تصویر برگزیده

در دومین نشست آئین آواز؛

ادوات تحریر توسط اساتید آواز بررسی شد

آرتنا: جهاندار: بنان، ایرج، گلپایگانی و شجریان چهار استادی که «پایه» هنر آواز ایرانی هستند.

دومین نشست تخصصی ماهیانه «آیین آواز» بعدازظهر سه شنبه در فرهنگسرای ارسباران برگزار شد. در این برنامه که بر خلاف تأخیر ناخواسته در شروع نشست پیشین رأس ساعت 17 آغاز شد ابتدا علی شیرازی (مدیر برگزاری و کارشناس مجری برنامه) ضمن خوشامدگویی و اعلام ریز برنامه ها علی جهاندار خواننده و مدرس پیشکسوت و استاد مدعو این روز را روی صحنه دعوت کرد تا به اتفاق هم به بحث و بررسی موضوع مهم «ادوات تحریر در آواز ایرانی» بپردازند.

شیرازی ابتدا خواست که جهاندار تعریفی هرچند خلاصه از ادوات تحریر به دست دهد اما این خواننده در پاسخ گفت: «ادوات تحریر – شاید مثل خیلی از مقوله­ های آوازی ما – پکیج یا بسته نیست تا آن را درجا به هنرجو یا اهل تحقیق عرضه کنیم. ادوات هم مثل خیلی از مؤلفه های آوازمان یک چیزی است که هنرجو باید تلاش و تفحص و تعمق کند تا بدان برسد. یعنی رسیدنی است و از طریق آموختن تدریجی درک و حاصل می­شود.» سپس جهاندار تک مصراعی از شعر سعدی یعنی «مشنو ای دوست که غیر از تو مرا یاری هست» را در سه مایه مختلف و هر بار با ادواتی متفاوت به آواز اجرا کرد و افزود: «ببنید! من یک مصراع شعری را با دو دستگاه و یک مایه مختلف و جمعاً در سه حالت آوازی اجرا کردم که هر کدام اداوات و لحن خاص خود را می طلبید. این است که پله پله و موقعیت به موقعیت باید ابزارها و مؤلفه های خاص خودش را در آواز به کار بگیریم و این کار، سلیقه و دانش بالایی می طلبد که لازمه اش کار و تمرین مداوم و دقت در کار استادان بزرگ آواز کشورمان است.»

در همین لحظه جهاندار با نام بردن از بنان، ایرج، گلپایگانی و شجریان این چهار هنرمند را چهار «پایه» هنر آواز ایرانی نامید که با تکیه زدن به هنر والای آنها می­­توان هنرجو را راه برد و به سرمنزل مقصود هدایت کرد. او به ویژه بنان را بستری بزرگ در آواز دانست که می­توان هنر سه پایه دیگر آواز (ایرج، گلپایگانی و شجریان) را نیز در همین بستر معنا کرد. پس از اشاره جهاندار به انرژی مثال زدنی نهفته در صدای اکبر گلپایگانی، شیرازی پرسید آیا این نکته درست است که بگوییم انتخاب، خو گرفتن و به کارگیری ادوات تحریر نیز مانند خیلی دیگر از مؤلفه های آوازی در صدای یک خواننده که در شکل گیری لحن و حتی شیوه او تأثیر فراوانی دارد به قدرت صدای او بستگی دارد؟ جهاندار ضمن تصدیق این حرف پاسخ داد: «به قول دوست و همکلاسی ارجمندم جناب محسن کرامتی اصلاً کسی که صدا ندارد نباید چندان به خواننده شدن امیدوار باشد.»

جهاندار در ادامه با تأسف خوردن از وضع آموزش آواز در کشورمان افزود: «آنقدر اوضاع آشفته و نابسامان است که افراد ناپخته زیادی در مقام مدرس بر این صندلی پرارج و حساس تکیه می­زنند و متأسفانه آموخته های ناقص خود را به نسل جوان منتقل می­کنند. هنرجو باید بداند از چه دری وارد می­شود. در واقع انتخاب درست و دقیق استاد نقش مهمی در اعتلای آواز یک فرد دارد.»

با پایان این بحث و با اعلام کارشناس مجری برنامه، نوبت به هنرنمایی چهار شاگرد برگزیده استاد جهاندار رسید. ابتدا عرفان نجف به اجرای آواز در دستگاه نوا با غزلی سعدی و در همراهی با امیر متولی، نوازنده سه‌تار همراهی پرداخت که تصنیف «بگو چه‌ کنم» اثر زنده‌یاد علی تجویدی پایان‌بخش برنامه این خواننده جوان بود. به گفته شیرازی حاصل کار عرفان نجف (که شاگرد اصغر شاه زیدی نیز بوده) تلفیق جالب و دلنشینی از کار هر دو استادش (جهاندار و شاه زیدی) بود.

آواز علی انصاری (خواننده و دارای درجه استادی در خوشنویسی از انجمن خوشنویسان) به همراه تار صائب کاکاوند و تمبک پژمان پرنیا در مایه افشاری جلوه های دیگری از هنر خوانندگی این هنرمند را نشان داد. کارشناس مجری برنامه در پایان کار این خواننده، ضمن اعلام اینکه خواندن در حضور این همه کارشناس برای هر کسی دشوار است یادآور شد که صدای انصاری شخصی است و او هرچند که در تحریر زدن خیلی دست و دلبازی نیست اما تحریرهایش پرقدرت و متفاوت نشان می­دهد.

عیسی فرزان راد دیگر چهره­ای بود که با همراهی امین دماغ گل (نوازنده تار) به روی صحنه آمد. تسلط بی چون و چرای این خواننده بر صدایش و همچنین ردیف آوازی تحسین حضار را برانگیخت. عزیز قاسم زاده دیگر خواننده جوانی بود که قصد داشت در تحلیل آواز و صدای استادش سخن بگوید و بخواند اما به سبب کمبود وقت فقط به اجرای آواز به همراه سه تار امیر متولی بسنده کرد. قاسم زاده صدای گرم و ملیحی دارد و آواز مختصرش در شور نشان از آینده خوب او داد.

حسن ختام این نشست نیز اجرای علی جهاندار بود که ضمن تمجید از شاگردانش با فروتنی گفت: «وقتی جوانها به این خوبی می­خوانند دیگر لازم نیست ما بخوانیم...» که صدای تشویق و قدرشناسی حاضران در سالن او را به بداهه خوانی در کنار ساز امین دماغ گل که مجدداً روی صحنه آمده بود ترغیب کرد.

این برنامه نیز با استقبال زیادی روبرو شد. به ویژه آنکه هر قدر از زمان برگزاری نشست می­گذشت افراد بیشتری وارد سالن برگزاری در ارسباران می­شدند. البته همزمانی آیین آواز با مراسم ختم استاد زنده یاد فرهنگ شریف در ابتدا سالن را نیمه پر نشان می­داد اما میزان استقبال به حدی بود که در پایان، کمتر صندلی خالی برای تازه واردها پیدا می­شد.

اما در این نشست نوپا که هنوز در آغاز راه است و روز گذشته دومین ایستگاه خود را گذراند، آنچه بیش از همه به چشم آمد حضور و مشارکت گسترده استادان و مدرسان بنام هنر آواز بود. در واقع به غیر از علی جهاندار (عنوان استاد مدعو و میهمان اصلی نشست) که در بخش تخصصی و مباحث تئوریک آوازی حضور یافت و همچنین اجرای آواز و در نهایت معرفی هنرجویان برگزیده­اش را بر عهده داشت استادان، خوانندگان و مدرسانی مانند مظفر شفیعی، قاسم رفعتی، علی رستمیان، رضا رضایی پایور، داود فیاضی، محمود مخدوم، فاضل جمشیدی و مرتضی غزنوی در کنار پیروز ارجمند رئیس پیشین دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز در ردیف نخست میهمانان حاضر سالن، نشسته بودند.

سرانجام با اعلام کارشناس مجری مبنی بر اینکه برنامه سوم، ماه بعد در روز سه شنبه 6 مهرماه (به سبب تقارن با ماه محرم، زودتر از موعد) برگزار خواهد شد، نشست آیین آواز پایان یافت.

فردین علائی

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید