تصویر برگزیده

محمدرضا نظام‌آبادی

تعزیه استان مرکزی به زیبایی واقعه کربلا را به تصویر می‌کشد

آرتنا: یک از مشاهیر تعزیه کشور بر لزوم ساخت مستند از تاریخ به وجود آمدن تعزیه تأکید کرد و گفت: به دلیل اینکه فعالان عرصه تعزیه‌خوانی و تعزیه‌خوان‌ها یا در قید حیات نیستند یا دیگر به دلیل کهولت سن نمی‌توانند فعالیت چندانی داشته باشند، تعزیه استان مرکزی اصالت و شیوه سنتی خود را از دست داده است.

سنت‌ها و رسوم عزاداری‌ها و مجالس سید و سالار شهیدان و یاران با وفایش در هر خطه از کشور با فرهنگ و آیین آن منطقه آمیخته و برای خود جلوه‌ای خاص دارد، اما همه برای زنده نگه داشتن یک فرهنگ و یک مکتب بوده و آن مکتب حسینی است.
 
در استان مرکزی که مهد تعزیه کشور است مردم بیشتر با این هنر زنده زندگی امام حسین(ع) و اصحاب و یارانش را مرور و بر مظلومیت خاندان عصمت و طهارت مویه و عزاداری می‌کنند.
 
راویان این پیام با کمک تعزیه بر مخاطبان خود تأثیر بسیاری می‌گذارند، تعزیه خوانان با استعانت از هنری که خداوند در وجود آنها نهاده است، کربلا و واقعه جانگداز آن را به تصویر می‌کشند.
 
استان مرکزی در هنر تعزیه سرآمد و هم یکی از قطب‌های کشور است، وجود چندین دهه سابقه مستند در تعزیه و نوحه‌خوانی و آثار و نشانه‌های چند قرن شبیه‌خوانی در این منطقه نشان از پشتوانه قوی و طولانی در این عرصه دارد، تعزیه نمایشی تاریخی از مظلومیت‌ها، رشادت‌ها و از خود گذشتگی‌های اهل بیت(ع) است.
 
چند سالی است که تعزیه در بازار تاریخی اراک که قدمتی به اندازه خود آن دارد احیا شده و پس از سال‌های طولانی وقفه اجرای تعزیه سیار دوباره حال و هوای دیگری به این ایام بخشیده است.
 
در این رابطه با محمدرضا نظام‌آبادی از مشاهیر تعزیه استان و کشور به گفت‌وگو نشستیم که در ادامه می‌خوانید.
 
* تعزیه استان مرکزی اصالت و شیوه سنتی خود را از دست داده است
 
وضعیت سبک اصیل تعزیه اراکی را چگونه می‌بینید؟
 
تعزیه یک هنر نمایش اصیل است که در هر منطقه با توجه به شرایط فرهنگی و موقعیت جغرافیایی آن منطقه به صورت‌های متفاوت، اما با یک مفهوم مشترک و هدف عزاداری سردار شهدا امام حسین(ع) و بازسازی واقعه کربلا برگزار می‌شود.
 
متأسفانه به دلیل آنکه فعالان عرصه تعزیه‌خوانی و تعزیه‌خوان‌ها یا در قید حیات نیستند یا دیگر به دلیل کهولت سن نمی‌توانند فعالیت چندانی داشته باشند، تعزیه استان مرکزی اصالت و شیوه سنتی خود را از دست داده است و نسل جوان ما بیشتر به سبک قزوینی‌ها این نمایش را برگزار می‌کنند و همین باعث می‌شود سبک اصیل تعزیه اراکی کم کم از بین برود.
 
* تعزیه بازار اراک یکی از جنبه‌های فرهنگی و توریستی برای استان مرکزی است
 
تفاوت تعزیه امروز با تعزیه‌ای که در گذشته اجرا می‌شد، چیست؟
 
در گذشته افراد تعزیه‌خوان به دلیل توانمندی‌هایشان می‌توانستند به گونه‌ای حق مطلب را ادا کنند که مستمع نیز بتواند بهره کافی را ببرد، اما امروز به دلیل بی‌تجربگی و عدم آگاهی کافی برخی از تعزیه‌خوان‌ها آن طور که باید نمایش تعزیه اجرا نمی‌شود و گاه می‌بینیم موسیقی اصیل تعزیه دست خوش تغییراتی می‌شود و اشعاری که ارتباطی با تعزیه ندارند به آن ورود می‌کنند.
 
افرادی همچون مرحوم استاد جواد قناتی، محمد حیدری و فرخ زند کریمی به هنر نمایش تعزیه و موسیقی تعزیه آگاهی فراوانی داشته‌اند، اما متأسفانه امروزه متولیان این امر در سطح جامعه به دلیل عدم دانش کافی در این حوزه سبب می‌شوند تا خسارت‌های فراوانی به این هنر ملی مذهبی شیعی وارد شود.
 
قدمت تعزیه بازار  اراک مربوط به چه دوره‌ای است؟
 
همزمان با به وجود آمدن شهر اراک، تعزیه بازار نیز به وجود آمد، در گذشته به دلیل عدم وجود فضای کافی در مساجد و حسینیه‌ها و به دلیل آنکه مردم در بازار تاریخی اراک تجمع می‌کردند، تعزیه در بازار برگزار می‌شد و به این صورت به عنوان یک سنت و یک فرهنگ در شهر اراک شکل گرفت و تعزیه از ابتدا تا انتها، از مجالس حجت‌الوداع تا کوچ اسرا در بازار و با حضور مردم به نمایش در می‌آمد.
 
برگزاری تعزیه در سطح کوچه و خیابان آسیبی جدی به این نمایش مذهبی بوده، علاوه بر آنکه تعزیه بازار اراک یکی از جنبه‌های فرهنگی و توریستی برای استان مرکزی است، هرگونه آسیب به این نمایش آسیبی به فرهنگ استانی ما محسوب می‌شود.
 
در تمام استان‌ها عزاداری به یک شکل خاص برگزار می‌شود برای مثال در شهرستان یزد هر ساله مردم در میدان امیر چخماخ یزد اجتماع و مراسم نخل گردانی را در روز عاشورا تماشا می‌کنند.
 
* لزوم ساخت مستند از تاریخ به وجود آمدن تعزیه
 
اصالت تعزیه اصیل اراکی بر چه اساسی است؟
 
اصالت تعزیه اصیل اراک بر اساس اشعار میرانجم است که در زمان ناصرالدین شاه سروده شده، اما در سال‌های گذشته اشعار بسیاری با مفاهیم و معانی گوناگونی و بعضاً در تضاد با مفاهیم تعزیه و نوحه سرایی در وصف امام حسین(ع) و در عزاداری ایشان در تعزیه ورود پیدا کرده‌اند که برخی آنها با این هنر مذهبی در تضاد است.
 
چه عواملی موجب دگرگونی تعزیه  شد؟
 
دقیقاً نمی‌توان گفت چه کسانی مسبب، بانی و مقصران اصلی هستند، اما شاید به توان گفت به دلیل عدم توجه کافی، نبود آموزش در این امر و سایر مشکلاتی که نمی‌توان گفت این اتفاقات رخ داده است. امید است مدیران فرهنگی و هنری استان مرکزی فکری به حال تعزیه استان کنند در غیر این صورت باید شاهد از بین رفتن این هنر ارزشمند باشیم.
 
بعد از انقلاب شکوهمند اسلامی حضرت آیت‌لله خمینی (ره) فرمانی مبنی بر برگزاری تعزیه به صورت سنتی را صادر کردند؛ و بنا به دستور حضرت آیت‌الله خوانساری امام جمعه اراک با تشکیل جلسات مختلف مقرر شد که تعزیه بازار به سبک و سیاق سنتی خود خوانده شود.
 
در سال‌های بعد از انقلاب به دلیل کمبود افراد تعزیه‌خوان برای برگزاری تعزیه در بازار اراک که با هماهنگی و نظر آیت‌الله العظمی خوانساری و کمک اساتید و دوستان اقدام به برگزاری کلاس‌هایی برای نسل جوان کردیم، اما به دلیل به وجود آمدن برخی از مشکلات ادامه این کلاس‌ها ممکن نشد.
 
چه مشکلاتی در زمینه تعزیه وجود دارد؟
 
انجمنی برای هنرمندان تعزیه وجود ندارد که بتواند گردهمایی‌ها و یا کلاس‌های آموزشی در این خصوص برگزار کند.
 
تاکنون فیلم‌های بسیاری با عنوان تعزیه و محرم در شبکه ملی و صدا و سیما ساخته و پرداخته شده، اما تا به حال حتی یک مجلس به صورت کامل در این چنین فیلم‌ها به نمایش در نیامده است.
 
گله اصلی از اصحاب رسانه و صدا و سیما این است که چرا یک مجلس کامل از شبکه رسانه ملی تلویزیون پخش نمی‌شود و یا در این ایام هیچ‌گاه مستندی ساخته نشده است که از تاریخ تعزیه و چگونگی به وجود آمدن و نمایش آن توضیحی داده و صحبت شود.

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید