تصویر برگزیده

نمایش «میدان مقاومت» نقد و بررسی شد

جعفری: كارگردان به سمت آدم‌های كاریكاتورگونه رفته است

آرتنا: در ادامه برنامه‌های دومین مهرواره تئاتر ماه، نمایش «میدان مقاومت» به نویسندگی علی موسویان و با كارگردانی محمد جهان‌پا از استان خراسان رضوی، با حضور علی جعفری، كارگردان و منتقد تئاتر، در تماشاخانه‌ مهر حوزه هنری نقد و بررسی شد.

 نشست نقد و بررسی نمایش «میدان مقاومت» با حضور عوامل این اثر و پس از اجرای آن در تماشاخانه مهر حوزه هنری توسط مصطفی محمودی، مدرس و منتقد تئاتر و حضور علی جعفری، كارگردان و منتقد تئاتر، ساعت 19:30 سه‌شنبه 16 شهریورماه، برگزار شد.

علی جعفری در ابتدای این جلسه، درباره نمایشنامه «میدان مقاومت» اظهار كرد: هر مسئله و موضوعی كه در یك اثر هنری بخواهد مطرح شود، می‌تواند از ابعاد گوناگون مورد بررسی قرار گیرد. كسی كه اثری را خلق می‌كند، زمانی می‌تواند از درستی كار خود مطمئن باشد كه یك یا دو وجه از یك موضوع را پرداخت كند.

وی ادامه داد: كشوری كه هشت سال جنگ تحمیلی را پشت سر گذاشته و افرادی كه از همه وجود خود گذشته و آسیب‌های فراوانی دیده و هنوز هم این آسیب‌ها را تحمل می‌كنند، چیزی است كه ذهن هر انسانی را به خود مشغول می‌كند. اما در نمایشنامه «میدان مقاومت» نمایشنامه‌نویس سعی كرده هر مسئله‌ای را در ظرف نمایش بریزد و چندین داستان پیرامون شخصیت محوری جانباز شكل داده است. بهتر بود كه از بین انبوه اتفاقات نمایش، نمایشنامه نویس یك یا دو بخش را انتخاب می‌كرد و بیشتر به آن‌ها می‌پرداخت.

این منتقد تئاتر همچنین گفت: دلیل اینكه من به عمق شخصیت‌ها وارد نمی شوم این است كه از آن‌ها در نمایش گذر می‌شود؛ بدون اینكه راجع به زیر لایه‌هایشان صحبت شود. شخصیت جوانان معتاد و دزد به گونه ای تعریف شده كه رپ و موسیقی زیرزمینی می‌خوانند و با چنین شخصیت هایی نمی توان همذات‌پنداری كرد و نمی فهمم چرا جوانی كه دزد است باید رپ بخواند و یا تیپ به خصوصی داشته باشد.

جعفری اظهار داشت: نمایشنامه‌نویس ظرف زمانی مشخص دارد و سعی كرده داستان‌های مختلف را بیان كند. حال باید این سوال را مطرح كرد كه اگر كسی خارج از ایران، كه با فرهنگ و وقایع كشور ما آشنا نیست، نمایشنامه «میدان مقاومت» را بخواند، چقدر می‌تواند با داستان و شخصیت‌ها همذات‌پنداری كند؟

مصطفی محمودی نیز در همین زمینه خاطرنشان كرد: متن نمایشنامه مجموعه‌ای از دغدغه‌هایی است كه نویسنده در ارتباط با آسیب‌های پیرامونش به نگارش درآورده است و انسجام لازم در این متن وجود ندارد.

محمد جهان‌پا، كارگردان اثر، با تاكید بر اینكه همان‌قدر كه ظهر عاشورا برای ما در دسترس و قابل لمس است، برای كسانی كه از ملل دیگر آمده اند، سخت و پیچیده است، عنوان كرد: كاراكتر رپرها نیز دو جوان امروزی معتاد هستند و از بی پولی و برای تهیه مواد مصرفی خود دست به سرقت مجسمه می‌زنند. اگر در پارك ملت مشهد قدم بزنید، جوانانی را می بینید كه روزها می ایستند و دور هم رپ می خوانند و این افراد در جامعه و حتی شهر مشهد وجود دارند. نمی توان خرده گرفت كه چرا كاراكتر دو جوان دزد، رپ می‌خوانند. مسلما كسی كه موسیقی سنتی گوش كند و با اشعار حافظ، سعدی و... آشنا باشد، فهم دیگری از جهان دارد و در این كارها نمی افتد.

وی همچنین گفت: آدم‌های نمایش «میدان مقاومت» اكثرا تیپ هستند تا شخصیت. تنها كاراكتر ایوب زمانی شناسنامه دارد و تبدیل به شخصیت شده است. درست است كه گاهی تعدد ایده به یك اثر ضربه می زند، اما برای من مهم بود كه نگاه یك جانباز دفاع مقدس به جامعه امروز را ببینم.

جعفری نیز با تاكید بر اینكه ایوب زمانی به صورت خاص در نمایش تیپ است، اظهار كرد: او همان كلیشه‌ای است كه ما در همه سال ها، درباره جانبازان دیده و شنیده ایم. نمایشنامه‌نویس در اثر خود، سمبلیك نگاه كرده و حتی نام های افراد هم نماد هستند. وقتی رپری را نشان می دهید كه دزدی می كند و معتاد است، در واقع كارگردان چیزی را نشان داده كه در ذهنش وجود داشته است. همچنین در نمایشنامه ایده‌های زیاد نمی‌بینید، بلكه حرف‌های زیادی گفته می‌شود. در ضمن ماهیت یك اثر هنری جهانی است و نمی‌توان گفت اثری برای قشر یا ملت خاصی نوشته شده، هر چند ارتباطی كه مخاطب با اثر برقرار می‌كند بر حسب شناسایی كه دارد، متفاوت است.

جهان‌پا، كارگردان نمایش «میدان مقاومت»، نیز گفت: زمانی كه این اثر را برای نگارش انتخاب كردم، در دوران انتخابات مجلس بودیم و دوست داشتم در نمایش به نوعی هشدار بدهم كه مردم افرادی را انتخاب نكنند كه از خون شهدا و جان ایثارگران و جانبازان دفاع مقدس سوء استفاده می كنند.

مصطفی محمودی هم با اشاره به سخنان جعفری درباره عدم شكل گیری شخصیت ها گفت: بیش از 90 درصد فیلم ها و نمایشنامه‌های ایرانی نمی توانند شخصیت خلق كنند و آثاری كه به معنای واقعی شخصیت ارائه كنند خیلی كم داشتیم. نمونه های خارجی در این زمینه بسیار وجود دارد و آن ها یاد گرفته اند كه چگونه از یك كاراكتر به شخصیت برسند.

جعفری در بخش دیگری از سخنانش گفت: نمایشنامه میدان مقاومت، نمایشنامه تلخی است و همه آدم ها در موقعیت تراژیك قرار گرفته‌اند و آدم خوشحال در آن ها نمی بینیم. كارگردان در چنین فضایی برای اینكه مخاطب از زیادی تراژدی و تلخی اثر زده نشود و نمایش را پس نزند دو استراتژی دارد. یك استراتژی كارگردان این است كه به این تلخی تن دهد و حتی آن را تقویت كند و استراتژی دیگر این است كه كارگردان نگران باشد تماشاچی از جایی به بعد از این تلخی ببرد و به همین دلیل تلاش كند در بخش های مختلف نمایش، كمدی به آن اضافه كند.

وی تصریح كرد: سوال من این است كه چرا برای كاستن این تلخی، كارگردان به سمت آدم‌های كاریكاتورگونه رفته است؟ این موضوع با متن اصلی اثر، پارادوكس دارد و باعث می شود تماشاچی بینابین بماند و نه از آن تلخی لذت ببرد و نه كمدی را به درستی بفهمد. به دلیل همین نگاه كاریكاتورگونه، ایوب زمانی در بخش هایی از نمایش غریب می افتد و ساده لوح به نظر می‌رسد.

كارگردان اثر نیز در این رابطه گفت: گاهی خنده در طول نمایش «میدان مقاومت» در لحظه اتفاق می‌افتد. ما وعده‌ای نداشتیم كه تماشاگر را بخندانیم. هیچ وقت هم صحبت نكردیم كه شخصیت باید ساده لوح باشد. او در واقع انسان ساده ای است.

جعفری درباره دیگر ویژگی های نمایش «میدان مقاومت» نیز گفت: به هیچ عنوان نمی‌توان از كنار میزانسن‌های دقیق كارگردان گذشت. تابلوها تعدادشان خیلی زیاد بود، اما تمهید كارگردان در میزانسن های درست كه در هر تابلو ارائه می داد باعث می شد تعدد تابلوهای نمایشی آزار دهنده نباشد.

وی افزود: طراح صحنه هم اتفاق خوبی شكل داده بود. وقتی طراحی صحنه این چنین مینی مال است، در تعدد تابلوها ممكن است تغییر فضای آكساسوار باعث شود مخاطب اثر را گم كند. اما داینامیك بودن طراحی و استفاده درست از تخت جانباز، باعث شد چنین فضای شكل نگیرد.

این كارگردان تئاتر درباره بازی های نمایش «میدان مقاومت» نیز گفت: به نظر می‌رسد بازی‌ها در جاهایی از نمایش بر روی ضعف كارگردانی سرپوش گذاشته بود.  البته صداسازی برای بازیگر در شیوه بازی در این گونه نمایش، آسیب است. این باعث می‌شود كه ارتباط بین نمایش و مخاطب دچار خلل شود و یكدستی بازی نیز از بین برود.

گفتنی است دومین «مهرواره‌ تئاتر ماه» (رپرتوآر تئاتر مراكز استانی حوزه هنری) با اجرای 9 اثر نمایشی از برگزیدگان تولیدات مراكز استانی حوزه هنری، از 31مرداد تا 16مهرماه 95 به دبیری توحید معصومی در تماشاخانه‌های «مهر» و «ماه» برگزار می‌شود.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید