تصویر برگزیده

سنگری:

شعر امروز امیدوار و آرمان‌گرا شده است

آرتنا: یك پژوهشگر ادبی گفت: شاعران انقلاب علاوه بر توجه به عرفان درونی، به تحولات اجتماعی هم توجه دارند و حتی خود را نیز نقد می‌كنند كه نوعی ادبیات «خوداتهامی» است.

 «محمدرضا سنگری» در سومین نشست تخصصی بررسی سبك و مكتب ادبی «شعر انقلاب» كه به همت حوزه هنری استان ایلام و با همكاری انجمن معلمان زبان و ادبیات فارسی استان ایلام برگزار شد، به بررسی مختصات سبكی شعر انقلاب پرداخت و اظهار كرد: مهم‌ترین شاخصه شعر انقلاب «تلفیق» و «تركیب‌بندی» است.

این نویسنده و پژوهشگر، دغدغه‌ی جامعه ادبی استان ایلام و حوزه هنری را در بررسی ابعاد مختلف شعر انقلاب بسیار بجا و لازم دانست و گفت: در تحولات شتابناك عصر حاضر و با گذشت بیش از سه دهه از عمر انقلاب اسلامی، باید راه‌های رفته در شعر انقلاب بررسی و نقد شود.

سنگری با بیان اینكه باید برای بررسی شعر انقلاب ابتدا واژه‌ی «ادبیات» را تعریف كرد، افزود: ارائه یك تعریف عالمانه از شعر انقلاب بسیار دشوار است و برای رسیدن به یك تعریف مشخص، باید چند شاخص را برای شعر انقلاب در نظر بگیریم. خاستگاه، موضع و موضوع سه شاخصه هستند كه با كمك آنها می‌توان تصویر روشن‌تری از شعر انقلاب را به دست آورد.

وی ادامه داد: انقلابی در كشور ما اتفاق افتاد كه دینی بود، رهبر آن دینی بود، شعارها و نمادها دینی بودند؛ بنابراین مسأله ملیت در ذیل دین قرار داشت و مجموعه این شاخصه‌ها، ادبیات انقلاب را ساخت و در كتاب‌هایی مانند «تنفس صبح» و یا «هم‌صدا با حلق اسماعیل» حسینی و در آثار "حمید سبزواری" و "مشفق كاشانی" و دیگران تجلی یافت.

سنگری در ادامه حوزه شعر انقلاب را به 2 دسته تقسیم كرد و افزود: كسانی كه آثارشان ریشه در ادبیات گذشته دارد (چه گذشته‌های دور و چه نزدیك) و این دسته نیز خود به 2 گروه تقسیم می‌شوند: شاعرانی كه با انقلاب پیوند پیدا نكردند و به باورهای خود پایبند بودند مانند اخوان، شاملو و سیمین بهبهانی و گروه دیگر باورمندان انقلاب بودند كه با انقلاب اسلامی همراهی كردند مانند "مهرداد اوستا" و "ناصر ایرانی".

این پژوهشگر ادامه داد:در این میان نسلی نیز در خود انقلاب شكفتند و از سنت جدا نشدند و ارتباط خود را با ارزش‌های سنتی حفظ كردند مانند"تقی رأفت" و "جعفر خامنه‌ای".
این پژوهشگر برجسته ادبیات معاصر دسته دوم شاعران انقلاب را افرادی دانست كه پدیده‌های نوظهوری را در فضای ادبیات كشور همراه با تحولات سیاسی، اجتماعی و تكنولوژیكی به وجود آوردند؛ مثلا خاطره، در گذشته ادبی ما جایگاهی نداشته است اما با بررسی 4327 اثر حوزه انقلاب در سال 88 شاهد آن هستیم كه بیش از 2 هزار اثر آن خاطره نویسی بوده كه این آمار نشان می‌دهد خاطره از شعر جلو افتاده است.
وی ضمن برشمردن تعدادی از آثار شاخص و پرمخاطب در حوزه خاطره‌نویسی گفت: كتاب «دا»، «پایی كه جا ماند»، «دختر شین‌آباد» و «نورالدین پسر ایران» همگی خاطره‌نویسی هستند و در كنار این گونه ادبی نوظهور، شاهد رواج زندگینامه‌نویسی‌هایی هستیم كه تلفیقی از داستان و مستند هستند؛ این در حالی است كه این گونه‌های ادبی در عصر قبل از انقلاب بسیار اندك تولید شده‌اند.
سنگری ادامه داد: وصیت‌نامه نویسی كه قبل از انقلاب یك گونه ادبی محسوب نمی‌شد، در دوران دفاع مقدس تبدیل به یك ژانر ادبی موفق شد و در این دوران، شاهد رشد كوتاه‌نویسی‌هایی مانند سنگرنوشته و لباس نوشته هستیم كه تحولی در ادبیات ایران بوده است.

این پژوهشگر، تحولات فناوری و ارتباطی را عاملی در ایجاد گونه‌های ادبی تازه‌ای دانست كه با مقتضیات زمانه ایجاد شده و بالندگی پیدا می‌كند، تصریح كرد: نامه‌های الكتریكی یا رایانامه‌ها و پیامك‌نویسی با تلفن همراه پدیده‌هایی جدید بوده و دارای وجه ادبی هستند كه در این راستا "علی‌اصغر ارجی"، "محمود اكرامی‌فر" و "مرتضی منطقی" مطالعات خوبی انجام داده‌اند.

وی ضمن اشاره به اینكه بررسی یك پدیده ادبی در حوزه سبك از سه منظر ابعاد زمانی، ابعاد بیانی و ابعاد فكری ضروری است، گفت: البته در بررسی شعر انقلاب در حوزه سبك، باید به اقتضائات زمانی آثار ادبی نیز توجه كرد و اگر اشعار در زمان خود دارای نقائص زبانی و تصویرسازی هستند، باید بدانیم كه اشعار موفق و پخته امروز نتیجه همان آثار اولیه هستند و به عبارتی، آنچه كه امروز داریم آبشخور آن در گذشته است.
سنگری در ادامه به مهم‌ترین شاخصه شعر انقلاب كه آن را "تلفیق" و "تركیب‌سازی" می‌داند پرداخت و گفت: طبق بررسی‌های انجام گرفته، شاعران انقلاب میل زیادی به تركیب سازی واژگان داشتند و در یك سیر زمانی، بیشترین كلماتی كه با آنها تركیبات نو ایجاد كردند ابتدا واژه «خون» و سپس «سرخ»، «گل» و دست آخر هم واژه «دل» بود كه این تطور، نشان از رشد ابعاد فكری شعر انقلاب دارد.
وی افزود: شاعران انقلاب با این واژه‌ها و كلمات دیگر، تركیب می‌ساختند، اسم و صفت را تركیب می‌كردند و آرام آرام آنقدر خلاقیت و مهارت در تركیب‌سازی بالا رفت كه حتی قالب‌های شعری را تركیب كردند و قالب‌های تازه‌‌ای ساختند و در این راه به قله‌های بلندی در شعر رسیدند.
این پژوهشگر خصوصیت دیگر شعر انقلاب را خصوصیت آفاقی و انفسی آن دانست و گفت: شعر آفاقی شعری است كه شاعر، فریم به فریم صحنه را جلوی چشم ما می‌گذارد و در شعر انفسی، مانند شعر عرفانی، سفری درونی را توصیف می‌كند.

صاحب كتاب «نتایج سحر» معتقد است كه شاعران انقلاب علاوه بر توجه به عرفان درونی، به تحولات اجتماعی هم توجه دارند و حتی خود را نیز نقد می‌كنند كه نام این نوع ادبیات «خوداتهامی» است.
سنگری در مقایسه شعر قبل و بعد از انقلاب گفت: در شعر قبل از انقلاب متانت و حیای تكنیك وجود نداشت و فضای شعر و ادبیات پر از الفاظ زشت بود و شاعران علاوه بر توهین به ارزش‌ها و سنت‌ها و عریان‌گویی، ركیك‌ترین مسائل را عنوان می‌كردند اما در شعر و داستان پس از انقلاب، كلمات عفاف‌آمیز به ادبیات ورود پیدا می كند، طنز ادب دارد و سلامتی بیان به شعر وارد می‌شود.

وی افزود: شعر امروز امیدوار و آرمان‌گرا شده است اما در گذشته شعر پر از ناامیدی و سیاهی بود. شعر انقلاب برآمده از گفتمان روشن و امیدوار تشیع، چشم‌اندازی امیدواركننده پیدا كرده است كه این مهم ملهم از تفكر انتظار و ظهور است.

سنگری درباره شعر ایلام گفت: استان ایلام جایگاه و پیشینه‌ی روشنی در گذشته‌ی تاریخ شعر ایران (حتی تا صد سال اخیر) ندارد اما پس از انقلاب اسلامی و در فاصله سال‌های دهه 60تا 70، شاهد ظهور چهره‌هایی هستیم كه درخت ادبیات و شعر ایران را تناور كردند.

وی آثار حوزه شعر استان ایلام را دارای تكثر و تنوع مناسب دانست و افزود: استان ایلام در حوزه نظریه‌پردازی و پژوهش نیز صاحب‌نظرانی قوی دارد و از این عزیزان انتظار داریم كه با توجه به فقر منابعی كه در شعر انقلاب داریم، در تدوین شعر انقلاب، به ویژه شعر و ادبیات دفاع مقدس ورود پیدا كنند.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید