‌هایی داشت که برای محیط‌بان‌ها رخ می‌دهد.»

فرهمند ضمن اشاره به اتفاق‌های مختلفی که در سال‌های اخیر در حوزه‌ی محیط زیست کشور رخ داده گفت: «متاسفانه برای رفع این مشکلات واکنش چندانی صورت نمی‌گیرد و به همین خاطر می‌توان گفت سوژه‌های محیط زیستی که عمدتاً بحرانی هم هستند از چشم فیلمسازان علاقه‌مند به این مباحث چندان دور نیستند.»

وی افزود: «البته در همه ‌جای ایران موقعیت مشابهی برای ساخت فیلم درباره‌ی محیط‌بان‌ها وجود دارد اما در نهایت پروژه‌ی «قربانی» به سوی استان لرستان و مشکلات محیط‌بان‌های این منطقه هدایت شد.»

فرهمند سپس در پاسخ به پرسش دیگری از ناصر صفاریان درباره‌ی نحوه‌ی مواجهه‌ی خود با سوژه‌ی محیط‌بانی که برای محافظت از مناطق حفاظت‌شده درگیر قتل شبه‌عمد شده گفت: «بخشی از پژوهش این فیلم (شامل مواجهه‌ی سازندگان فیلم با پرونده‌ی اعضای درگیر این موضوع) در استان لرستان اتفاق افتاد و از آن‌جا بسط پیدا کرد.»

در ادامه‌ی جلسه كيومرث محمدچناری، دیگر کارگردان این مستند در پاسخ به پرسش مسئول جلسه درباره‌ی نحوه‌ی کارگردانی مشترک گفت: «از سال‌ها پیش با فرهمند کار می‌کنم و دستیار ايشان هستم و از آن‌جا که این پروژه به تولید سنگین‌تر و در نتیجه همفکری بیش‌تری نیاز داشت، به این نتیجه رسیدیم که کارگردانی این فیلم را به صورت مشترک انجام دهیم.»

بخش بعدی این جلسه به صحبت‌های مهندس درويش، معاون آموزش و مشاركت‌هاي مردمي سازمان محيط زيست اختصاص داشت. وي با ابراز خوش‌حالي از توجه و پرداخت حرفه‌اي هنرمندان به موضوع مهم محيط زيست و وظيفه‌ي محيط‌بان‌ها در اين زمينه گفت: «خوش‌حالم که هنرمندها به موضوع محیط زیست و محیط‌بان‌ها حرفه‌ای‌تر پرداخته‌اند. شاید اگر جامعه‌ی هنری ما زودتر و سزاوارانه‌تر به این سوژه و لكنت‌هاي آن پرداخته بود ما امروز شاهد فجايعي در اين زمينه نبوديم و شمار محيط‌بان‌ها و جنگل‌بان‌هايي كه در اين زمينه به شهادت رسيدند به ترتيب به 119 و 15 نفر نمي‌رسيد.»

وي سپس با مقايسه‌ي محيط زيست كشور ما با ايالات متحده‌ي آمريكا به عنوان كشوري كه به گفته‌ي او پنج برابر ايران جمعيت و شش برابر كشور ما وسعت مناطق حفاظت شده دارد گفت: «تحقيقات نشان مي‌دهد از 1925 تا 2014 كه مدت زماني حدود 90 سال را در بر مي‌گيرد، فقط 26 نفر از رنجرهای محافظ مناطق حفاظت شده کشته شده‌اند؛ و تازه دليل مرگ اين افراد هم سقوط از ارتفاع يا حمله‌ي حيوانات وحشي به آن‌ها گزارش شده است.»

درويش در ادامه گفت: «به‌ غير از چند كشور آفريقايي، ساير كشورهاي جهان هم وضعيت مشابهي دارند و به غير از ايران حتی یک مورد وجود ندارد که محيط‌بان‌ها در اثر اصابت مستقیم گلوله کشته شده باشند. از اين نظر مي‌توان گفت كشور ما در وضعيت بسيار نگران‌كننده‌اي قرار دارد.»

وي در بخش ديگري از صحبت‌هاي خود با ياد كردن از هم‌وطنان محيط‌باني كه به تعبير او در قالب يك سلحشور براي حفظ پايداري اكولوژيك و هم‌چنين حفظ كيفيت زندگي مردم مي‌جنگند گفت: «نكته اين‌جاست كه متاسفانه مردم و جامعه‌ي محلي با نگاهي ترديدآميز به اين افراد نگاه مي‌كنند و به همين دليل اغلب با هم درگيري دارند.»

درويش سپس با اشاره به اين كه تاكنون و طبق آمار، حدود سه‌ هزار و پانصد نفر از جنگل‌بان‌ها و قرق‌بان‌هاي سازمان محيط زيست زخمي و دچار نقص عضو شده‌اند گفت: «زندگي اين افراد همچون زندگي محيط‌بان‌هايي كه وظيفه‌ي حفاظت از مناطق حفاظت‌شده را بر عهده دارند، دچار مشكلات متعددي است و بعضي از آن‌ها بارها تهديد به مرگ شده‌اند؛ و متاسفانه جدا از خود اين افراد، فرمانده‌هاي محيط‌باني و روساي اداره‌هاي كل محيط زيست هم از اين وضعيت مشابه رنج مي‌برند.»

وي افزود: «در برخي مناطق گاهي ديده مي‌شود كسي كه در مناطق حفاظت‌شده اقدام به شكار حيوانات كمياب و تخريب محيط زيست كرده‌ كشته شده، اما مركزي كه با وجود اين اقدام قانوني در موقعيت ضعف قرار گرفته سازمان حفاظت از محيط زيست بوده است!»

درويش همچنين با تعبير این وضعیت به مظلومیت مضاعفی که سازمان محیط زیست با آن روبه‌رو است و همچنين تاكيد بر ظرفيت‌سازي به‌عنوان مهم‌ترين عامل بازدارنده در اين زمينه گفت: «با منطق خشونت و اجراي قوانين سخت‌گيرانه‌تر نمي‌توان چنين جنگ ناپيدا و اعلام نشده‌اي را به پايان رساند.»

بخش بعدي اين جلسه به صحبت‌هاي اسماعيل‌ کهرم، مشاور رييس سازمان محيط زيست اختصاص داشت. اين فعال محيط زيست كه به نشانه‌ي ابراز همدردي با محيط‌بان‌ها با لباس نيروهاي حفاظت از محيط زيست در جلسه حاضر شده بود، با اشاره به اين كه اين افراد در جبهه‌ي اصلي و نخست حفاظت از محيط زيست كشور قرار دارند گفت: «شايد تعداد اين افراد كم باشد ولي به‌طور حتم دل‌هاي آن‌ها به وسعت درياست.»

وي سپس با اشاره به ضعف اطلاع‌رساني عمومي درباره‌ي وظيفه‌ي محيط‌بان‌‌ها گفت: «تاثير ساخت مستندهايي نظير «قرباني» زماني آشكار مي‌شود كه بدانيم سازندگان اين فيلم و آثار مشابه چه ابعادي از اطلاع‌رساني عمومي را بر عهده گرفته‌اند. اين فيلم مساله و دغدغه‌ي بخشي از خدمتگزاران گمنام كشور را به صورت آشکار در معرض قضاوت تماشاگران قرار داده است تا مردم بدانند محيط‌بان‌ها با درآمد محدود و شرايط معيشتي بسيار دشوار و سخت در چه شرايطي مشغول انجام وظيفه هستند.»

دكتر كهرم همچنين گفت: «این فیلم یک گوشه‌ی بسیار بسیار بحرانی از زندگی محيط‌بان‌ها را به نمايش مي‌گذارد و بد نيست كساني كه از ساده‌زيستي دم مي‌زنند براي يك‌بار هم كه شده زندگي در كنار اين افراد را تجربه كنند.»

وي در بخش ديگري از صحبت‌هاي خود گفت: «كساني که می‌گویند محیط‌بان‌ها به‌خاطر شكارهاي غيرقانوني دست به قتل شكارچي‌ها مي‌زنند، از فلسفه‌ي وجود و حضور محيط‌بان‌هاي مسلح بي‌اطلاعند. طبق قانون، محيط‌بان‌ها در شرايطي مي‌توانند اسلحه را به كار ببرند كه جان خود يا همكارش در خطر باشد. اين در حالي است كه گاهي عمليات دستگيري قاچاقچي‌ها در تاريكي شب‌ها و زماني انجام مي‌شود كه محيط‌بان‌ها قادر نيستند از كمر به پايين فرد خاطي را نشانه بگيرند.»

وي سپس افزايش آگاهي عمومي نسبت به حفظ محيط زيست را ناشي از گسترش و تاثيرگذاري شبكه‌هاي اجتماعي دانست و افزود: «از اين آگاهي و افزايش حساسيت عمومي كه در مردم ايجاد شده احساس غرور مي‌كنم. خوش‌بختانه حفظ محيط زيست امروزه به يكي از توقع‌هاي اصلي تبديل شده و مردم پس از نهادهاي قضايي مهم‌ترين عامل براي حمايت از محيط‌بان‌ها و محافظان محيط زيست به حساب مي‌آيند.»

صحبت‌هاي محمدحسين بازگير، رييس اداره حفاظت محيط زيست شهر تهران، از حاشيه‌هاي جالب اين برنامه در بعدازظهر روز گذشته بود. وي ضمن تشكر از سازندگان مستند «قرباني» به خاطر پرداختن به مشكلات زندگي محيط‌بان‌ها گفت: «البته اين موضوع از جاي كار بسيار زيادي برخوردار است. چنان كه در فيلم به مظلوم‌نمايي محيط‌بان‌ها پرداخته مي‌شود در حالي كه اين افراد تا پاي جان بر سر محافظت از محيط زيست كشور ايستاده‌ و همه‌ي مشكلات را به جان خريده‌اند.»

وي فرهنگ‌سازي و اطلاع‌رساني عمومي را يكي از مهم‌ترين راهكارها در حفظ محيط زيست دانست و افزود: «فرهنگ يك كار تخصصي و علمي است و به آدم‌هاي خاص خود نياز دارد. متاسفانه اغلب سازمان‌ها توقع دارند خود را از اين موضوع دور نگه دارند تا سازمان محيط زيست يك‌تنه بيايد و نگاه عمومي در اين زمينه را متحول كند.»

صحبت‌هاي اسماعيل کهرم بخش ديگري از جلسه‌ي بررسي فيلم مستند «قرباني» بود. اين فعال محيط زيست با انتقاد از موانع موجود بر سر راه قانون‌گذاري گفت: «سازمان حفاظت محيط زيست نهایت سعی خود را براي ارتقاي وضعيت معيشت و موقعيت محيط‌بان‌ها به كار برده است اما متاسفانه اين مركز در كنار سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخيزداري كشور جزو فقیرترین تشکیلات دولت به حساب مي‌آيد.»

وي گفت: «بارها شاهد تلاش‌های فردي معصومه ابتکار (رييس سازمان حفاظت از محيط زيست) براي ارتقاي درجه‌ي محيط‌بان‌ها و كارشناس‌ها بوده‌ام؛ اما متاسفانه نيروهاي اين سازمان به اندازه‌ي تحصيلات و تجربه‌ي كارشناسان مشابه در سازمان‌هاي ديگر دستمزد نمي‌گيرند و اين تنها يكي از مشكلاتي است كه سازمان حفاظت محيط زيست با آن روبه‌رو است.»

مشاور رييس سازمان حفاظت محيط زيست در بخش ديگري از جلسه گفت: «اميدوارم شهادت سه محيط‌باني كه اخيراً جان خود را فدا كردند براي مجلس يازدهم انگيزه‌اي فراهم كند تا به محيط زيست كشور بهاي شايسته و لازم داده شود.»

محمد درويش نيز در بخش پاياني جلسه با تاكيد بر لزوم حرکت‌هاي فرهنگی در اين زمينه گفت: «شايد اگر فيلمسازها زودتر و بيش‌تر به سوژه‌‌هاي محيط زيستي پرداخته بودند، نه به تعبير آقاي كهرم سازمان محيط زيست جزو فقيرترين سازمان‌هاي دولتي بود و نه شاهد كشته شدن 132 نفر از محيط‌بان‌ها و جنگل‌بان‌هاي كشورمان بوديم.»

معاون آموزش و مشاركت‌هاي مردمي سازمان محيط زيست سپس با تشكر از تلاش‌هاي بي‌شائبه‌ي محمدحسين بازگير براي نجات جان يكي از محيط‌بان‌ها از چوبه‌ي دار گفت: «اميدوارم فيلمسازان و مستندسازان بيش‌تري به سمت سوژه‌هاي محيط زيستي حركت كرده و در اين باره فيلم بسازند.»

وي همچنين با اعلام برگزاري نخستين دوره‌ي جشنواره‌ي موسيقي سبز كه سال آينده همزمان با روز جهاني زمين برگزار خواهد شد گفت: «از همه‌ي هنرمندان دعوت كرده‌ايم تا آثار خود را در حوزه‌ي محيط زيست بيافرينند. به اميد اين كه زمزمه‌ي فرزندان اين سرزمين، اشعار و ترانه‌هايي پر از مضامين محيط زيستي باشد و ديگر شاهد ترانه‌هايي نظير «مي‌خوام برم كوه، شكار آهو» نباشيم.»

درد دل‌هاي يكي از محيط‌بان‌ها و اشاره‌ به خلاء‌هاي قانوني در زمينه‌ي حفاظت شخصي، بخش ديگري از جلسه‌ي پرشور عصر ديروز بود. گفتني است در پايان اين برنامه، ناصر صفاريان، مسئول جلسه‌هاي نمايش فيلم از محيط‌بان‌ها خواست از جا بلند شده تا تماشاگران حاضر در سالن آن‌ها را تشويق كنند. اين برنامه با تشويق گرم و شديد محيط‌بان‌هاي سازمان حفاظت محيط زيست به پايان رسيد.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید