تصویر برگزیده

نقد و بررسی دو مجموعه شعر؛

شاعری که مقلد مقلدان خود است

آرتنا: هشتاد و سومین نشست کتاب و اندیشه «راویان اندیشه» با نقد و بررسی دو اثر تازه مصطفی علی‌پور عصر دیروز در فرهنگسرای اندیشه برگزار شد.

دو مجموعه شعر «در چهارراه بهارنارنج» و «پیراهن اردیبهشت» از مصطفی علی‌پور شاعر و پژوهشگر معاصر است که به تازگی توسط انتشارات شهرستان ادب منتشر شده در هشتاد و سومین نشست کتاب و اندیشه عصر دیروز با حضور دکتر اسماعیل امینی، دکتر محمدرضا ترکی، سید احمد نادمی، جواد محقق و سید اکبر میرجعفری با مشارکت انتشارات شهرستان ادب در فرهنگسرای اندیشه نقد و بررسی شد.

علی‌پور یکی از برجسته‌ترین شاعران نیمایی عصر ماست

دکتر محمدرضا ترکی در ابتدای سخنان خود با اشاره به شباهت اشعار علی‌پور به سلمان هراتی گفت:حسرتی همواره در دل من و بسیاری از علاقه‌مندان به ادبیات وجود دارد که چرا سلمان هراتی انقدر زود از میان ما رفت. شاعری که گرچه روزگار فرصت چندانی به او نداد اما در همان سالهای اندک آثار ارزشمند فراوانی از خود به جای گذاشت. این دغدغه همواره در وجود علی‌پور هم هست چنان که در همین مجموعه آخرش شعری را به او تقدیم کرده است. که تصور می‌کنم زمان سرودنش هم به سالهای 65 باز می‌گردد.

وی افزود: علی‌پور 30 سال سابقه کار شاعری دارد و در تمام این سالها سلمان هراتی را با خود همراه داشته است. از نخستین روزهایی که او را شناختم به عنوان شاگرد سلمان می‌شناختمش و اکنون نیز بوی سلمان را از کارهای استشمام می‌کنم و حالا در این مجموعه که جدیدترین اثر اوست، نام سلمان هراتی در پیشانی کتاب نقش بسته است.

این شاعر و نویسنده تاکید کرد: اگر سلمان مانده بود و در میان ما بود آثاری که از او می‌دیدیم هم ردیف کارهای علی‌پور بود. نمیخواهم بگویم که علی‌پور مقلد است یا اشعارش متوقف شده بلکه مقصودم این است که آثار او در ادامه نگاه و فکر سلمان است. به نظر من اگر سلمان زنده بود با لهجه علی‌پور برایمان می‌سرود.

وی درباره تفاوت اشعار هراتی و علی‌پور گفت: البته تفاوت‌هایی هم وجود دارد و آن هم تصویرسازی‌های پیچیده‌تر اشعار علی‌پور است که البته به نظر من نه اینکه سلمان توانایی پیچیدگی را نداشته باشد بلکه به تصور من زمانه‌ سلمان صراحت بیشتری می‌طلبید.

ترکی اضافه کرد: علی‌پور درست مانند سلمان معلم است. با همان سادگی‌ها و بی‌آلایشی‌ها و به عقیده من علی‌پور از بزرگترین و برجسته‌ترین شاعران نیمایی عصر ماست اما به اندازه حقی که دارد شناخته نشده است. او سال‌های زیادی از عمرش را شاگرد پروری کرده و بسیاری از شاعران شناخته شده امروزی، شعر گفتن را نزد او آموخته‌اند. علی‌پور فن شعر و نظریه شعر را به خوبی درک کرده است و چیزی که مانع از شناخت او به صورت فراگیر است، شخصیت محتاط اوست. اگر امروزه کسی بخواهد شعر نیمایی ایران را مورد بررسی قرار دهد، بدون حضور اشعار علی‌پور، نمی‌تواند تصویر درستی از این سبک را نشان دهد.

وی با اشاره به محتاط بودن علی‌پور گفت: در نگاهی کلی می‌توان گفت که او مقلد مقلدان خویش است. او شعری بدیع می‌سراید و او را برای همه می‌خواند اما منتشرش نمی‌کند و یکی از مقلدان همان دنیای تازه او را در شعرش ترسیم می‌کند و چون صدایش از صدای علی‌پور بلندتر است، مردم آن جهان بینی را حاصل تلاش او می‌دانند و حتی اگر با اشعار علی‌پور روبه‌رو شوند، او را تقلیدی از شاعری که بیش از او می‌شناسند می‌دانند.

ترکی در پایان خاطرنشان کرد: قیصر امین‌پور نیز علاقه زیادی به اشعار علی‌پور داشتو خاطرم هست که او دفتر شعری را آماده کرده بود که در اداره ارشاد برای مجوزهای چاپ به مشکل برخورده بود و قیصر به تکاپو افتاده بود که هرچه زودتر مشکلات آن کتاب را مرتفع کند.

سالهای طولانی رنج و زحمت یک شاعر، چند کتاب کم حجم است

دکتر اسماعیل امینی دیگر سخنران این مراسم بود. او در ابتدا به دسته‌بندی اشعار پرداخت و گفت: ما یک شعر منتظره داریم. شعری که قالب، زبان، مفهوم و محتوایش از پیش تعیین شده است هیچ دنیای جدیدی را فراروی مخاطب نمی‌گشاید و هیچ نگاه تازه‌ای به جهان در آن نمی‌بینیم. بسیاری از کسانی که در این صفخات شتابناک اینترنتی شعر می‌خوانند به دنبال اشعاری هستند که لالایی بگوید. اشعاری که نیازی به فعالیت ذهنی و فرهیختگی خاصی نداشته باشد.

وی افزود: افرادی که اینگونه شعر تولید می‌کنند، شاعر نیستند. آنها حرف‌هایی که مشتری می‌خواهد را در قالب شعر قالب می‌زنند و به مخاطبان خود قالب می‌کنند.

وی درباره دیگر دسته بندی اشعار گفت: شعر آشفته که این روزها بسیار مشتری دارد گونه دیگری است. این گونه می‌خواهد از پیش تعیین شده نباشد و با آشفته کردن کلمات کاری می‌کند که انگار اتفاق بدیعی روی داده است. اما در واقع آب گل‌آلوده‌ای است که هیچ محتوایی را دنبال نمی‌کند. این اشعار نیز نارسا هستند و هیچ دنیای جدیدی را به رو مخاطب نمی‌گشایند.

امینی افزود: شاعری را می‌شناسیم که اسم‌های بزرگی نیز دارند و با وجود آنکه جوان هستند 2 هزار صفحه شعر تاکنون تولید کرده اند. سوال من این است که مگر یک انسان چه قدر می‌تواند زندگی کند، تجربه کند و مهر بورزد؟ جالب اینجاست که اگر همه اشعار این شعرا را بررسی کنی حتی یک سطر سالم نمی‌بینی.

این شاعر طنز پرداز شناخته شده تاکید کرد: آنچه شعر است آن است که شاعر چیزی را تولید کند که پیش از این نبوده یا پرده از بخش ناپیدایی از جهان هستی بردارد نه آنکه فنون ادبی را به کار برد تا تولید انبوه کند.

امینی افزود: برخی از شاعران هستند که تقویمی می‌سرایند. یعنی می‌بینی کتاب شعر تازه‌شان دو ماه پیش از آغاز نمایشگاه کتاب تمام می‌شود و تا روز نمایشگاه آماده توزیع می‌گردد. تجربه‌های زندگی آنها، ترس‌ها، امیدها، حسرت‌ها، عشق‌ها چند ماه مانده به نمایشگاه چنان به کار می‌افتند که حتما کتاب تازه به نمایشگاه برسد.

وی تاکید کرد: این همه را گفتم که بگویم که چرا سالهای طولانی رنج و زحمت یک شاعر، چند کتاب کم حجم است. برای حافظ هم 400 غزل همه حاصل او از یک عمر شاعری است.

دکتر اسماعیل امینی در پایان خاطرنشان کرد: امروزه با اشعاری مواجهیم که شاید از لحاظ تکنیکی شعرهای قوی باشند اما فقر عاطفه دارند. یک مشت آه و افسوس‌های دروغین، اعتراض‌های دروغین، وصال و فراغ‌های دروغین و این چیزی است که شعر علی‌پور را از اشعار دیگر شاعران متمایز می‌کند. شعر علی‌پور سرشار از عاطفه و صداقت است.

ظرفیت نامشکوف شعر نیمایی در آثار علی‌پور

سید احمد نادمی دیگر سخنران این نشست بود. او پس از خواندن شعری که در این دو کتاب وجود دارد و به او تقدیم شده است گفت: شعرنیمایی یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های مشترک میان من و علی‌پور است تا جایی که بنا داشتیم یک جایزه ادبی شعر نیمایی را بنا کنیم. چرا که شعر نیمایی این سالها مفقود شده است.

وی افزود: قالب غزل سالها بود که از مد افتاده بود اما دوباره احیا شد، شعر سپید و آزاد نیست این سالها دوباره احیا شدند اما برای شعر نیمایی، احیا کننده‌ای وجود نداشت.

این شاعر توانای کشورمان تاکید کرد: البته درست است که سالهاست آثاری چاپ و منتشر می‌شوند که لباس شعر نیمایی به تن دارند، اما هیچ‌یک از آنها نیمایی نیستند.

نادمی اضافه کرد: این سالها شعر نیمایی مورد کم لطفی بسیاری قرار گرفته است. کتابی را به یاد دارم که یکی از شاعران خوش‌نام نیز تهیه و تالیف کرده است و بناست که نطریه نیما را شرح و بسط دهد و در نهایت به این ختم می‌شود که زمانه نیما و شعر نیمایی سرودن به سر آمده.

وی در ادامه خصوصیات شعر نیمایی را بر شمرد و گفت: همانطور که خیلی چیزها این روزها به ظاهر خلاصه شده، شعر نیمایی نیز تنها به ظاهر تقلیل یافته حال آنکه مهم‌ترین رکن یک شعر نیمایی، ساختار اوست. کسانی که می‌خواهند شعر نیمایی بگویند باید از خود شاختار اراده کنند. قالب نیمایی این امکان را به شما می‌دهد که حرف‌های تئوریکتان را بیان کنید چنان‌که خود نیما اینچنین می‌کرد یا مهدی اخوان ثالث از قالب نیمایی برای بیان بهترین آثار نقادانه خود استفاده کرده است.

نادمی در پایان گفت: علی‌پور شاعری است که سالها برای درک و فهم بیشتر شعر نیمایی در میان شاعران تلاش کرده است. شعر نیمایی ظرفیت‌های نامشکوفی دارد که خوانندگان فرهیخته به بسیاری از این ظرفیت‌ها پس از خواندن شعر علی‌پور پی می‌برند.

علی پور که آخرین سخنران این مراسم بود گفت: شعر نیمایی با وجود آنکه نماد اشعار مدرن است، به شدت وامدار سنت‌هاست. تنها دو ویژگی منحصر به فرد دارد، ابهام و ساختمان شعری. ابهام که پیش از این در شعر شاعران بزرگ ایرانی نیز نمود داشت و شاید بتوان حافظ را مبهم‌ترین شاعر قرن‌ها نام برد، با نیما شکل دیگری می‌گیرد که موفق‌ترین نمونه آن را می‌توانید در «ری‌را» ببینید.

وی در پایان این مراسم برخی از اشعار خود را برای مخاطبان خواند.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید